I SA/Sz 1226/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 lipca 2014 r. sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych wniosku oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatu S. ARiMR z siedzibą w S. z dnia [...] r. nr [...] odmawiające P. W. przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w dniu 9 maja 2013 r. do Biura Powiatu S. ARiMR z siedzibą w S. wpłynął wniosek P. W. o przyznanie płatności na rok 2013, w tym pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). W związku z faktem, iż przedmiotowy wniosek nie został podpisany przez producenta rolnego oraz zawierał inne braki formalne (wymienione w wezwaniu), w dniu 10 czerwca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wystosował wezwanie do usunięcia braków formalnych, na adres pełnomocnika wnioskodawcy podany w ewidencji producentów. Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, iż nieusunięcie wymienionych braków formalnych w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania w całości lub części, co do której nie usunięto braków. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, wezwanie zostało skutecznie doręczone w dniu 11 czerwca 2013 r. J. W. - pełnomocnikowi producenta rolnego (adnotacja pracownika Poczty Polskiej). W związku z powyższym termin na uzupełnienie braków formalnych w przedmiotowym wniosku upływał 18 czerwca 2013 r. W dniu 1 lipca 2013 r. w Biurze Powiatu S. ARiMR w S. stawił się P. W., który dokonał uzupełnienia braków formalnych wymienionych w wezwaniu wraz ze złożeniem prośby o przywrócenie terminu na usunięcie braków formalnych, w związku z faktem dokonania uzupełnienia braków formalnych po wyznaczonym terminie. Wniosek o przywrócenie terminu strona uzasadniła natłokiem prac w gospodarstwie w związku z rozpoczęciem sianokosów oraz produkcji kurczaka Eko do ubojni, sklepów w P., W. i K., do których musiał w tym czasie wyjeżdżać. Spiętrzenie tych spraw i wyjazdów spowodowało, że umknął mu termin wyznaczony w wezwaniu do usunięcia braków formalnych wniosku. Ponadto na przekroczenie terminu wpłynął również fakt zakończenia roku szkolnego oraz wyjazd żony z dziećmi w związku z czym producent został sam na gospodarstwie. W dniu 19 lipca 2013 r. Kierownik Biura Powiatu S. ARiMR w S., zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej zwana: "k.p.a.") postanowił o odmowie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2013, uzasadniając, że producent rolny nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu. W zażaleniu na to postanowienie strona wskazała, że głównym powodem niedotrzymania terminu na uzupełnienie braków formalnych wymienionych w wezwaniu była choroba, która w okresie od dnia 16 do dnia 30 czerwca 2013 r., uniemożliwiła dokonanie przedmiotowych czynności. Dodatkowo wyjaśniła, iż nie posiada zwolnienia lekarskiego, gdyż poglądy religijne nie pozwoliły udać się na wizytę do lekarza. Ten fakt został pominięty przez stronę w prośbie o przywrócenie terminu z dnia 1 lipca 2013 r. z powodów osobistych, dopiero niekorzystna decyzja wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR zmusiła producenta rolnego do jego ujawnienia. Wszystkie powody wymienione w piśmie z dnia 1 lipca 2013 r. producent rolny podtrzymał, traktując je jako dodatkowe uzupełnienie. Po rozpoznaniu zażalenia strony Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. wymienionym na wstępie postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, stwierdzając, iż okoliczności podawane przez producenta rolnego nie spełniły przesłanek, które umożliwiłyby organowi powzięcie przekonania o prawdopodobieństwie braku winy po stronie zainteresowanej. Jak wskazał organ odwoławczy, w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że termin do uzupełnienia braków formalnych we wniosku o przyznanie płatności został precyzyjnie określony w wezwaniu. Tym samym Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR zauważył, że strona w postępowaniu nie dochowała należytej staranności uzupełniając braki po wyznaczonym terminie. Natomiast przywołane przez stronę okoliczności nie mogą wyłączać jej winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków formalnych. Wobec powyższego, Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR w S. ustalił, po przeanalizowaniu wszelkiej dokumentacji przedstawionej przez stronę, iż pierwsza ze wskazanych powyżej przesłanek nie została spełniona, bowiem nie można uznać braku winy P. W. w uchybieniu terminu na usunięcie braków formalnych w wezwaniu z dnia 10 czerwca 2013 r. W przedmiotowej sprawie P. W. nie przedstawił żadnych dowodów ani okoliczności, których nie był w stanie usunąć aby dochować wszelkiej staranności i terminowo usunąć braki formalne wymienione w wezwaniu. Wezwanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z siedzibą w S. wnioskodawca otrzymał w dniu 11 czerwca 2013 r., a więc termin na usunięcie braków formalnych we wniosku upływał w dniu 18 czerwca 2013 r. Jako powód niedotrzymania terminu P. W. podniósł fakt, iż od dnia 16 do 30 czerwca 2013 r. był chory, jednakże nie posiada zwolnienia lekarskiego, gdyż poglądy religijne nie pozwoliły mu na wizytę u lekarza (pismo z dnia 29 lipca 2013 r.). Jak podkreślił organ, zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą nawet zwolnienie lekarskie nie uprawdopodabnia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Wskazał także, iż choroba usprawiedliwia niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiła nagle i wymaga leżenia w łóżku, a strona nie ma możliwości wyręczenia się inną osobą. W związku z tym samo zwolnienie lekarskie nie wystarcza do przyjęcia braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminowi. Nie jest to bowiem równoznaczne z niemożnością dokonania czynności procesowej przez zainteresowanego i nadania pisma przez pocztę, osobiście lub przez osobę trzecią (wyrok NSA z dnia 15 lipca 2009 r. II OSK 1162/08). Odnosząc się do wyjaśnień podanych przez stronę w piśmie z dnia 1 lipca 2013 r. związanych z brakiem czasu spowodowanym intensyfikacją prac wykonywanych w gospodarstwie - rozpoczęcie sianokosów, produkcją kurczaka Eko i wyjazdami do ubojni oraz do sklepów w P., W., K. organ podniósł, za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 1113/12, iż "wypracowane w orzecznictwie przyczyny uzasadniające brak winy w uchybieniu terminu, w sposób wyraźny odnoszą się do okoliczności gwałtownych i nieprzewidzianych, które stanowią obiektywnie niezależną od strony przyczynę nie dokonania czynności procesowej. Natomiast niedochowanie terminu, związane z brakiem czasu, spowodowane intensywnym zaangażowaniem w zbiór plonów rolnych z gospodarstwa nie mieści się we wskazanej wyżej grupie przyczyn. Nie jest bowiem prawdopodobne, aby w ciągu 7 dni strona nie była w stanie zorganizować pracy w gospodarstwie rolnym tak, aby możliwe było uzupełnienie braków wniosku osobiście lub za pośrednictwem poczty". Jak podkreślił organ, usunięcie braków wymienionych w wezwaniu z dnia 10 czerwca 2013 r. strona nie musiała dokonać osobiście, mogła również za pośrednictwem pełnomocnika, którego zgodnie z danymi zawartymi w Ewidencji Producentów strona wyznaczyła. Jak wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru, zarówno wezwania, jak i postanowienia, pełnomocnik strony przebywał pod wskazanym adresem korespondencyjnym, co może wskazywać, iż mógł udać się do Biura Powiatowego ARiMR w S. i usunąć zaistniałe braki. Na podstawie analizy całości materiału zebranego w sprawie oraz w oparciu o przepisy prawa przytoczone powyżej Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR zauważył, że strona w postępowaniu nie dochowała należytej staranności uzupełniając braki we wniosku o przyznanie płatności po wyznaczonym terminie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Kierownika Biura Powiatowego w całości, jako naruszających prawo oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Strona wskazała, iż organy nie zwróciły uwagi na istotny element jakim był fakt osobistego złożenia wniosku przez wnioskodawcę Pracownikowi Biura Powiatowego ARiMR. Zgodnie z wyrażoną w art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia 26 stycznia 2007 r. zasadą praworządności organ w sytuacji przyjmowania przez pracownika organu wniosku o przyznanie płatności był zobowiązany dostrzec wskazane w wezwaniu do uzupełnieniu braków formalnych braki, co skutkowałoby ich niezwłocznym poprawieniem. Ciężar naruszenia przez organ zasady praworządności nie może być przerzucany na wnioskodawcę. Wskazał także, że brak podpisu pod wnioskiem oraz niezaznaczenie działek rolnych na załącznikach graficznych jest jak najbardziej do zauważenia przy przyjmowaniu wniosku przez pracownika organu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Mając powyższe na uwadze skarżący stwierdził, że samo wezwanie do uzupełnień nie mogło przenosić skutków naruszenia przez organ zasady praworządności na producenta rolnego, a tym samym odmowa przywrócenia terminu na uzupełnienie wniosku nie może być uznana za skuteczną. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Przedmiotem skargi jest postanowienie odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2013. Przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestników postępowania. Zgodnie z treścią art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl natomiast art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W świetle przytoczonej regulacji prawnej muszą wystąpić cztery przesłanki łącznie, aby dopuszczalne było przywrócenie terminu: a) uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Brak jednej z tych przesłanek powoduje brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. W rozpoznawanej sprawie organ uznał, że nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2013. Kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania przez stronę należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie była w stanie usunąć przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej w odpowiednim terminie. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por.: wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1718/96, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się, np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, które nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą oraz inne zdarzenia losowe, które mogły uniemożliwić dokonanie w terminie danej czynności procesowej (powódź, pożar, itp.). Zwrócić należy nadto uwagę, że przepis art. 58 § 1 k.p.a. wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. W doktrynie wskazuje się, że "udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. (...) Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu" (E. Iserzon (w) Komentarz IV 1970 s. 135). Nie budzi wątpliwości, że osoba zainteresowana "ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna - uwiarygodnić stosowną argumentacją - swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna" - (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011 s. 284). Przenosząc przedstawione powyżej rozważania, po dokonaniu analizy akt administracyjnych sprawy, w ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Skarżący jako okoliczność usprawiedliwiającą niedokonanie czynności w terminie wskazał, że był chory jednakże z uwagi na swoje poglądy religijne nie udał się do lekarza w związku z czym nie posiada zwolnienia lekarskiego. Wskazywał także na natłok prac w gospodarstwie związany z rozpoczęciem sianokosów oraz produkcją kurczaka Eko. Odnosząc się do powoływanej przez skarżącego choroby, w ocenie Sądu powyższa okoliczność nie została w żaden sposób wykazana. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd, podzielany przez skład orzekający, że tylko nagła choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jednak muszą zostać spełnione określone warunki, świadczące, iż zainteresowany nie był w stanie dokonać tej czynności, np. udać się na pocztę w celu wysłania pisma stanowiącego daną czynność procesową. Nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione (por.: postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II FZ551/11, LEX nr 966189). Dodać należy, iż ubiegający się o przywrócenie terminu do dokonywania czynności procesowej winien przynajmniej uprawdopodobnić okoliczności, na które się powołuje. Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o chorobie jest wiarygodne (tj. np. potwierdzone zaświadczeniem lekarskim), ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 209/13, LEX nr 1368414). Z akt sprawy wynika natomiast, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, że skarżący, pomimo choroby wskazywał na natłok pracy w gospodarstwie przy sianokosach oraz wyjazdy do ubojni oraz sklepów w W., P. K.. Powyższe świadczy, w ocenie Sądu, iż stan zdrowia skarżącego umożliwiał mu jednak wykonywanie obowiązków służbowych oraz świadome podejmowanie działań w swoich sprawach. Odnosząc się z kolei do powoływanego przez stronę faktu braku czasu spowodowanego rozpoczęciem prac przy sianokosach oraz wyjazdami do ubojni i sklepów w W., P. oraz K. a także faktem pozostawania samemu na gospodarstwie w związku z wyjazdem żony wraz dziećmi – co miało przemawiać w ocenie strony za przywróceniem terminu - podnieść należy, iż niedochowanie terminu związane z brakiem czasu, spowodowane intensywnym zaangażowaniem w zbiór plonów rolnych z gospodarstwa nie mieści się we wskazanej wyżej grupie przyczyn. Nie jest bowiem prawdopodobne, aby w ciągu 7 dni strona nie była w stanie zorganizować pracy w gospodarstwie rolnym tak, aby możliwe było uzupełnienie braków wniosku osobiście lub za pośrednictwem poczty (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 1113/12). Nie ulega wątpliwości, że dbając należycie o zabezpieczenie swoich interesów w toczącym się postępowaniu administracyjnym, skarżący mógł również uczynić zadość wezwaniu organu do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez ustanowionego (zgodnie z danymi zawartymi w Ewidencji Producentów) pełnomocnika, który przebywał pod wskazanym adresem korespondencyjnym. Takich działań, świadczących o dochowaniu należytej staranności, skarżący jednak nie podjął, narażając się na negatywne konsekwencje swojego zaniechania w toczącym się z jego udziałem postępowaniu administracyjnym. Strona nie może również przerzucać odpowiedzialności za swoje zaniedbanie na organy ponieważ, jak słusznie zwrócił uwagę organ: "ustawodawca stawia wobec producenta rolnego większe wymagania, co do znajomości przepisów prawa oraz wymaga większej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Prowadzenie działalności rolniczej ocenia się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Surowsze są bowiem wymagania w zakresie aktów staranności podmiotu wykonującego swoją działalność zawodowo i na własny rachunek. Istotne jest, na co zwracał uwagę organ, iż wystąpienie z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej zależne jest od woli strony, jest więc jej uprawnieniem nie obowiązkiem i to stronie winno zależeć na pozytywnym rozpatrzeniu wniosku. Beneficjent otrzymujący pomoc powinien dołożyć należytej staranności, aby dotrzymać warunków na jakich przyznawana jest pomoc. Dbając zatem należycie o swoje interesy oraz mając na uwadze konsekwencje wynikające z nieuzupełnienia braków formalnych wniosku, strona winna dołożyć należytej staranności, aby uczynić zadość wezwaniu i uzupełnić stwierdzone braki w wyznaczonym terminie. Wskazać również należy, że ani organy Agencji ani Sąd orzekający w tej sprawie nie negują znaczenia prowadzonej przez skarżącą działalności rolniczej, jednakże każdy producent rolny ubiegający się o otrzymanie płatności zobowiązany jest do przestrzegania zasad ich przyznawania." (por wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 1113/12). Opisane powyżej okoliczności wskazują, zdaniem Sądu, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy po swojej stronie w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a tym samym brak wystąpienia jednej z przesłanek koniecznej do przywrócenia terminu. W tym stanie sprawy, Sąd uznając, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.