I FZ 503/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1950/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 kwietnia 2014 r. nr ... w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług od maja do czerwca 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. Zażalenie S. Z. dotyczy postanowienia z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1950/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260, art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 w zw. z art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący w złożonym wniosku oświadczył, iż nie posiada majątku, ma natomiast zajęcia komornicze na kwotę 120 tys. zł. Dodał, że z tytułu zatrudnienia uzyskuje dochód 4400 zł miesięcznie netto oraz utrzymuje narzeczoną w siódmym miesiącu ciąży. W następstwie wezwania referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2014 r. o nadesłanie, m.in. wyciągów z rachunku bankowego, oznaczenie źródeł utrzymania, transakcji zbycia i nabycia nieruchomości skarżący poinformował, że jego źródłem dochodu jest umowa o pracę. W 2014 r. uzyskał pożyczkę od siostry w wysokości 6400 zł. Jego rachunek bankowy został zajęty przez komornika, który prowadzi egzekucję z jego wynagrodzenia do 50 % wysokości wynagrodzenia. Posiada również zobowiązania wobec osób prywatnych w wysokości 15 tys. zł. Przedłożył ponadto odpis umowy o pracę wraz z aneksami, PIT-11 za 2012 r. i za 2013r., PIT – 37, zestawienie dochodów i wydatków od 1 kwietnia 2014 r. do 31 czerwca 2014r., wyciąg z rachunku bankowego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że kwota 2100 do 2400 zł, którą skarżący dysponuje co miesiąc jest wystarczająca na pokrycie wymagalnych w sprawie kosztów sądowych w kwocie 500 zł. W sprzeciwie skarżący podniósł, że nie posiada żadnych oszczędności, ani większego majątku, przy czym ponosi poważne koszty związane z codzienną egzystencją. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy niewłaściwie ocenił jego sytuację. Sad pierwszej instancji wezwał skarżącego do przedłożenia aktualnych informacji obrazujących jego sytuację majątkową, między innymi do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący został zobowiązany do przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego o numerze wskazanym w wezwaniu. Jednocześnie w wezwaniu wyjaśniono skarżącemu, że z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego w Alior Banku wynikało, iż w dniu 24 lutego 2014 r. dokonał na wskazany w wezwaniu numer rachunku transakcji zatytułowanej "zasilenie" na kwotę 400 zł. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 25 sierpnia 2014 r. Skarżący jednak, ani jego pełnomocnik wymaganych dokumentów ani wyjaśnień nie przedłożyli. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z przedstawionych przez skarżącego informacji wynika, iż ma on stały dochód w wysokości 4.400 zł netto miesięcznie (z czego od kwietnia 2014 r. połowa wolna jest od zajęć komorniczych), a wydatki skarżącego przewyższają jego dochody. Sąd dodał, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych (w tym udzielonych pożyczek) nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną jaką jest wpis sądowy. Zdaniem Sądu, wobec niedostosowania się przez skarżącego do wezwania z dnia 22 sierpnia 2014 r. - niemożliwa była na podstawie zgromadzonych informacji rzetelna analiza zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 Ppsa. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że skarżący nie wykazał jednoznacznie, iż nie dysponuje środkami finansowymi na poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W ocenie Sądu dokonanej po dogłębnej analizie akt sprawy, przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest możliwe, ponieważ oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku oraz przedłożone dokumenty okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zażalenie oparł na zarzucie naruszenia art. 246 § 1 w zw. z art. 255 Ppsa poprzez odmowę przyznania prawa pomocy z uwagi na nieprzedłożenie kolejnych licznych dokumentów, do nadesłania których był kolejno wzywany. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że nie było dopuszczalne wzywanie go do przedstawienia dokumentów dotyczących jego narzeczonej, z którą nie pozostaje we wspólności majątkowej. Zdaniem skarżącego, art. 255 Ppsa nie daje prawa do sięgania po dokumenty lub oświadczenia w sposób nieograniczony. Dotyczy on bowiem tylko stron postępowania i taka reguła nie może być wykładana rozszerzająco. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z art. 252 Ppsa wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierać musi oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodach oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 Ppsa strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Jest to rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przyjętą przez Sąd pierwszej instancji ocenę, że fakt, iż wydatki skarżącego przewyższają uzyskiwane przez niego dochody uzasadniał wezwanie go do przedstawienia dodatkowych informacji zmierzających do ustalenia wszystkich źródeł finansowania. Z tego też względu skarżący był wzywany do przedstawienia dokumentów dotyczących korzystania z pomocy społecznej, zalegania z należnościami, oświadczenia na temat innych źródeł utrzymania, wyciągów z rachunków bankowych. Wezwanie do nadesłania informacji na temat dochodów osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe było również uzasadnione, gdyż w ten sposób Sąd chciał ustalić czy w przedstawionych przez skarżącego wydatkach mogą partycypować również inne osoby. W złożonym zażaleniu skarżący zakwestionował jedynie fakt wezwania go do nadesłania informacji dotyczących jego narzeczonej. Stawiając ten zarzut pominął, że wezwanie o takiej treści nie było do niego kierowane. Wzywano go natomiast do nadesłania informacji na temat osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, tzn. osób, które ma na utrzymaniu i z którymi wspólnie ponosi wydatki. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że wezwanie do nadesłania takich informacji stanowi naruszenie art. 255 Ppsa, gdyż na podstawie tego przepisu Sąd może żądać wszelkich dokumentów i oświadczeń, które będą istotne dla zobrazowania sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Informacja na temat dochodów osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jest natomiast kluczowa, gdyż należy ją uwzględnić w kontekście przedstawionych wydatków związanych chociażby z bieżącym utrzymaniem. Z tego też powodu dochody tych osób w znaczący sposób wpływają na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy, która jest kluczowa z punktu widzenia przyznania prawa pomocy. Wobec braku innych zarzutów należało stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy odniósł się do złożonego wniosku oraz załączonych w toku postępowania materiałów źródłowych. Skarżący nie wykazał bowiem, że jego sytuacja finansowa uzasadnia zwolnienie go z kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 Ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.