I GZ 481/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. P. spółki jawnej w Cz. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 837/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. P. spółki jawnej w Cz. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. Postanowieniem z dnia 16 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił G. P. Spółce jawnej w Cz. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie podatku akcyzowego. Wnioskiem z dnia 27 maja 2014 r. skarżąc spółka zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy podnosząc w uzasadnieniu, że w roku ubiegłym wypracowała zysk w wysokości 244.255,13 złotych, jej majątek w postaci wkładów wynosi 179.547 złotych, a wartość środków trwałych szacuje na kwotę 977.726,62 złotych. Skarżąca podniosła, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na rachunku bankowym saldo było ujemne i wynosiło 462.488,51 złotych wobec czego nie posiada środków na uiszczenie opłaty od skargi. Sąd I instancji wskazując na treść art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), stwierdził na podstawie przedstawionych przez stronę informacji o jej stanie majątkowym, że jest ona w stanie uiścić należny w sprawie wpis od skargi wynoszący 100 złotych. Odnosząc się do podniesionej przez skarżącą okoliczności posiadania umowy kredytu i możliwości jej wypowiedzenia, Sąd stwierdził, że okoliczność ta nie może być brana pod uwagę albowiem rozpoznając wniosek badaniu podlega stan majątkowy aktualny nie zaś hipotetyczny. G. P. spółka jawna w Cz. wnosząc zażalenie na postanowienie Sądu I instancji zarzuciła mu błędne przyjęcie, że nie wykazała ona okoliczności skutkujących uwzględnieniem wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z niebudzącej wątpliwości treści tego przepisu wynika, że obowiązkiem wnioskodawcy domagającego się przyznania prawa pomocy jest wykazanie swojej sytuacji materialnej i zdolności płatniczych, które w sposób obiektywny wskazują, że nie będzie on w stanie ponieść pełnych kosztów związanych ze swoim uczestnictwem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Rzeczą Sądu rozpoznającego taki wniosek jest natomiast dokonanie rzetelnej oceny złożonych we wniosku oświadczeń, podniesionych okoliczności oraz dokumentów załączonych do wniosku mających uzasadnić żądanie pod kątem wystąpienia przesłanki warunkującej udzielenie prawa pomocy. W przypadku zaś wątpliwości co do przestawionych we wniosku okoliczności bądź takich jego braków, które uniemożliwiają dokonanie oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się udzielenia jej prawa pomocy Sąd uprawniony jest do żądania przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca spółka składając wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, wpisu od wniesionej skargi nie wypełniła ciążącego na niej obowiązku wykazania swojej sytuacji materialnej w sposób umożliwiający dokonanie obiektywnej oceny jej zdolności do partycypowania w kosztach wywołanego jej skargą postępowania sądowego. Stwierdzić również należy, że Sąd I instancji dokonując oceny wniosku skarżącej oparł się wyłącznie o oświadczenia, jakie strona złożyła we wniosku o przyznanie jej prawa pomocy, które to jak wskazano powyżej były niewystarczające do dokonania oceny zaistnienia bądź niezaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji uwzględniając okoliczności zysku, jaki spółka osiągnęła w roku ubiegłym, posiadanego przez nią majątku w postaci wkładów, oraz środków trwałych pominął fakt niezłożenia przez stronę jakichkolwiek dokumentów potwierdzających te okoliczności. Ponadto nie została uwzględniona w części merytorycznej rozważań zaskarżonego postanowienia, wskazywana przez stronę okoliczność ujemnego stanu konta spółki na miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Opisane mankamenty tak wniosku skarżącej jaki i postanowienia odmawiającego jej przyznania prawa pomocy poddają w wątpliwość rzetelność dokonania oceny wniosku pod kątem wzięcia pod rozwagę Sądu okoliczności zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego strony w tym przede wszystkim jej realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych, a w konsekwencji dokonania oceny, czy istnieją lub nie przesłanki konieczne do zastosowania art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skoro bowiem jak wskazano, strona nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów źródłowych mających potwierdzić podniesione we wniosku okoliczność dotyczące jej stanu majątkowego rzeczą Sądu było zastosowanie art. 255 p.p.s.a. i wezwanie jej do uzupełnienia wniosku. Rzeczą Sądu było również uwzględnienie wskazywanego przez stronę stanu rachunku bankowego jako okoliczności mogącej rzutować na ocenę stanu majątkowego i finansowego spółki. Nie powinno ono odnosić się wyłącznie do uwzględnienia wskazanej przez skarżącą kwoty zadłużenia, lecz powinno obejmować okres dłuższy niż bezpośrednio poprzedzający złożenie wniosku. Dopiero, bowiem analiza historii operacji na koncie bankowy wnioskodawczyni pozwoliłaby na ocenę czy prowadzona działalności generuje przychody pozwalające na uiszczenie wpisu od skargi i to również z uwzględnieniem ponoszonych przez skarżącą bieżących obciążeń związanych z prowadzoną działalnością, w tym wynikających z faktu zaciągniętego kredytu. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji, korzystając z możliwości nałożenia na stronę obowiązku złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, wynikającego z art. 255 p.p.s.a., dokona ponownej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej spółki w aspekcie przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Błędne jest stanowisko skarżącej wyrażone w uzasadnieniu zażalenia, dotyczące zainicjowania postępowania przez organ, wobec czego nie była ona przygotowana na koszty z nim związane, zaś okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę przy ocenie jej możliwości poniesienia kosztów sprawy. Po pierwsze, fakt wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ nie jest okolicznością rzutującą na stan majątkowy i finansowy spółki, który to jest brany pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego już w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Po wtóre, zgodnie z art. 199 i art. 214 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i jeśli ustawa nie stanowi inaczej do uiszczenia kosztów zobowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie. Skoro postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w G. zainicjowane zostało skargą spółki to stosownie do treści przywołanych przepisów jest ona zobowiązana do poniesienia kosztów sprawy sądowej – wpisu od skargi. Bez znaczenia przy tym jest, że postępowanie administracyjne wszczęte zostało z inicjatywy organu, albowiem żądanie przeprowadzenia sądowej kontroli orzeczenia administracyjnego zależy wyłącznie od woli strony, adresata decyzji lub aktu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.