II OZ 1038/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 239/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie z skargi K. J. na bezczynność L. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. w przedmiocie niewykonania wyroku wydanego w sprawie o sygnaturze akt II SAB/Lu 467/13 w sprawie masztu antenowego postanawia: oddalić zażalenie. Skarżąca K. J. w dniu 16 czerwca 2014 r. złożyła – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącej w dniu 1 sierpnia 2014 r. (k. 35). W dniu 5 sierpnia 2014 r. wniosła ona sprzeciw, podnosząc, iż córka skarżącej jest upoważniona do dysponowania rachunkiem bankowym skarżącej i jej męża. Wpłaty na ten rachunek dokonane przez córkę z jej własnych środków, zostały przez skarżącą zwrócone córce, nie powiększały więc majątku skarżącej. Dochód skarżącej stanowi jedynie niska renta inwalidzka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że z oświadczeń skarżącej oraz przedłożonych przez nią dokumentów wynika, iż prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, z którym zamieszkuje w domu o powierzchni 66,50 m2 i utrzymuje się z renty męża w kwocie 813,75 zł brutto oraz swojej renty w kwocie 728,45 zł brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 1 542,20 zł brutto. Gospodarstwo rolne skarżącej ma powierzchnię 1,27 ha fizycznych (1,13 ha przeliczeniowych), zaś na stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącej składają się koszty leczenia wynoszą miesięcznie 300 zł, koszty zużycia energii elektrycznej, wody, wywozu śmieci, zużycia gazu wynoszą miesięcznie 600 zł oraz koszty wyżywienia skarżącej i jej męża w kwocie 600 zł. Sąd I instancji wskazał, że w dacie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym skarżąca dysponowała innymi jeszcze środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunku bankowym należącym do niej oraz do jej męża, które znacznie przewyższały bieżące dochody oraz wydatki gospodarstwa domowego skarżącej. Jednakże w dniu 25 czerwca 2014 r., to jest niecałe dwa tygodnie po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi oraz dziewięć dni po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ze wspomnianego rachunku bankowego skarżącej przelana została suma pieniężna w wysokości 9 500,00 zł. Sąd I instancji podkreślił, że suma ta pozwoliłaby skarżącej na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Koszty sądowe w sprawie tej każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, zaś wynagrodzenie minimalne fachowego pełnomocnika w niniejszej sprawie wynosi 240 zł netto. Sąd I instancji zaznaczył, że uszczuplenie przez skarżącą własnego majątku dokonane w ten sposób nie może prowadzić do stwierdzenia, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet gdyby istotnie przelane z konta skarżącej w dniu 25 czerwca 2014 r. środki finansowe służyły spłacie zobowiązań cywilnoprawnych wobec córki. W orzecznictwie utrwalone jest bowiem stanowisko, że zobowiązania prywatnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Wyzbycie się przez stronę skarżącą środków finansowych w sytuacji, gdy z jej skargi wszczęte zostało postępowanie sądowe i ma ona świadomość konieczności ponoszenia kosztów tego postępowania, świadczy niewątpliwie o lekceważeniu obowiązku ponoszenia wskazanych kosztów. Sąd I instancji wskazał, że przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia jej w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w sytuacji, gdy tuż po otrzymaniu przez nią wezwania do uiszczenia wpisu od skargi (co miało miejsce 13 czerwca 2014 r.) oraz po złożeniu przez nią w dniu 16 czerwca 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy, przekazała ona znaczną sumę pieniężną córce, stanowiłoby niczym nie uzasadnione przerzucanie na Skarb Państwa, a tym samym na społeczeństwo, finansowego ciężaru sądowej ochrony praw skarżącej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca i wniosła o jego zmianę. W uzasadnieniu wskazała, że z materiału dowodowego wynika, że otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 728,45 zł i jest to jej jedyny dochód miesięczny. Jest po operacji kręgosłupa z orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy i wymagam dalszego leczenia objawów bólowych, rehabilitacji w celu usprawnienia narządów ruchu. Stąd, znaczną część dochodów przeznacza na leczenie i zakup leków oraz na rehabilitację, dojazdy do lekarza i zabiegi. Mąż jest również chory na astmę stopnia ciężkiego i otrzymuje rentę w wysokości 813,75 zł. Łącznie miesięczny dochód wynosi 1 542,20 złotych. Wspólnie posiadają dom o powierzchni 66,50m2, nieruchomość rolną o pow. Użytkowej 1,13 ha oraz budynek gospodarczy i ponoszą bieżące wydatki. Córka ma upoważnienie do wspólnego konta bankowego i dokonuje również wpłat własnych środków i wypłat, a to, ze pieniądze pozostawały na rachunku bankowym było wyłącznie decyzją córki, bowiem w rzeczywistości stanowiły jej własność, ponieważ wcześniej były przekazane na utrzymanie i w konsekwencji nastąpił ich zwrot dokonany przez córkę. Było to zupełnie niezależne od skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwana: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.), a na wezwanie Sądu także dodatkowe oświadczenia i dokumenty (art. 255 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skarżąca została wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania stosownych dokumentów, które wykazywałyby jej trudną sytuację finansową. Skarżąca w związku z wezwaniem w trybie art. 255 p.p.s.a. nadesłała dokumenty, z których wynika m.in., że środki dostępne na rachunku bankowym w maju 2014 r. wynosiły 6.666,59 zł, w czerwcu – 8.855,31 zł, w lipcu – 853,07 zł, podczas gdy w dniu 25 czerwca 2014 r. z rachunku należącego do skarżącej i jej męża dokonano przelewu na kwotę 9.500 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a także całokształt sprawy wskazać należy, że zasadnie Sąd I instancji uznał, iż przelew z dnia 25 czerwca 2014 r. (dokonany po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi) należy traktować jako wyzbycie się przez skarżącą środków finansowych, w sytuacji gdy skarżąca jako inicjator postępowania sądowego powinna mieć świadomość konieczności ponoszenia kosztów tego postępowania. Argumentacja zażalenia dotycząca braku wpływu na operacje finansowe na rachunku bankowym skarżącej dokonywane przez jej córkę i twierdzenie, że środki na tym rachunku stanowiły własność córki nie ma oparcia w dokumentach zgromadzonych w sprawie. Tym samym, stanowi ona polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji, skarżąca nie udowodniła wskazywanych przez siebie okoliczności. Wyciągi z rachunku bankowego należącego do skarżącej zostały przedstawione przez skarżącą jako dowód w sprawie, który to dowód został właściwie oceniony przez Sąd I instancji. W odniesieniu do powyższego wskazać należy, że zasadnie Sąd I instancji wywiódł o braku przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.