I FZ 12/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 684/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt: VIII SA/Wa 684/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił B. R. (dalej: "strona, "skarżąca") od uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł i odmówił stronie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema małoletnimi córkami. Źródło dochodu stanowi wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 1.500 zł brutto. W kosztach bieżącego utrzymania pomaga jej zamężna córka i matka. W części wniosku obejmującej posiadany majątek wymieniła zakupiony na raty samochód osobowy marki BMW z 2005 r. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") oświadczyła, że ojciec dzieci ma zasądzone alimenty w wysokości 170 zł na każdą z córek, dodatkowo otrzymują one od niego na własne potrzeby ok. 150 zł miesięcznie. Wyjaśniła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nią zamężna córka z rodziną, która partycypuje w kosztach utrzymania domu i spłaca połowę raty kredytu (ok. 600 zł), gdyż wspólnie użytkują zakupiony na raty samochód. Dodała, że w miarę możliwości, otrzymuje pomoc finansową od swoich rodziców w różnych kwotach, czasami 200 – 250 zł miesięcznie. Skarżąca załączyła kopię umowy o pracę, faktury za gaz, energię i wodę. Sąd pierwszej instancji uwzględnił wniosek strony częściowo, przyznając jej zwolnienie od kosztów sądowych powyżej 1.000 zł, w pozostałym zaś zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał, że aktualna sytuacja materialna skarżącej nie jest na tyle zła aby nie mogła ona uiścić pozostałej kwoty wpisu sądowego a zatem nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca ponownie wskazała na swoją trudną sytuację finansową. Podniosła również, że Sąd pierwszej instancji nie rozważył wniosku strony z należytą starannością. Wniosła przy tym o zmianę kwestionowanego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie bowiem z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z kolei art. 246 § 1 P.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że aktualna sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia, aby wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych w całości zasługiwał na uwzględnienie, a zatem jest ona w stanie ponieść wydatek w postaci wpisu od skargi w kwocie 1.000 zł. Z przedstawionych w sprawie okoliczności wynika bowiem, że skarżąca nie charakteryzuje się ubóstwem. Świadczy o tym chociażby okoliczność, że posiada ona stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.500 zł brutto. Oszem, na aprobatę zasługuje twierdzenie, że kondycja finansowa strony nie jest dobra, jednakże – jak zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji – skarżąca pomimo opisywanych okoliczności dotyczących jej sytuacji spłaca kredyt bankowy. Nadto dysponuje środkami na ponoszenie bieżących opłat za media. Należy wyjaśnić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Nie chodzi tu o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy, czy jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Prawo pomocy przysługuje osobom, które nie mają możliwości dokonać zmian i oszczędności w swoich wydatkach. Do podobnych wniosków prowadzi analiza orzecznictwa sądów administracyjnych. Podkreśla się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 438/12 https://cbois.nsa.gov.pl). W takiej sytuacji przyjąć należało, że skarżąca nie spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w szerszym zakresie niż przyznane w zaskarżonym postanowieniu. Na uwagę zasługuje również okoliczność, że deklarowana przez stronę wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie wynosi 244.467,00 zł, a zatem należny wpis od skargi wynosi 2.444.67 zł stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu (Dz. U. N4 221, poz. 2193 ze zm.). Tymczasem skarżąca, na mocy kwestionowanego postanowienia WSA w Warszawie, została zwolniona z obowiązku jego uiszczenia ponad kwotę 1000 zł, a zatem wniosek skarżącej został w części rozpatrzony pozytywnie. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a postanowił jak w sentencji.