II GZ 53/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 720/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wsparcia gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013 postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. oddalił wniosek R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił, że skarżący R. P. składając skargę do Sądu zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym złożył oświadczenie, w którym podał, że jego sytuacja jest bardzo ciężka, pracuje jako rolnik a dofinansowania (z ARiMR) w dużym stopniu pomagają mu w utrzymaniu gospodarstwa rolnego. Skarżący wskazał, że opłaty miesięczne wynoszą ok. 150 zł a dodatkowo posiada bardzo dużo zobowiązań, których nie jest w stanie spłacić. W formularzu PPF skarżący nie wymienił żadnych osób z którymi prowadziłby wspólne gospodarstwo domowe – pozostawił pustą rubrykę, natomiast odnośnie majątku podał, że posiada dom o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 29 ha i nie posiada oszczędności. Na wezwanie Sądu I instancji skarżący nadesłał: - wyciąg z rachunku bankowego zawierający historię operacji za okres od [..] lipca do [...] listopada 2014 r.; - wyciąg z rachunku bankowego zawierający historię operacji za okres od [...] sierpnia do [...] października 2014 r., - zaświadczenie Wójta Gminy O. z dnia [...] listopada 2014 r. że skarżący posiada na terenie gminy gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, w tym: [...] ha użytków rolnych, [...] ha przeliczeniowych ogółem, lasy 0.000 ha fizycznych; - dowody zapłaty za energię elektryczną: za styczeń 2014 r. w kwocie 68,65 zł, za luty 2014 r. w kwocie 30,36 zł, za marzec 2014 r., w kwocie 26 zł, za kwiecień 2014 r. w kwocie 26 zł, za sierpień 2014 r. w kwocie 38,92 zł oraz 48,50 zł. WSA oddalając wniosek skarżącego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przedstawił, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów źródłowych nie sposób jest stwierdzić, z jakich środków finansowych skarżący ponosi koszty swojego utrzymania. Z jednej strony skarżący przedstawia, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej a jednocześnie z rachunków bankowych wynika, że obrót na tych rachunkach obejmuje znaczne kwoty od 1 500 do 4 000 zł, w tym regularny wpływ w kwocie [...] zł, [...] zł. Wskazać nadto należy również, że skarżący na wezwanie Sądu nie wykazał, wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie siebie, podając jedynie, że opłaty miesięczne wynoszą 150 zł, co również trudno jednoznacznie określić, gdyż skarżący przesłał jedynie dowody wpłat za energię elektryczną. W ocenie Sądu I instancji, skarżący w sposób wiarygodny i przekonywujący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Nie dołożył starań wykazania jak rzeczywiście wygląda jego sytuacja finansowa i majątkowa, co pozwoliłoby Sądowi na ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej. R. P. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. – względnie – zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zażaleniem zarzucił naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez nieuzasadnione przyjęcie, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W uzasadnieniu skarżący przedstawił, że wymienione przez Sąd kwoty pieniężne – jako regularne wpływy to zaciągnięte pożyczki oraz wynagrodzenie jednorazowe za sprzedane zboże. Zdaniem skarżącego oświadczenia oraz dowody potwierdzają jego trudną sytuację finansową i uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i dlaczego takiej wiarygodności odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący był wzywany do przedstawienia wyciągu bankowego, zaświadczenia o dochodach, rachunków obrazujących utrzymanie gospodarstwa domowego oraz siebie, jednakże pomimo wezwań Sądu I instancji nie przysłał odpowiednich dokumentów, które obrazowałyby jak twierdzi skarżący jego trudną sytuację materialną. Samo oświadczenie skarżącego, że pozostaje w sytuacji, która nie pozwala mu na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, nie daje podstaw ku temu aby przyznać prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.