I OSK 81/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Mariola Kowalska Protokolant st. asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 października 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 211/14 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 31 października 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 211/14 oddalił skargę E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy: Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta Koszalina, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 13 grudnia 2013 r., odmówił przyznania E. S. dodatku mieszkaniowego, wskazując że wnioskodawczyni nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego, jak również nie posiada prawa do lokalu zamiennego lub socjalnego. W dniu 22 stycznia 2014 r. E. S. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podstawowym warunkiem do przyznania prawa do dodatku mieszkaniowego jest posiadanie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Zdaniem Kolegium, organ I instancji w sposób prawidłowy dokonał weryfikacji ustawowych okoliczności warunkujących przyznanie dodatku mieszkaniowego i słusznie odmówił wnioskowanego dodatku. Z akt sprawy wynika, że E. S. zamieszkuje w lokalu mieszkalnym położonym w Koszalinie przy ul. [...]. Jest to lokal należący do zasobów miasta Koszalina. E. S. zajmowała powyższy lokal na podstawie umowy najmu, która jednakże w dniu 11 sierpnia 2011 r. została wypowiedziana (z uwagi na zaległości w opłatach) ze skutkiem prawnym na dzień 30 września 2011 r., co zostało potwierdzone przez Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Koszalinie pismem z dnia 2 stycznia 2014 r. Z powyższego wynika zatem, że wnioskodawczyni nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Pismem z dnia 20 lutego 2014 r. E. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. decyzję zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności sprawy. Skarżąca oświadczyła, że posiada tytuł prawny do zajmowanego mieszkania przy ul. [...] i nie uchyla się od płacenia czynszu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając skargę stwierdził, że organy przeprowadziły prawidłowe postępowanie w sprawie i ustaliły, że wobec nie spełnienia przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych konieczna stała się odmowa przyznania dodatku mieszkaniowego. Organy ustaliły, że skarżąca E. S. nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego, zajmowała natomiast lokal mieszkalny w Koszalinie przy ul. [...]. Jest to lokal należący do zasobów mieszkaniowych miasta Koszalin, zajmowany przez skarżącą na podstawie umowy najmu, która została wypowiedziana w dniu 11 sierpnia 2011 r. ze skutkiem prawnym na dzień 30 września 2011 r. Sąd I instancji wskazał również, że w aktach sprawy brak jest danych, aby skarżąca oczekiwała na przydział lokalu zamiennego lub socjalnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, by skarżąca występowała do sądu powszechnego o uznanie dokonanego wypowiedzenia umowy najmu lokalu za bezpodstawne lub bezskuteczne. Ponadto w sprawie został skierowany pozew o eksmisję i zapłatę wobec skarżącej i w dniu 17 stycznia 2013 r. zapadł wyrok eksmisyjny, od którego skarżąca się odwołała. Jednak brak jest informacji o tym, aby E. S. oczekiwała na przysługujący jej lokal zamienny albo socjalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zwrócił uwagę, że postępowanie o eksmisję jest jednym ze skutków utraty tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, a jego zakończenie nie ma bezpośredniego wpływu na prawo do dodatku mieszkaniowego. Jeżeli w wyroku eksmisyjnym Sąd ustalił, że skarżącej przysługuje prawo do lokalu socjalnego, dopiero wówczas zostanie spełniona przesłanka pozwalająca uzyskać prawo do dodatku mieszkaniowego. Skarżąca składając wniosek nie była osobą oczekującą na przysługujący jej lokal socjalny. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wydając zaskarżoną decyzję naruszyło wskazane przepisy postępowania administracyjnego, a w konsekwencji przedwcześnie odmówiło zastosowania art. 2 ust. 1 pkt 1 lub 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, co uzasadniało uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w trakcie postępowania przed organami administracji oraz przed Sądem I instancji skarżąca konsekwentnie wskazywała, że przysługuje jej tytuł prawny do zajmowanego lokalu oraz, że nie zapadł jeszcze wyrok eksmisyjny. Jakkolwiek skarżąca nie przedłożyła żadnego konkretnego dokumentu na potwierdzenie powyższych okoliczności, to jednak z akt administracyjnych wynika, że w dniu 17 stycznia 2013 r. zapadł wyrok eksmisyjny, od którego skarżąca się odwołała. Brak jednak w aktach administracyjnych jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, że organy obu instancji poczyniły ustalenia w zakresie zarówno tego, czy skarżącej przyznano tym wyrokiem prawo do lokalu socjalnego jak również – jakim ostatecznie, prawomocnym rozstrzygnięciem, zakończyła się sprawa w przedmiocie eksmisji skarżącej z zajmowanego przez nią lokalu. Jakkolwiek postępowanie o eksmisję stanowi skutek utraty tytułu prawnego do lokalu, to jego zakończenie – wbrew kategorycznemu stanowisku Sądu I instancji – może mieć wpływ na prawo do dodatku mieszkaniowego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zasady przyznawania dodatków mieszkaniowych reguluje ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U z 2013 r., poz. 966 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy prawo do dodatku mieszkaniowego przysługuje: 1) najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych, 2) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, 3) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych, 4) innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem, 5) osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca kasacyjnie w dacie złożenia wniosku nie spełniała przesłanek, o których mowa w powołanym przepisie, w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy. Z pisma Zarządu Budynków Mieszkalnych w Koszalinie z dnia 2 stycznia 2014 r. wynika, że E. S. nie posiadała tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w Koszalinie przy ul. [...]. Z tytułu występowania zaległości pismem z dnia 11 sierpnia 2011 r. została bowiem wypowiedziana umowa o najem lokalu mieszkalnego – ze skutkiem prawnym na dzień 30 września 2011 r. Skarżąca kasacyjnie nie była również osobą oczekującą na przysługujący lokal zamienny albo socjalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy. Rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa do lokalu socjalnego wynika z przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.). Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy to sąd (powszechny) w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu orzeka o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy a na gminie, właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu, ciąży w takim przypadku obowiązek jego dostarczenia. Użyty w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych zwrot "osobom oczekującym" wiąże się zatem ściśle z realnym uprawnieniem do uzyskania lokalu zamiennego albo socjalnego przez wnioskodawcę niemającego tytułu do zajmowanego lokalu. Obowiązek dostarczenia osobie uprawnionej lokalu socjalnego przez gminę aktualizuje się z momentem uprawomocnienia się wyroku nakazującego eksmisję z jednoczesnym przyznaniem prawa do lokalu socjalnego. Wobec tego dopiero po uprawomocnieniu się takiego orzeczenia skarżąca mogłaby wystąpić o przyznanie dodatku mieszkaniowego na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W rozpoznawanej sprawie E. S. w dacie wystąpienia z wnioskiem, tj. 13 grudnia 2013 r. nie dysponowała prawomocnym wyrokiem eksmisyjnym zobowiązującym do opróżnienia i opuszczenia zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz przyznającym prawo do lokalu socjalnego. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadome jest, że wyrok Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt VIII C 709/12 nakazujący eksmisję E. S. z przedmiotowego lokalu z prawem do lokalu socjalnego stał się prawomocny w dniu 21 kwietnia 2015 r. Skarżąca kasacyjnie nie spełniała więc wymogów stawianych ustawą dla przyznania jej prawa do dodatku mieszkaniowego. Zgodnie z art. 7 ust. 5 ww. ustawy, dodatek mieszkaniowy przyznaje się na okres 6 miesięcy licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po złożeniu wniosku. Tak więc ocena istnienia przesłanek do uzyskania dodatku dokonywana jest w momencie przyznawania dodatku na dany sześciomiesięczny okres. Odnosząc się do argumentów powołanych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz inne niezbędne dokumenty. Powyższe oznacza, że do obowiązków strony ubiegającej się o dodatek mieszkaniowy jest złożenie wszystkich koniecznych dokumentów, w tym ewentualnie prawomocnego wyroku nakazującego eksmisję z prawem do otrzymania lokalu socjalnego. Niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie taki wyrok nie został przedstawiony przez stronę. Zobowiązanie organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nie oznacza, że strona wywodząca z określonych faktów skutki prawne zwolniona jest od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Strona powinna zatem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i udostępnić wszelkie posiadane dowody, potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku wszczynającym postępowanie. Ponadto, z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie wynika nieorganiczony obowiązek organu w poszukiwaniu faktów i dowodów kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli sama strona nie przedstawia dowodów potwierdzających jej stanowisko. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok w pełni odpowiada prawu, orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.