II GSK 1432/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 732/14 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 7 stycznia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 732/14 oddalił skargę M. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] stycznia 2014 r. odmawiającą udzielenia patentu na wynalazek. I Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu [...] października 2008 r. M. G. (dalej: skarżący) złożył do Urzędu Patentowego wniosek o udzielenie patentu na wynalazek pn.: "[...]". Zgłaszający w przedmiotowym zgłoszeniu ubiegał się o ochronę na sposób polegający na tym, że do cylindra dostarcza się po momencie zapłonu medium, w postaci wody, za pomocą dodatkowego zaworu. Zgłoszenie oznaczone zostało numerem nr P. 386299. W toku rozpoznawania wniosku organ sporządził sprawozdanie o stanie techniki, uznając, że zgłoszone rozwiązanie nie spełnia wymogów ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), w skrócie: p.w.p., jak również wezwał skarżącego do sprecyzowania wniosku pod kątem właściwego ujawnienia zgłoszonego rozwiązania, informując o podstawowych zasadach tworzenia dokumentacji zgłoszeniowej. W piśmie z dnia [...] lutego 2013 r. organ zawiadomił skarżącego, że zebrane dowody i materiały, dotyczące zgłoszenia, mogą świadczyć o istnieniu przeszkód do uzyskania patentu. Podał, że zgłoszenie nie spełnia wymogów z art. 24 i art. 25 p.w.p. Organ wyjaśnił, że zakres żądanej ochrony określany jest poprzez zastrzeżenia patentowe, za pomocą podanych cech technicznych. Natomiast jak wynika z treści zastrzeżenia, na co zwrócił uwagę organ, zgłaszający chce ubiegać się o ochronę na sposób polegający na tym, że do cylindra dostarcza się po momencie zapłonu medium, w postaci wody, za pomocą dodatkowego zaworu. Taki sposób znany jest w stanie techniki z polskiego opisu patentowego nr 12529, w którym to woda wtryśnięta po zapłonie zamienia się w parę wodną. Z kolei z polskiego opisu patentowego nr 176457 znana jest budowa silnika, którego drugi wariant wykonania ma dodatkowe zawory wtrysku wody umieszczone w bocznej ściance głowicy cylindra, powyżej denka tłoka. W konsekwencji organ wskazał, że zgłoszenie skarżącego nie nadaje się do ochrony zarówno w kategorii sposób, jak i urządzenie, ponieważ jego przedmiot zgłoszenia nie spełnia warunku nowości określonego treścią art. 24 oraz art. 25 p.w.p. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie organu skarżący w piśmie z dnia [...] marca 2013 r. wyjaśnił, że w jego zgłoszeniu silnik zasilany jest medium, którego głównym składnikiem jest woda. Skład medium, czyli wskazanie pozostałych jego składników oprócz wody oraz katalizatorów tych substancji nastąpi w oddzielnym zgłoszeniu patentowym. Co do budowy silnika, jak wskazał skarżący, trzeci zawór "winien się znajdować co najmniej 1/3 do 1/2 odległości od denka tłoka". Urząd Patentowy w kolejnym zawiadomieniu z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdził, że zgłoszenie skarżącego nadal nie spełnia wymogów przepisów art. 24 i art. 25 oraz art. 33 ust. 3 p.w.p. Jednocześnie organ podał, że skarżący chce ubiegać się o ochronę na trzy przedmioty, a mianowicie: silnik, medium i jego skład oraz sposób dostarczania medium. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 24, art. 25, art. 33 ust. 1 i 3 oraz art. 245 ust. 1 p.w.p., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2013 r., którą odmówił skarżącemu udzielenia patentu na wskazany wyżej wynalazek, stwierdzając, że zgłoszenie skarżącego nie nadaje się do ochrony, ponieważ jego przedmiot w kategorii urządzenie nie spełnia warunku nowości określonego w art. 24 oraz art. 25 p.w.p., natomiast w kategorii wytwór (mieszanina) oraz sposób postępowania obydwa te przedmioty zgłoszenia nie ujawniają rozwiązania zagadnienia technicznego i tym samym nie spełniają warunku określonego w art. 24 i art. 33 p.w.p. Dodatkowo organ wskazał, że informacje i nowe cechy, które zgłaszający podaje w swoich pismach składanych po zgłoszeniu wniosku o udzielenie patentu, zgodnie z art. 37 p.w.p. nie mogą być dodane do wniesionego zgłoszenia, ponieważ wykraczają poza to, co zostało ujawnione w dniu dokonania tego zgłoszenia. Natomiast należy umieścić je w nowym zgłoszeniu, o którym, na co zwrócił uwagę organ, skarżący wspomniał w nadesłanych dokumentach. Jak podał organ, zgłoszony silnik charakteryzuje się tylko tym, że jest to dowolny silnik spalinowy, w którym trzeci zawór wtryskiwacz umieszczony jest ok. 1/3 do 1/2 odległości od denka tłoka w momencie zapłonu i taki silnik znany jest z polskiego opisu patentowego nr 176457. Co do medium organ stwierdził, że brak jest pełnego ujawnienia składu tej mieszaniny. Oceniając sposób postępowania, polegający na tym, że do silnika spalinowego dodawane jest medium po momencie zapłonu, organ podał, że z informacji tych również nie wynika, jaki jest skład medium, ile go trzeba dodać, pod jakim ciśnieniem, w jakim stanie jest wtedy silnik. Ponownie rozpatrując sprawę, Urząd podtrzymał stanowisko, że zgłoszenie narusza wymóg art. 24 oraz art. 33 ust. 1 i 3 p.w.p. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. G. wniósł skargę, w której domagał się zobowiązania organu do ponownego rozpatrzenia sprawy, zarzucając naruszenie art. 49 ust. 2 oraz art. 24 i art. 25 p.w.p. Nadto skarżący postawił zarzut rażącego naruszenia art. 35 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skarżący odniósł się do przeciwstawionego opisu patentowego nr 12259, stwierdzając między innymi, że patent objęty tym numerem dotyczy stacjonarnego centralnego ogrzewania w suszarniach wyrobów ceramicznych, a "[...]" to silnik. Podkreślił, że zgłoszony przez niego wynalazek to zmodyfikowany silnik spalinowo-parowy i jest to inna konstrukcja i inne zastosowanie niż wskazany przez organ wynalazek obejmujący centralne ogrzewanie. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w skrócie: p.p.s.a., oddalił skargę uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Sąd pierwszej instancji przywołał treść art. 33 ust. 3 oraz art. 37 ust. 1 i 2 p.w.p. i wskazał, że Urząd Patentowy przy ocenie merytorycznej zgłoszenia może brać pod uwagę tylko cechy, które zostały ujawnione w dokumentach zgłoszeniowych, a nie w późniejszych pismach wyjaśniających nadesłanych po dacie ogłoszenia o zgłoszeniu, tak więc wszelkie modyfikacje zgłoszenia po tej dacie, jeżeli wykraczają poza cechy, które zostały ujawnione w dokumentach zgłoszeniowych, są niedopuszczalne. Zdaniem WSA słusznie Urząd Patentowy uznał, że zgłoszony wynalazek nie spełnia przesłanek określonych w art. 24 i art. 25 p.w.p. w stosunku do silnika. Oceniając powyższy wynalazek w tym zakresie Urząd ustalił najbliższy stan techniki i przedstawił go w sprawozdaniu skarżącemu, w którym podał, że przedmiotowe zgłoszenie nie nadaje się do opatentowania, gdyż zastrzegane rozwiązanie w zakresie sposobu, w którym woda wtryśnięta po zapłonie zamienia się w parę wodną, znane jest z opisu patentowego nr 12529, a ponadto znana jest z opisu patentowego nr 176457 budowa silnika, w którym zawory wtrysku wody są umieszczone w bocznej ściance głowicy cylindra, powyżej denka tłoka. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że zarówno opis wynalazku, jak i zastrzeżenia patentowe nie ujawniają w szczególności istoty wynalazku odnośnie medium i jego składu oraz sposobu dostarczenia medium. Wynika z nich jedynie, że medium jest dodawane do silnika po momencie zapłonu, ale brak informacji, ile medium trzeba dodać, pod jakim ciśnieniem, w jakim stanie jest silnik, do którego podaje się medium. W ocenie Sądu z powyższego zapisu dokumentacji patentowej, zarówno w stosunku do medium, jak i sposobu jego podania nie mógłby skorzystać specjalista w danej dziedzinie, który chciałby wytworzyć takie medium lub zastosować podany przez skarżącego sposób dostarczania medium do silnika. Zapisy te są na tyle nieprecyzyjne, że specjalista w danej dziedzinie musiałby użyć własnej inwencji twórczej w celu zastosowania powyższych dwóch wynalazków – medium i sposób podania medium do silnika. W ocenie Sądu powyższe wynalazki stanowią jedynie wstępną fazę ich opracowania, co zresztą w korespondencji z Urzędem podkreślał skarżący, dlatego za prawidłowy WSA uznał pogląd organu o braku przesłanek z art. 24 i art. 33 p.w.p. II Skargę kasacyjną wniósł M. G., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w skrócie: k.p.a., poprzez wadliwe oddalenie skargi, w sytuacji gdy organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego i oparcia się przy rozstrzygnięciu sprawy na opisie patentowym PL. 12259, w sytuacji gdy Urząd Patentowy odmawiając udzielenia patentu posługiwał się opisem patentowym PL. 12529; b) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie zarzutu skarżącego wyrażonego w jego skardze do WSA w Warszawie, a tym samym nierozstrzygnięcie niniejszej sprawy w całości; 2) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.: a) art. 24 i art. 25 p.w.p. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zgłoszenie patentowe skarżącego z dnia [...] października 2008 r., oznaczone numerem P. 386299 (dalej: zgłoszenie, wynalazek) wraz z kolejnymi pismami skarżącego nie daje podstaw do udzielenia patentu w stosunku do silnika, w sytuacji gdy przedstawiony w zgłoszeniu wynalazek spełnia wszystkie cechy dające podstawę do udzielenia na niego patentu, zgodnie z zastrzeżeniami patentowymi; b) art. 33 w zw. art. 37 ust. 1 p.w.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zgłoszenie nie przedstawia w stosunku do medium i sposobu jego podania na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić, w sytuacji gdy w zgłoszeniu w sposób jasny i wyczerpujący zostało wskazane, w jaki sposób wynalazek może zostać urzeczywistniony, jak również jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doprecyzowanie składu medium wyrażone w piśmie z dnia [...] maja 2013 r. stanowi uprawnioną próbę rozszerzenia pierwotnego zakresu żądanej ochrony, w sytuacji gdy ww. pismo w swoim zakresie ogranicza zakres pierwotnej ochrony, a zatem jest dopuszczalne w świetle przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej. Zdaniem skarżącego Urząd Patentowy poprzestał przy badaniu zgłoszenia wyłącznie na treści samego zgłoszenia, a w toku dalszego badania pominął stanowisko strony zawarte w pismach z dnia: [...] listopada 2009 r., [...] marca 2013 r. oraz [...] maja 2013 r. W pismach tych skarżący szczegółowo odniósł się do zastrzeżeń organu, jak również wyjaśnił ponownie, tym razem bardziej szczegółowo, zasadę działania wynalazku, sposób modyfikacji budowy tłoka, jak również znaczące różnice pomiędzy opatentowanymi już wynalazkami. Zdaniem skarżącego, wyjaśnienia te w żadnym przypadku nie stanowiły modyfikacji zgłoszenia już dokonanego i opublikowanego w Biuletynie, a koncentrowały się na uszczegółowieniu sposobu działania zgłoszonego wynalazku. Urząd Patentowy RP na skargę kasacyjną nie odpowiedział. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i podlega oddaleniu. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty oparte są na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów naruszenia przepisów procesowych. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej w tym zakresie wynika, iż zdaniem kasatora Sąd pierwszej instancji nie podjął w ramach postępowania wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego i oparcie się przy rozstrzygnięciu sprawy na opisie patentowym PL. 12259, w sytuacji gdy Urząd Patentowy odmawiając udzielenia patentu posługiwał się opisem patentowym PL. 12529. Zarzut ten jest całkowicie niezasadny. Przede wszystkim należy podnieść, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Nie prowadzą więc postępowania stosując przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a jedynie kontrolują zaskarżony akt i sposób postępowania organu, który wydał akt. Nie mógł więc Sąd pierwszej instancji naruszyć wskazanych przepisów kodeksu postępowania, gdyż to nie Sąd ustala stan faktyczny i przeprowadza postępowanie dowodowe. Do Sądu należy bowiem ocena, czy stan faktyczny prawidłowo został ustalony i oceniony przez organ w postępowaniu administracyjnym. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, iż Urząd Patentowy – zgodnie z przepisami prawa – przeprowadził postępowanie w tej sprawie, ustalił stan faktyczny i w oparciu o zebrany materiał dowodowy zastosował przepisy prawa materialnego. Niezrozumiały jest zarzut, iż dowodem, w oparciu o który Sąd badał legalność zaskarżonej decyzji jest patent PL. 12259, albowiem z akt administracyjnych i zaskarżonej decyzji wynika, iż przeciwstawionym zgłoszeniu dowodem był patent PL. 12529. Za niezasadny należy również uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez Urząd Patentowy art. 35 § 1 k.p.a. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje, jakie elementy winno zawierać uzasadnienie wyroku. Zarzut wadliwego sporządzenie uzasadnienia może podlegać uwzględnieniu tylko wówczas, gdy nie zawiera elementów wymienionych w przepisie art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie poddaje się kontroli instancyjnej. Kasator podnosząc zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje jedynie na to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się do zarzutu skargi o naruszenie przez Urząd Patentowy art. 35 § 1 k.p.a. – nie wskazując jednocześnie, jaki to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, iż kasator nie zauważa, że w postępowaniu spornym toczącym się przed Urzędem Patentowym stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego jedynie wtedy i w takim zakresie, gdy brak jest regulacji tego postępowania w ustawie Prawo własności przemysłowej. Wynika to wyraźnie z art. 256 ust. 1 p.w.p., zgodnie z którym do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast z przepisu art. 253 p.w.p. wynika, iż przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o terminach załatwiania spraw nie stosuje się do rozpatrywania zgłoszeń dokonanych w celu uzyskania patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji akceptujące pogląd Urzędu Patentowego, iż zgłoszenie wynalazku pn. "[...]" nie nadaje się do ochrony, gdyż nie spełnia – w kategorii urządzenie – warunków, o jakich mowa w art. 24 i art. 25 p.w.p., natomiast w kategorii wytwór oraz sposób postępowania nie ujawnia w pełni rozwiązania zagadnienia technicznego, a więc warunków wskazanych w art. 24 i art. 33 p.w.p. Zgodnie z art. 33 p.w.p. opis wynalazku powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. Zastrzeżenia patentowe powinny być w całości poparte opisem wynalazku i określać w sposób zwięzły, lecz jednoznaczny, przez podanie cech technicznych rozwiązania, zastrzegany wynalazek oraz zakres żądanej ochrony patentowej. Dokumentacja wynalazku ma ujawniać jego istotę, przez co należy rozumieć przedstawienie wszystkich istotnych danych, które pozwoliłyby znawcy dane rozwiązanie zastosować. Brak ujawnienia istoty wynalazku w opisie patentowym stanowi nieusuwalną wadę zgłoszenia. Niezbędnym warunkiem jest także określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję wskazującą na konkretne środki techniczne niezbędne do osiągnięcia założonego, powtarzalnego rezultatu w dowolnych warunkach. Instrukcja opisu – to opis celu tego procesu, opis przedmiotu działań, opis czynności składających się na ten proces techniczny. Możliwość zastosowania wynalazku nie wynika z zastrzeżeń patentowych. Jak wynika z akt sprawy Urząd Patentowy wielokrotnie zwracał się do skarżącego o sprecyzowanie zakresu żądań ochrony i złożenie dokumentacji wymaganej przepisami prawa, czego skarżący nie uczynił. Jedynie w kolejnych pismach przesyłanych do organu polemizował ze stanowiskiem Urzędu. W tym stanie rzeczy Urząd Patentowy w oparciu o wskazane w zaskarżonej decyzji przepisy prawa materialnego zasadnie odmówił udzielenia patentu na zgłoszony wynalazek. Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia prawa materialnego uznał za niezasadne. W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna, jako oparta na nieusprawiedliwionych podstawach, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej będą przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.