I OZ 432/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Ł.S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Rz 535/14 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi Ł.S. na decyzję Rektora Politechniki Rzeszowskiej z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zgody na komisyjne zaliczenie ćwiczeń postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie. W dniu 28 kwietnia 2014 r. (data prezentaty) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęła skarga Ł.S. na decyzję Rektora Politechniki Rzeszowskiej z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], którą to decyzją Rektor utrzymał w mocy decyzję Kierownika Katedry M. odmawiającą zgody na komisyjne sprawdzenie wiedzy Ł.S. w zakresie zaliczenia ćwiczeń z modułu wytrzymałość materiałów. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi w całości i stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, jak również o zwolnienie go z kosztów postępowania sądowego. Odnośnie zwolnienia z kosztów sądowych, w uzasadnieniu skargi wskazał, że jest bezrobotnym i nie posiada środków na swe utrzymanie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Rz 535/14 skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 złotych, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Na powyższe zarządzenie w dniu 16 maja 2014 r. zażalenie wniósł skarżący. Wskazał w nim, że jest bezrobotnym studentem, nieposiadającym środków materialnych. Poinformował także, że pozostaje na utrzymaniu rodziców będących na rencie – matki inwalidki I grupy i ojca rencisty całkowicie niezdolnego do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. W myśl zaś art. 230 § 1 p.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji – takich jak skarga – pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Zwrócić jednak należy uwagę na instytucję prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek złożony w inny sposób jest obarczony brakiem formalnym, do którego usunięcia wzywa na zasadach ogólnych Przewodniczący Wydziału (art. 49 § 1 p.p.s.a.), przesyłając stosowny formularz. Mając na uwadze powyższe regulacje, należy jednoznacznie wskazać, że skoro art. 243 § 1 p.p.s.a. stwierdza, iż prawo pomocy może być przyznane na wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, to w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przy skardze, w pierwszej kolejności rozpatrzenia wymaga ów wniosek. Z tego względu Sąd pierwszej instancji powinien był najpierw rozpatrzeć wyraźny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, a dopiero w dalszej kolejności rozważyć wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W związku z faktem, że skarżący nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, lecz jedynie zawarł go w piśmie wraz ze skargą, należało przesłać skarżącemu formularz wzywając go do jego uzupełnienia i odesłania w terminie 7 dni. Zważyć zaś wypada, że ewentualne przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych czyniłoby wydawanie zaskarżonego zarządzenia bezprzedmiotowym. Z tych względów zaskarżone zarządzenie, jako przedwcześnie wydane (z uchybieniem kolejności określonej w procedurze sądowoadministracyjnej), podlegało uchyleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w pierwszym etapie i niezwłocznie musi zatem załatwić sprawę przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślenia wreszcie wymaga, że w realiach niniejszej sprawy nie można mówić o "oczywistej bezzasadności" skargi, a zatem bezzasadności wyraźnie dostrzegalnej prima facie. Zauważyć bowiem wypada, że sama problematyka zaskarżalności do sądu administracyjnego decyzji organów uczelni w przedmiocie zgody na egzamin komisyjny jest zagadnieniem spornym (szerzej zob.: A. Jakubowski, Glosa do wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 października 2010 r., II SA/Po 454/10, opublikowana w "Zeszytach Naukowych Sądownictwa Administracyjnego" 2012, nr 2, s. 157-163) Z tego względu ani art. 247 p.p.s.a. ani art. 222 p.p.s.a. nie może znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.