II GSK 2129/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-04-11
Skład orzekający: Krystyna Anna Stec, Andrzej Kisielewicz, Dorota Dąbek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba posiadająca zarejestrowaną działalność gospodarczą, która faktycznie jej nie prowadzi z powodu stanu zdrowia, a jednocześnie pobiera rentę, podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia tej działalności?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organy i sąd pierwszej instancji błędnie ustaliły podleganie J. K. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd podkreślił, że kluczowe jest faktyczne podleganie ubezpieczeniu społecznemu (nie tylko spełnianie warunków do objęcia), a nie tylko posiadanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W okresach, gdy obowiązywały przepisy stanowiące, że osoby pobierające rentę i prowadzące działalność podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu, należało zbadać, czy ubezpieczony faktycznie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, a nie tylko czy spełniał warunki do objęcia nim. Ponadto, do 20 września 2008 r. warunkiem podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu było rzeczywiste prowadzenie działalności, a nie tylko posiadanie wpisu do ewidencji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia podlegania J. K. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 stycznia 1999 r. Organ ustalił, że J. K. posiadał aktywny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, ale nie zgłosił się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, a jednocześnie pobierał rentę. WSA oddalił skargę J. K. na decyzję Prezesa NFZ, uznając, że prowadzenie działalności gospodarczej jest równoznaczne z posiadaniem wpisu do ewidencji, nawet jeśli faktycznie nie była ona wykonywana. J. K. w skardze kasacyjnej podniósł, że faktycznie nie prowadził działalności z powodu stanu zdrowia i że składki uległy przedawnieniu.Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok WSA w Warszawie oraz zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz J. K. zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Dąbek Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1578/14 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r., nr [...], 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz J. K. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1578/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.
Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez J. K. od dnia 1 stycznia 1999 r. Podniósł, że J. K. posiada aktywny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, ale nigdy nie dokonał w ZUS zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Ponadto w okresie objętym wnioskiem, pobierał rentę, co stanowi drugi tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego.
W konsekwencji Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] ustalił, że J. K. był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 stycznia 2008 r. oraz od 1 września 2008 r. do 19 sierpnia 2013 r., natomiast w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. W uzasadnieniu organ podkreślił, że strona rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w dniu [...] marca 1996 r. pod firmą: "J. K. [...]". W dniu 20 sierpnia 2013 r. zgłosiła do ewidencji zawieszenie działalności gospodarczej na przewidywany okres dwóch lat, tj. do 20 sierpnia 2015 r. W ocenie organu, z powyższego wynika, że w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 19 sierpnia 2013 r. przedsiębiorca posiadał aktywny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, natomiast nie dokonał w ZUS zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Organ na podstawie informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. ustalił, że J. K. osiągnął przychody z działalności gospodarczej w latach od 1999 do 2012 (wykazał je w deklaracjach PIT-28), składał deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2013 r., zgłosił zawieszenie wykonywania działalności w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r., zgłosił wznowienie działalności od dnia 1 września 2008 r., po czym od września 2008 r. wykazywał obroty. W ocenie organu, określenie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powoduje istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji, z wyłączeniem okresów, w których zawieszono wykonywanie działalności zgodnie z przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.
Organ stwierdził ponadto, że strona od [...] lutego 1990 r., na czas nieokreślony, posiada ustalone prawo do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, co stanowi drugi tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.
Po rozpoznaniu odwołania J. K. od powyższej decyzji Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał ją w mocy decyzją z dnia [...] marca 2014 r., stwierdzając, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego istnieje nawet, jeśli ubezpieczony faktycznie nie wykonuje działalności gospodarczej, ponieważ fakt niewykonywania działalności, nie oznacza zaprzestania jej prowadzenia. Organ zwrócił uwagę, że strona nie zakwestionowała faktu prowadzenia działalności gospodarczej.
Na powyższą decyzję J. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi błędne przyjęcie, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją faktycznie prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Jednocześnie podniósł zarzut przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 1999 r. do października 2003 r.
Skarżący podkreślił, że faktycznie nie prowadził działalności gospodarczej, pomimo iż zarejestrował ją w marcu 1996 r., bowiem szybko się okazało, że jego stan zdrowia czyni niemożliwym prowadzenie działalności. Podniósł, że od samego początku działalność nie przynosiła mu żadnego zysku. Usługi świadczył dla rodziny i znajomych na zasadzie "przysługi za przysługę" i nie osiągał z tego rzeczywistego dochodu. W ciągu całego okresu swojej działalności miał średnio jedno, dwa zlecenia rocznie, za które otrzymał honorarium. Usługi były jednostkowe i sporadyczne. Podkreślił, że od samego początku prowadzonej działalności nie podejmował starań w celu pozyskania klientów, nie wynajął lokalu na ten cel, działalność miał zarejestrowaną pod adresem zamieszkania, nie reklamował się w prasie, radiu, czy internecie, nie mając nawet szyldu na budynku ani firmowego konta bankowego. W rzeczywistości nie podejmował żadnych czynności związanych z działalnością, nie gromadził żadnych materiałów, oczekując na zlecenie, nie zatrudniał też pracowników. Brak aktywności świadczy jego zdaniem o tym, że nie miał faktycznie zamiaru prowadzenia działalności gospodarczej.
Skarżący zwrócił uwagę na okoliczność, że od [...] lutego 1990 r. do dnia [...] sierpnia 2003 r. oraz od dnia [...] czerwca 2013 r. na stałe ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Tym samym w ocenie skarżącego, w jego przypadku zastosowanie winien znaleźć art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74 ze zm. - dalej u.s.u.s.) w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2007 r., zgodnie z którym osoby prowadzące pozarolniczą działalność, mające ustalone prawo do renty, podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowego. Dopiero ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 169, poz. 1412) dodano do u.s.u.s. od dnia 1 stycznia 2008 r. art. 9 ust. 4c, który określa, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu do czasu ustalenia prawa do emerytury.
Podniósł ponadto, że składki za okres od stycznia 1999 r. do października 2003 r. uległy przedawnieniu.
Wyrokiem z dnia 13 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji powołał treść przepisów regulujących powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego w okresie objętym zaskarżoną decyzją, tj. art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 164, poz. 1027 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa o świadczeniach") i stwierdził, że dopiero z dniem 20 września 2008 r. ustawodawca wprowadził dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą możliwość wyłączenia się spod obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z prawem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 220, poz. 1447 ze zm.).
Sąd I instancji podkreślił, że z prowadzeniem działalności gospodarczej mamy do czynienia zarówno w okresach faktycznego wykonywania czynności, które wyczerpują jej istotę, jak też w czasie podejmowania innych czynności związanych z tą działalnością. O prowadzeniu działalności gospodarczej decydują wszelkie działania podejmowane przez przedsiębiorcę w celu zaistnienia czynności dających przychód – w tym także okres oczekiwania na klienta, zamówienia czy zlecenia. Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie może być zatem rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy (przez cały rok, miesiąc, tydzień lub dzień), lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności, w odróżnieniu od ich przypadkowości, jednorazowości, sporadyczności lub okazjonalności. Przyjmuje się więc, że działalność gospodarcza z założenia ma być działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres czasu, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Zatem przedsiębiorca powinien liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, np. z powodu braku koniunktury.
Zdaniem Sądu I instancji, jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu (zawieszenie) powoduje zawsze - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Zaistnienie przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej musi być rzeczywiste, co oznacza, że ubezpieczonego obciąża obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności niezwiązanych z warunkami wykonywania działalności gospodarczej. W rezultacie okoliczności takie, jak brak koniunktury i związany z nim przestój, brak zamówień (klientów) i ich poszukiwanie nie stanowią przesłanki uzasadniającej uznanie istnienia przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej powodująca ustanie obowiązku ubezpieczenia musi być usprawiedliwiona i udokumentowana (wykazana), a nie uzależniona wyłącznie od woli ubezpieczonego, sprowadzającej się do zamiaru czasowego wyłączenia ciążącego na nim obowiązku ubezpieczenia. Tak więc, skoro skarżący w objętym zaskarżoną decyzją okresie uzyskiwał przychód z działalności, wykazując przy tym gotowość do podjęcia czynności zarobkowych, to nie można mówić, że niezadowalające, w jego ocenie, rezultaty finansowe prowadzonej działalności mogłyby zmienić jej prawną kwalifikację na inny rodzaj aktywności gospodarczej, niepodlegający rygorom związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Sąd I instancji podkreślił, że jak wynika z art. 82 ust. 1 i art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach, w przypadku uzależnienia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu od spełnienia warunków do objęcia ubezpieczeniem społecznym z określonego tytułu - składka na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzana jest zarówno wówczas, gdy ubezpieczenie społeczne z danego tytułu jest obowiązkowe, jak i wówczas, gdy określona osoba spełnia jedynie warunki do podlegania z danego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu. Istotny jest bowiem sam fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu z danego tytułu, to jest wypełnienie ustawowych warunków do skorzystania z tego ubezpieczenia, niezależnie od tego, czy ubezpieczenie jest w tej sytuacji obowiązkowe czy dobrowolne i niezależnie od tego czy dana osoba złożyła wniosek o objęcie jej z danego tytułu dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym. Analogiczne kwestia ta został unormowana w ustawie z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz w ustawie z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ. Oznacza to, że jeśli skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i jednocześnie pobiera rentę to podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zarówno jako rencista jak i jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.
Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne, Sąd I instancji stwierdził, że przedmiotem niniejszego postępowania jest podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a nie kwestia wysokości, należności bądź wymagalności składek na to ubezpieczenie. Zarzut przedawnienia może być podniesiony przed organami ZUS w postępowaniu określającym wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne, które należą, stosownie do art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.
J. K. złożył od wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1578/14 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności:
a) art. 8 ust. 6 u.s.u.s. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, poprzez błędne przyjęcie, że skarżący w okresie objętym zaskarżoną decyzją faktycznie prowadził pozarolniczą działalności gospodarczą,
b) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 69 ust. 1 i art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 13 pkt 4 u.s.u.s., poprzez błędne przyjęcie, że skarżący w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2007 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej,
c) art. 82 ust. 8 i 9 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach w zw. z art. 13 pkt 4 u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżący jako osoba pobierająca rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 stycznia 2008 r. oraz od dnia 1 września 2008 r. do 19 sierpnia 2013 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z obydwu tych tytułów,
d) art. 24 ust. 4 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw, w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. oraz art. 93 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy o świadczeniach, poprzez błędną wykładnię i nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 1999 r. do października 2003 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że pomimo figurowania w ewidencji działalności gospodarczej, jego działalność nie była faktycznie wykonywana, z uwagi na stan zdrowia oraz konieczność opieki nad chorą żoną. Zdaniem skarżącego, prowadzona działalność nie była działalnością zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, a zatem nie może być uznana za działalność w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.
Skarżący nie zgodził się również z Sądem I instancji, że składka na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzana jest zarówno wówczas, gdy ubezpieczenie społeczne z danego tytułu jest obowiązkowe, jak i wówczas, gdy określona osoba spełnia jedynie warunki do podlegania z danego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu.
Zdaniem skarżącego, ustalenie, czy skarżący jako rencista był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, wymagało wcześniejszego zbadania przesłanek określonych art. 82 ust. 8 i 9 ustawy o świadczeniach.
Skarżący podniósł ponadto, że organ był władny do określenia okresu podlegania ubezpieczeniu i z tych względów jest uprawniony do rozważenia zarzutu przedawnienia.
Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Prezes NFZ w decyzji odwoławczej z dnia [...] marca 2014 r. stwierdził, że J. K. w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 19 sierpnia 2013 r. posiadał aktywny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, natomiast nie dokonał zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. Ponadto od [...] lutego 1990 r. na czas nieokreślony ma ustalone prawo do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, co stanowi drugi tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.
Z tym stanowiskiem organu, zaakceptowanym przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie można się zgodzić, ponieważ nie ma ono prawnego uzasadnienia.
Na podstawie art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegały osoby objęte ubezpieczeniem społecznym (obowiązkowym lub dobrowolnym) z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Stan taki trwał do 1 kwietnia 2003 r. czyli do uchylenia tej ustawy). Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia i później ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zmieniły tę zasadę, przyjmując, że obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby, które spełniają warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy obecnie obowiązującej z dnia 27 sierpnia 2004 r.).
Z kolei według art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w wersji obowiązującej do 31 grudnia 2007 r. osoby mające ustalone prawo do emerytury lub renty, prowadzące działalność gospodarczą podlegały jedynie dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu.
Poczynione przez organy i zaakceptowane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne (niepełne) nie zostały właściwie ocenione z punktu widzenia tych przepisów.
Sąd podzielił stanowisko organów co do tego, że wnoszący skargę kasacyjną podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach od 1 stycznia 1999 r. do 31 stycznia 2008 r. i później: od 1 września 2008 r. do 19 sierpnia 2013 r.
Uczynił to przytaczając za organami pewne okoliczności, dotyczące przebiegu ubezpieczenia J. K., bez wyjaśnienia ich związku i znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia.
Nie wyjaśnił i nie ustalił przede wszystkim, czy w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 kwietnia 2003 r. J. K. podlegał ubezpieczeniu społecznemu (dobrowolnemu). Podleganie ubezpieczeniu społecznemu (nie zaś tylko spełnianie warunków do objęcia ubezpieczeniem społecznym) w tym okresie determinowało istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.
Trzeba również przypomnieć, że w okresie do 20 września 2008 r. uznawano za warunek podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rzeczywiste prowadzenie działalności gospodarczej, nie zaś tylko posiadanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W rozpatrywanej sprawie organy i Sąd I instancji podkreślały przede wszystkim posiadanie przez J. K. aktywnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Nie wyjaśniły natomiast dostatecznie, czy w całym tym okresie od 1 kwietnia 2003 r. do 20 września 2008 r. wnoszący skargę kasacyjną rzeczywiście prowadził działalność gospodarczą, a więc czy podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, rodzącemu obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.
Mając to wszystko na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące rozstrzygnięcie, że J. K. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie ustalonym przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia w zaskarżonych decyzjach, są uzasadnione.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał również skargę wniesioną do Sądu I instancji i uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 200, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.)
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło