II OZ 167/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 427/14 oddalające wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. i D. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia aktów urodzenia martwych dzieci postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 r. oddalił wniosek D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W motywach rozstrzygnięcia Sąd podał, że w dniu 12 listopada 2014 r. wpłynął wniosek D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami (ur. 7.09. 1992 r.). Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 57 m², za które spłaca kredyt do 2035 r., nieruchomości rolnej zalesionej o pow. 2,3 ha , która nie przynosi dochodów, samochodu marki Toyota z 2005 r. i Fiata z 1999 r. Nie posiada zasobów pieniężnych. Jego dochód miesięczny z pracy wynosi 4784,20 zł brutto (3929,62 zł netto), a jego żony 3013 zł brutto (2005,94 zł netto), razem ich dochód wynosi 7796,20 zł brutto ( 5935,66 zł netto). Co miesiąc spłaca kredyt ok. 1000 zł i pożyczkę w pracy 2000 zł, jego żona zaś spłaca pożyczkę w pracy w wysokości 500 zł miesięcznie. Rachunki w miesiącu wynoszą 2500 zł, a koszt utrzymania dwóch studiujących córek 1000 zł. D. S. załączył postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia o posiadaniu gospodarstwa rolnego, zaświadczenie z KWP, z którego wynika, że na jego ROR przekazywana jest tytułem wynagrodzenia kwota 1792 zł, a 2000 zł stanowi rata z tytułu spłaty pożyczki z kasy zapomogowo – pożyczkowej, zaświadczenie o zarobkach żony E. S., z którego wynika, że jej dochód netto wynosi 2170 zł, a od grudnia 2014 r. ma do spłacenia pożyczkę z kasy zapomogowo- pożyczkowej w wys. 3000 zł i na Fundusz Mieszkaniowy 3227,40 zł. Przedstawił też wykazy operacji na rachunku PKO z września, października, listopada i grudnia 2014 r. Zaznaczył jednocześnie, że operacje na rachunkach nie obejmują wydatków związanych np. z awarią pieca, zakupem węgla na zimę, wydatków na żywność, paliwo, przejazdów dzieci do miejsca nauki. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy wynika, że poza wynagrodzeniem jego pracodawca wypłaca mu równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego w wysokości ok. 300 zł miesięcznie oraz ryczałt związany z kosztami dojazdu do miejsca pełnienia służby w wysokości 189 zł miesięcznie. Wnioskodawca wraz z żoną mieszka w domu należącym do teściowej ponosząc z tego tytułu wydatki na opłaty za prąd w wysokości ok 300 zł miesięcznie, oraz gaz w kwocie ok. 150 zł za 2 miesiące. Ponadto wnioskodawca ponosi opłaty związane z zakupionym na kredyt mieszkaniem położonym w K. w wysokości ok. 390 zł z tytułu opłat czynszowych, oraz ok 70 zł opłaty za prąd. Opłaca również dwa abonamenty internetowo-telewizyjne Vectra S.A. oraz Neostrada w wysokości blisko 170 zł miesięcznie. Na telefony komórkowe wydaje kwotę ok. 120 zł miesięcznie. Z kolei wyciąg z rachunku oszczędnościowego wnioskodawcy potwierdza, że na dzień 8 grudnia br. dysponował on na nim kwotą blisko 1.200 zł, zaś w dniu występowania z ponownym wnioskiem o prawo pomocy kwotą 4.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że aktualnie rozpoznawany wniosek z dnia 12 listopada 2014 r. jest ponownym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd podkreślił, że prawomocnym postanowieniem z dnia 11 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w przedstawionym przez nich stanie faktycznym uznając, że z informacji zawartych we wniosku wynika, iż posiadają oni stałe comiesięczne dochody, umożliwiające pokrycie wydatków związanych z niniejszym postępowaniem. W postanowieniu tym referendarz wskazał także, że nieprzedstawienie przez nich żądanych informacji spowodowało, że nie było możliwie przeprowadzenie kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Zdaniem Sądu, rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego musi nastąpić w kontekście art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., dającego prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i następnych P.p.s.a. Sąd uznał, że przedstawiona w obecnym wniosku sytuacja materialna skarżącego nie uległa żadnym istotnym zmianom w stosunku od okoliczności będących przedmiotem rozstrzygnięcia w prawomocnym postanowieniu z dnia 11 lipca 2014 r. W ocenie Sądu, skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, które pozwoliłyby na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przedkładając dokumenty w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wykazał, że ponosi koszty utrzymania dwóch gospodarstw domowych, w związku z czym ponosi wydatki na dwa abonamenty radiowo-telewizyjne. Fakt, że od grudnia 2014 r. żona skarżącego spłaca kolejną zaciągniętą w kasie zapomogowo – pożyczkowej pożyczkę nie świadczy o tym, że strona nie jest w stanie w przedmiotowej sprawie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i ma być stosowane do osób, dla których pokrycie kosztów sądowych oznaczać będzie niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nazywane jest w doktrynie "prawem ubogich". Nie chodzi więc o obniżenie standardu życia, jak podnosi skarżący, ale sytuacje gdy strona płacąc koszty sądowe nie będzie mogła zapłacić za niezbędne do egzystencji potrzeby tj. wyżywienie, czynsz za mieszkanie i podstawowe media leki. Zasadniczo nie stanowią niezbędnych kosztów utrzymania koszty utrzymania samochodu (w rozpoznawanej sprawie skarżący wykazał nabycie drugiego samochodu Fiata z 1999 r., który także generuje koszty ubezpieczenia i paliwa), czy koszty utrzymania dwóch mieszkań. Nawet pobieżna analiza przedstawionych operacji na rachunku oszczędnościowym, wskazuje, że skarżący posiada na nim środki finansowe. Okoliczności te, w ocenie Sądu, świadczą o możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak i ustanowienia pełnomocnika. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym wypadku poczynić w pierwszej kolejności oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, bowiem tylko takie są chronione przez ustawodawcę. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności nie są wystarczające, uzasadnione jest stwierdzenie, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł D. S. podnosząc, że wbrew opinii Sądu I instancji sytuacja w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w prawomocnym postanowieniu z dnia 11 lipca 2014 r. uległa istotnym zmianom, ponieważ rozstrzygnięcie to było wydane bez przedstawienia dokumentacji dotyczącej jego dochodów i wydatków. Skarżący podkreślił, że wspomniana dokumentacja została złożona wraz z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnił, że drugie gospodarstwo domowe w K. musi być utrzymywane ze względu na przebywanie w nim dwóch studiujących córek. Natomiast samochód marki Fiat z 1999 r. posiadał również w dacie złożenia pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jest on wykorzystywany przez córki na dojazdy do Kielc gdyż stanowi tańszą alternatywę dla komunikacji miejskiej. Skarżący załączył wyciąg z rachunków bankowych z dnia 12 stycznia 2015 r., na których łącznie posiada 238, 15 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji rozpoznając wniosek skarżącego z dnia 12 listopada 2014 r. o przyznanie mu prawa pomocy stwierdził, że wskazana w nim sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze nie uległy istotnej zmianie w stosunku do ustalonych przez referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 11 lipca 2014 r., którym odmówiono E. S. i D. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznając ponowny wniosek skarżącego w tym przedmiocie i orzekając zaskarżonym postanowieniem o jego oddaleniu, Sąd powołał się między innymi na art. 165 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji dokonał błędnej oceny stanu sprawy, skutkiem, którego było nierozpoznanie wniosku w zakresie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przede wszystkim wskazać należy, że podstawą rozstrzygnięcia referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2014 r. nie była pełna, merytoryczna ocena sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych skarżącego wskazująca na jego zdolność partycypowania w kosztach postępowania sądowego wywołanego wniesioną przez niego skargą. Postanowieniem tym odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy przede wszystkim z uwagi na niedostateczne wykazanie sytuacji finansowej, pomimo wystosowania w tym przedmiocie wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co uniemożliwiło pełną ocenę ich zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Brak było tym samym podstaw po stronie Sądu I instancji do dokonywania oceny oraz porównania sytuacji majątkowej skarżącego ustalonej w postanowieniu z dnia 11 lipca 2014 r. z jego wnioskiem z dnia 12 listopada 2014 r., z uwagi na brak takich ustaleń w powołanym postanowieniu. Dokonana przez Sąd I instancji analiza wniosku skarżącego, sprowadzała się głównie do ustalenia czy w sprawie ziściła się przesłanka "zmiany okoliczności sprawy", wyrażona w hipotezie art. 165 P.p.s.a. WSA w Łodzi nie odniósł się szczegółowo do wszystkich okoliczności stanowiących podstawę i uzasadnienie wniosku, a jego ocena sytuacji majątkowej strony była zbyt pobieżna z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd I instancji będzie musiał zatem dokonać ponownej oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 listopada 2014 r. przez pryzmat przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., odnosząc się przy tym do oświadczeń i informacji zawartych we wniosku i załączonych do niego dokumentach. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.