I FZ 321/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 594/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 19 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2013 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 594/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił M. sp. z o.o. z siedzibą w R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia podał, że Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, a wartość jej środków trwałych 65.898.018,81 zł. Ostatni rok obrotowy Spółka zamknęła zyskiem w wysokości 958.810,15 zł. Stan rachunku bankowego Spółki, na dzień złożenia wniosku, wynosił natomiast 105.894,91 zł, jednakże Spółka zastrzegła, że środki te są jej niezbędne na finansowanie bieżących potrzeb, a konieczność zapłaty wpisu uzupełniającego od skargi kasacyjnej w kwocie 49.900 zł utrudni jej znacznie funkcjonowanie, zakłócając płynność finansową. Ponadto Spółka zaznaczyła, że suma jej wszystkich zobowiązań wynosi 65.489.317,06 zł, złożyła również do akt sprawy odpisy z ksiąg wieczystych nieruchomości będących własnością Spółki, na potwierdzenie ciążących na niej zobowiązań finansowych. Na podstawie powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie w całości. W ocenie Sądu, mając na uwadze wartość majątku trwałego Spółki, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd zwrócił uwagę, że Spółka nie wykazała, iż boryka się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu przez nią działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody oraz ponoszone także jej wysokie koszty. W tej sytuacji Sąd przyjął, że poniesienie pełnych kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku dla Spółki, która nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wbrew twierdzeniom Spółki jej zobowiązania w łącznej kwocie 65.489.317,06 zł nie mogą - zdaniem Sądu - świadczyć o braku możliwości uiszczenia przez nią w niniejszej sprawie wpisu sądowego uzupełniającego od skargi kasacyjnej w kwocie 49.900 zł. Sąd zwrócił uwagę, że Spółka wnosząc skargę do sądu administracyjnego w sprawie związanej z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, powinna była w planach finansowych uwzględnić wydatki na pokrycie kosztów sądowych w takiej sprawie. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie Spółka nie przedłożyła żadnych dowodów wskazujących na ryzyko utraty przez nią płynności finansowej. Sąd zwrócił uwagę, że skoro Spółka osiąga przychód, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Zaznaczył przy tym, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Jednocześnie Sąd wskazał, że jeżeli kondycja Spółki jest na tyle zła, że zagrożone jest jej istnienie, zarząd powinien przedsięwziąć kroki zmierzające do zmiany tej sytuacji, np. podjąć decyzję o dopłatach na pokrycie strat lub uzupełnienie kapitału zakładowego. Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie: - art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej powoływana jako: "P.p.s.a."), poprzez nieuzasadnioną odmowę częściowego zwolnienia Skarżącej z kosztów sądowych, w sytuacji, w której w ocenie Skarżącej w sprawie zostało wykazane, że Skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania; - art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284) oraz art. 2 i art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji ograniczenie prawa do sądu Skarżącej niedysponującej środkami finansowymi umożliwiającymi poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca wniosła przy tym o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozstrzygnięcie jej wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów, niż w nim wskazano. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że Sąd pierwszej instancji swoją argumentację w zakresie braku podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie oparł przede wszystkim na stwierdzeniu, że Skarżąca nie wykazała, iż uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje ryzyko utraty płynności finansowej. Sąd pierwszej instancji wskazał przy tym, że Skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym w kwocie wystarczającej na pokrycie uzupełniającego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, mimo że Skarżąca w toku postępowania podnosiła, że środki te są jej niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd pierwszej instancji rozstrzygając wniosek Skarżącej miał do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącej zawarte w formularzu wniosku i dołączone do niego: bilans i rachunek zysków i strat Spółki za I kwartał 2016 r. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, oświadczenia zawarte w formularzu wniosku i dane wynikające z załączonych do niego dokumentów nie były wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych Skarżącej w kontekście przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wprawdzie z dokumentacji i oświadczeń Skarżącej wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą na większą skalę oraz że posiada na rachunku bankowym środki pieniężne w stosunkowo dużej wysokości, jednakże - w związku z ogólnymi twierdzeniami Skarżącej odnośnie braku możliwości przeznaczenia przedmiotowych środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie - Sąd pierwszej instancji powinien był zastosować przepis art. 255 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych Skarżącej w kontekście przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. należałoby przede wszystkim przeanalizować stopień płynności finansowej Skarżącej, posiłkując się na przykład historią transakcji na wszystkich posiadanych przez Skarżącą rachunkach bankowych. Ponadto zasadnym byłoby wezwanie Skarżącej do szczegółowego wyjaśnienia jakie i w jakiej wysokości niezbędne koszty związane z prowadzoną działalnością obowiązana jest ona pokryć ze środków zgromadzonych na tychże rachunkach bankowych i dopiero w oparciu o powyższe, mając na uwadze wysokość uzupełniającego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, rozstrzygnąć, czy Skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.