II GZ 412/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B. G. M." Spółki z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 2 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 604/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B. G. M." Spółki z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 lipca 2014 r. o sygn. akt III SA/Lu 604/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L., działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), oddalił wniosek "B. G. M." Spółki z o.o. z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] kwietnia 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż nie posiada środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi, gdyż przychody spółki drastycznie zmalały z powodu podwyżki podatku od gier ze 180 euro do 2000 zł od każdego automatu eksploatowanego przez spółkę. Spółka oświadczyła, że wpływające środki są przeznaczane na regulowanie danin publicznoprawnych, przy czym w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka była zobowiązana wpłacić 56 000 zł tytułem podatku od gier, ok. 40 000 zł tytułem czynszu najmu za lokale, ok. 60 000 zł tytułem pozostałych danin publicznoprawnych, wynagrodzeń i innych kosztów bieżącej działalności. Skarżąca wskazała ponadto, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 1 000 000 zł, wartość środków trwałych 1 837 062 zł (przy czym środkami trwałymi są w większości automaty do gier o niskich wygranych, których nie da się zbyć), w ostatnim roku obrotowym spółka wykazała stratę w wysokości 300 486,38 zł. Z oświadczeń strony wynika również, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na jej rachunku bankowym widniała kwota 14 916,72 zł, przy czym spółka stwierdziła, że środki te nie mogą być w całości przeznaczone na poniesienie kosztów postępowania, ponieważ skarżąca posiada też inne zobowiązania, w tym publicznoprawne. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa i finansowa spółki nie dawała podstaw do uznania, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do uiszczenia wpisu sadowego od skargi w wysokości 200 zł. Odnosząc się do wskazywanej przez skarżącą straty z działalności gospodarczej, Sąd stwierdził, że strata jest jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie jest okolicznością tożsamą z bakiem środków finansowych. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy, że spółka utraciła płynność finansową. Skarżąca nie wykazała, by zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też by była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Sąd podkreślił również, że spółka posiada środki pieniężne na rachunku bankowym, które wielokrotnie przekraczają wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu pierwszej instancji, za przyznaniem skarżącej prawa pomocy nie przemawia również konieczność zapłaty podatków i innych zobowiązań (koszty najmu lokali, wynagrodzenia), bowiem koszty sądowe również mają charakter publicznoprawny i nie powinny być traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. "B. G. M." Spółka z o.o. złożyła zażalenie na wspomniane postanowienie Sądu pierwszej instancji. Zaskarżyła to orzeczenie w całości i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., polegające na błędnym przyjęciu, że skarżąca posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego. Zdaniem skarżącej, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych co do wysokości majątku jakim dysponuje spółka. Wprawdzie strona posiada na swoim rachunku bankowym środki w wysokości ok. 16 000 zł, jednak nie może ich przeznaczyć na poniesienie wydatków związanych z kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Strona wskazała, że musi ponieść bieżące wydatki z tytułu zobowiązań podatkowych, bieżących wydatków oraz z tytułu najmu lokali, w których prowadzi działalność gospodarczą w łącznej wysokości ok. 160 000 zł, czyli dziesięciokrotnie większej niż obecnie posiada. Zdaniem skarżącej, w pierwszej kolejności musi ona zabezpieczyć swój interes gospodarczy i uregulować wiążące ją zobowiązania cywilnoprawne oraz uiścić należne daniny publiczne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przeanalizował sytuację materialną strony (w tym wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez spółkę na rachunku bankowym). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 300 486,38 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, jak to trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji. Sąd prawidłowo również uznał, że fakt zgromadzenia na rachunku bankowym spółki środków finansowych w wysokości ok. 15 000 zł nie pozwala na przyjęcie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie procesu sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Natomiast akcentowane przez skarżącą wydatki o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu), związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Konieczność ponoszenia tego rodzaju wydatków nie stanowi okoliczności uzasadniającej zwolnienie strony od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.