I OSK 1906/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk, Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Baryga, po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2238/14 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z 5 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2238/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] S.A. w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] maja 2014 r. nr [...]. Postanowieniem tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania [...] S.A. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] września 2013 r. nr [...], którą ustanowione zostało, na rzecz Z. P., prawo użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości warszawskiej ozn. hip. "[...]", o co, wnioskiem z 31 stycznia 1949 r., wystąpiła A. B., poprzedniczka prawna Z. P.. Stwierdzając niedopuszczalność odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło: Podstawę ustanowienia prawa użytkowania wieczystego stanowił art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), a stosownie do utrwalonego orzecznictwa, stroną postępowania z wniosku dekretowego jest dotychczasowy właściciel lub jego następcy prawni, zaś inne podmioty tylko wówczas, gdy legitymują się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości, będącej przedmiotem tego wniosku. Odwołująca się Spółka nie legitymuje się takim tytułem, nie jest nim bowiem umowa z 14 sierpnia 1996 r. zawarta między Spółką a m.st. Warszawa, zobowiązująca Miasto do ustanowienia prawa. Stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, a nie umorzenie postępowania odwoławczego Kolegium uzasadniło oczywistym brakiem statusu strony, co wynika z samego odwołania. Oddalając skargę [...] S.A. w Warszawie – w której zarzuciła naruszenie art. 134 w zw. z art. 127 § 1 i art. 28 k.p.a. i powoływała się na umowę z 14 sierpnia 1996 r. o oddanie mienia do odpłatnego korzystania, posiadanie nieruchomości i uiszczenie wynagrodzenia z tytułu tego korzystania – Wojewódzki Sąd stwierdził, iż nie jest ona zasadna, podkreślił, że w pełni podziela stanowisko Kolegium i wyjaśnił: Spółka nie legitymuje się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości, nie jest nim bowiem umowa z 14 sierpnia 1996 r. zobowiązująca do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, zwłaszcza że została ona zamieniona umową z 25 września 2002 r., w której strony – m.st. Warszawa i Spółka – zgodnie oświadczyły, iż z uwagi na roszczenia b. właścicielki, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nie może obejmować m.in. nieruchomości przy ul. Postępu 3, tj. tej, w skład której wchodzi działka, będąca przedmiotem decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] września 2013 r., od której Spółka wniosła odwołanie. Reprezentowana przez adwokata, [...] S.A. w Warszawie wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i zarzucając, na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), "p.p.s.a." Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. 1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 365 § 1 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż fakt posiadania przez Skarżącą tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości ustalony został w toku postępowania cywilnego i korzysta z waloru prawomocności materialnej, pozostaje zatem poza kognicją sądu administracyjnego, mając dla niego charakter wiążący, co skutkowało dokonaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieuprawnionej samodzielnej oceny posiadania przez Skarżącą tytułu prawnego do nieruchomości; 2) naruszenie prawa materialnego, a to art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż fakt posiadania przez Skarżącą prawa do korzystania z nieruchomości wraz z ekspektatywą nabycia prawa użytkowania wieczystego nie stanowi o posiadaniu przez nią statusu Strony w postępowaniu. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. 1) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo wadliwego zastosowania przez organ art. 134 k.p.a., który uprawnia do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania jedynie w przypadku, gdy niedopuszczalność ta ma charakter oczywisty i niewymagający przeprowadzenia oceny materiału dowodowego i w konsekwencji posiadania interesu prawnego przez Skarżącą; 2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 w zw. z art. 127 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez oddanie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, podczas gdy Skarżąca posiada status Strony w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, legitymuje się bowiem interesem prawnym do zaskarżenia wydanego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła, iż umowa z 14 sierpnia 1996 r. nie jest umową wyłącznie zobowiązującą do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, ale umową nienazwaną, regulowaną art. 39 i nast. ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych noszącą znamiona umowy leasingowej i na jej podstawie Spółka w zamian za uiszczenie rat leasingowych, bezspornie zapłaconych, uzyskała uprawnienia do korzystania z nieruchomości do czasu ustanowienia na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego. Spółka podkreśliła, że taką wykładnię treści umowy potwierdzają orzeczenia Sądu Okręgowego w Warszawie i Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 listopada 2008 r. V Ca 1827/08, 4 października 2012 r. IV C 1384/12, 1 października 2013 r. VI ACa 227/13, a wykładnia ta jest wiążąca na mocy art. 365 § 1 k.p.c. Zdaniem Spółki, skoro sądy cywilne prawomocnie stwierdziły posiadanie tytułu do korzystania z nieruchomości to daje to legitymację do bycia stroną postępowania z wniosku dekretowego. Z. P. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, podkreślając brak przymiotu strony Spółki i stwierdzając, iż wyroki przywoływane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały wydane na skutek powództwa m.st. Warszawy o zapłatę z tytułu bezumownego korzystania przez Spółkę z nieruchomości, a wynika z nich, że roszczenie to jest niezasadne nie z uwagi na tytuł prawny Spółki do nieruchomości, ale ze względu na uiszczenie opłat za korzystanie z nieruchomości. Zdaniem Z. P. żaden z sądów cywilnych nie stwierdził, iż Spółka korzystając z nieruchomości posiada do niej tytuł prawnorzeczowy, a jedynie zobowiązaniowy, przy tym sentencje wyroków kwestii tytułów w ogóle nie dotyczyły, a tylko sentencja ma moc wiążącą, z mocy art. 365 § 1 k.p.c. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył przepisów wskazanych w jej podstawach. Istotą w sprawie jest czy skarżąca kasacyjnie [...] S.A. w Warszawie posiada przymiot strony w postępowaniu, toczącym się na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o właściwości i użytkowania gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), "dekret". Artykuł 7 ust. 1 dekretu wskazuje, iż dotychczasowy właściciel gruntu lub jego następcy prawni mogą zgłosić wniosek o przyznanie prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej. Podmioty wymienione w tym przepisie są zatem stronami postępowania dekretowego o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, zaś inne tylko wtedy, gdy legitymują się tytułami prawnorzeczowymi. Na takim stanowisku stoi też ugruntowane orzecznictwo sądownictwa administracyjnego, jak zasadnie wskazane zostało w sprawie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie. [...] S.A. nie jest żadnym z podmiotów, o których mowa w ww. art. 7 ust. 1, zatem w postępowaniu, w którym wydana została decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z [...] września 2013 r. o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego, od której wniosła odwołanie, musiałaby wykazać tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, aby móc korzystać z przymiotu strony. Samorządowe Kolegium i Wojewódzki Sąd stwierdziły, iż Spółka tytułem takim nie legitymuje się, z czym należy się zgodzić. Spółka tytuł swój do posiadania przymiotu strony w postępowaniu wywodzi z umowy, jaką zawarła z m.st. Warszawa 14 sierpnia 1996 r., a z której wynika zobowiązanie Miasta o ustanowienia na rzecz Spółki prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej, w tym do wchodzącej w skład nieruchomości działki, co do której prawo użytkowania wieczystego, na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu, ustanowione zostało na rzecz Z. P. ww. decyzją Prezydenta m.st. Warszawy. Umowa z 14 sierpnia 1996 r. została zmieniona umową z 25 września 2002 r., z której wynika, iż ustanowienie prawa wieczystego użytkowania nie może obejmować działki przy ul. Postępu 3 z uwagi na zgłoszone roszczenia b. właścicieli. Miedzy stronami, tj. Spółką i Miastem, 7 grudnia 2004 r. zawarta została kolejna umowa, stwierdzająca, że zobowiązanie wynikające z umowy z 14 sierpnia 1996 r. jest ważne, ale możliwe do wykonania w zależności od wyniku postępowania administracyjnego z wniosku dekretowego, tj. w razie nieuwzględnienia roszczeń dekretowych. Te trzy umowy nie stanowią o tytule prawnorzeczowym do nieruchomości, będącej przedmiotem decyzji Prezydenta m.st. Warszawy, od której Spółka wniosła odwołanie, ale jedynie o zobowiązaniu do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego pod warunkiem negatywnego dla b. właścicieli zakończenia postępowania z wniosku dekretowego. Spółka na mocy umowy z 14 sierpnia 1996 r. jedynie korzysta z nieruchomości, gdyż do odplatanego korzystania Miasto tą umową nieruchomość Spółce oddało. O tytule prawnorzeczowym do nieruchomości nie przesądzają też wyroki Sądów Cywilnych Okręgowego i Apelacyjnego w Warszawie, powołane przez Spółkę w skardze kasacyjnej. Przedmiotem spraw rozpoznawanych przez te Sądy były roszczenia Miasta o zapłatę przez Spółkę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, które to roszczenia zostały uznane za bezzasadne. Powodem rozstrzygnięcia było to, że strony wiążą umowy z 14 sierpnia 1996 r., 7 grudnia 2004 r., zatem nie można mówić o bezumownym korzystaniu, za które Miasto mogłoby domagać się zapłaty. Nie można było zatem uznać, aby [...] S.A. w Warszawie legitymowało się takim tytułem do nieruchomości, co do której Prezydent m.st. Warszawy ustanowił prawo użytkowania wieczystego na rzecz Z. P., który dawałby Spółce status strony w postępowaniu. Brak takiego przymiotu pociągał za sobą niedopuszczalność korzystania z praw służących stronie – tu wniesienia odwołania. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).