I OZ 912/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 642/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. H. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej mieszkaniowego zasobu m. st. Warszawy postanawia: oddalić zażalenie. A. H. pismem z 1 maja 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 642/14). Powyższy wniosek uzupełnił, składając wypełniony formularz PPF, w którym wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że od trzech lat pozostaje osobą bezrobotną, utrzymuje się "z pożyczek", posiada 5 akcji W. o wartości 5 zł, a w stosunku do mieszkania i garażu, które posiada, toczy się postępowanie sądowe o podział majątku. Ponadto nie ma majątku, ani oszczędności. Oświadczył również, że Sąd zasądził od niego alimenty na rzecz małoletniego syna w wysokości 600 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenie strony okazało się niewystarczające do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony, skarżący - pismem referendarza sądowego z 3 czerwca 2014 r. - został wezwany do nadesłania, w terminie 14 dni: zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, oświadczenia o stałych, niezbędnych kosztach utrzymania (określenia z jakiego tytułu są ponoszone i w jakiej wysokości), kserokopii dokumentów poświadczających stałe koszty utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę itp.), oświadczenia, czy korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakim zakresie, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, oświadczenia o miesięcznej wysokości pożyczanych kwot, oświadczenia o wysokości posiadanego obecnie zadłużenia. A. H., ustosunkowując się do otrzymanego wezwania, wniósł "zażalenie" na "zarządzenie Przewodniczącego Wydziału w przedmiocie wezwania do nadesłania informacji wrażliwych", zarzucając brak podstaw prawnych do wydania takiego wezwania. Postanowieniem z 19 lipca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. A. H. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając referendarzowi sądowemu nierozpoznanie istoty sprawy. Zdaniem skarżącego złożone przez niego oświadczenie o niemożności poniesienia kosztów wpisu sądowego, jest wystarczające dla ustalenia jego możliwości płatniczych. Oświadczył, że nie zamierza wskazywać wysokości ponoszonych wydatków w sprawie administracyjnej, do której prawie każdy ma dostęp. Zdaniem skarżącego WSA nie jest organem powołanym do tak szczegółowego badania stanu finansów strony. Postanowieniem z 10 września 2014 r. (sygn. akt II SA/Wa 642/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. H. przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że skarżący konsekwentnie odmawia podania informacji dotyczących sytuacji majątkowej w prowadzonym gospodarstwie domowym. A. H. nie złożył stosownych wyjaśnień i nie przedstawił żądanych dokumentów na wezwanie referendarza sądowego. Nie przedstawił ich również składając sprzeciw od postanowienia referendarza, mimo że miał świadomość, iż ich brak był zasadniczym powodem odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący uznaje, że informacje zawarte w urzędowym formularzu PPF oraz oświadczenie o niemożności poniesienia kosztów sądowych są wystarczające dla potwierdzenia zasadności złożonego wniosku. Z tych względów Sąd uznał za niecelowe ponawianie wezwania w tym przedmiocie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, strona powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa W ocenie Sądu pierwszej instancji, analiza oświadczenia skarżącego, złożonego na urzędowym formularzu PPF, prowadzi do wniosku, iż wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił on swojej sytuacji majątkowej w sposób wyczerpujący. A. H. nie nadsyłając żądanych dokumentów, a także nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, uniemożliwił Sądowi ustalenie, jakie są jego realne możliwości finansowe. Z uwagi na powyższe, nie można ocenić, czy w sprawie zaistniały przesłanki przyznania stronie prawa pomocy określone art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.), co uzasadnia odmowę przyznania tego prawa. Zażalenie na postanowienie z 10 września 2014 r. wniósł A. H.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że A. H. nie wykazał, że należy mu przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym. To stanowisko Sądu pierwszej instancji jest trafne. A. H. w złożonym wniosku wskazał, że nie posiada jakichkolwiek istotniejszych dochodów, ani oszczędności, a jednocześnie zaznaczył, iż posiada zobowiązanie alimentacyjne w kwocie 600 zł miesięcznie i utrzymuje się z pożyczek. Oświadczenie powyższe jest niewiarygodne, co uzasadniało wezwanie strony o przedstawienie dodatkowych dokumentów wskazujących na sytuację materialną strony. Sąd pierwszej instancji podjął czynności o których mowa w art. 255 p.p.s.a., zobowiązując skarżącego do wykonania wezwania w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy, lecz skarżący nie wykonał zarządzenia Sądu. W konsekwencji, A. H. nie może skutecznie kwestionować prawidłowości postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Nie wykonał bowiem w sposób prawidłowy wezwania Sądu do uzupełnienia danych podanych we wniosku. Okoliczności podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnie budziły wątpliwości Sądu pierwszej instancji, skoro deklarowane przez skarżącego miesięczne wydatki przekraczają wysokość dochodów, przy braku, bądź niewskazaniu, jakichkolwiek oszczędności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.