II OZ 308/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adwokata T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 929/14 o odmowie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 6 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania wynagrodzenia za zastępstwo procesowe udzielone na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. K. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż w przedmiotowej sprawie Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła dla skarżącej pełnomocnika w osobie adw. T. P. Tylko jemu zatem może zostać przyznane wynagrodzenie na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwana P.p.s.a. Sąd podkreślił, że złożone do akt sprawy w dniu 20 listopada 2014 r. pełnomocnictwo substytucyjne nie daje podstaw do uznania, że pełnomocnik substytucyjna stała się pełnomocnikiem pełnomocnika, który został wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie. Nie może tu mieć zatem zastosowania art. 39 pkt 4 P.p.s.a., zgodnie z którym pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do odbioru kosztów postępowania. Przepis ten dotyczy bowiem kosztów należnych stronie postępowania, a nie pełnomocnikowi działającemu w ramach prawa pomocy. Udzielenie substytucji przez wyznaczonego pełnomocnika nie zwalnia go od udzielenia pomocy prawnej i nie oznacza, że substytut może wystąpić o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Udzielenie dalszego pełnomocnictwa powoduje powstanie określonego stosunku jedynie pomiędzy substytutem i stroną. Przyznanie wynagrodzenia wyznaczonemu pełnomocnikowi w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków następuje zatem wyłącznie na wniosek tego pełnomocnika. Zażalenie na powyższe postanowieni wniesione zostało przez adwokata T. P., w imieniu którego działała adwokat A. K., z substytucji adwokata T. P., ustanowionego w sprawie w ramach przyznanego skarżącej prawa pomocy. Żalący domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia, a postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie art. 250 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię, stanowiącą zaprzeczenie całej wykształconej dotychczas praktyki korzystania z instytucji pełnomocnika substytucyjnego, a polegającą na przyjęciu, że na gruncie tego przepisu: "Przyznanie wynagrodzenia wyznaczonemu pełnomocnikowi w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków następuje zatem wyłącznie na wniosek tego pełnomocnika'', podczas gdy przepis ten stanowi jedynie o tym, że wynagrodzenie otrzymuje wyznaczony pełnomocnik z urzędu i wcale nie stanowi, że tylko wyznaczony pełnomocnik może złożyć wniosek o przyznanie kosztów z oświadczeniem, że opłaty nie zostały zapłacone; 2. naruszenie § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28/09/2002 w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu poprzez błędną wykładnię, stanowiącą zaprzeczenie całej wykształconej dotychczas praktyki korzystania z instytucji pełnomocnika substytucyjnego, a polegającej na przyjęciu, że na gruncie tego przepisu "wymagane powołanym przepisem oświadczenie musi być złożone przez adwokata wyznaczonego przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie", podczas gdy przepis ten stanowi tylko, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części i wcale nie stanowi, że tylko adwokat wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie może takie oświadczenie złożyć; 3. naruszenie art. 39 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i w związku z tym wadliwe przyjęcie, że tylko adwokat wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką może złożyć wniosek o przyznanie kosztów z oświadczeniem, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, podczas gdy przepis ten jednoznacznie przyznaje prawo do udzielenia dalszego pełnomocnictwa (w tym do prowadzenia poszczególnych spraw) każdemu pełnomocnikowi, w tym pełnomocnikowi z urzędu, co oznacza, że w trakcie rozprawy zastępujący pełnomocnika z urzędu pełnomocnik substytucyjny jest uprawniony do tego, aby wykonywać w zastępstwie pełnomocnika z urzędu wszelkie czynności związane ze sprawa na mocy pełnomocnictwa substytucyjnego, w tym złożyć wniosek o przyznanie kosztów z oświadczeniem, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części ze skutkiem dla pełnomocnika z urzędu, o ile substytucja nie stanowi inaczej; 4. naruszenie art. 39 pkt 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i w związku z tym wadliwe przyjęcie, że pełnomocnictwo substytucyjne znajdujące się w aktach sprawy, upoważniające przecież do prowadzenia przedmiotowej sprawy, a tym samym z mocy prawa do wszystkich łączących się ze sprawa czynności w postępowaniu, nie obejmuje prawa do złożenia w imieniu pełnomocnika z urzędu wniosku o przyznanie kosztów i oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, podczas gdy złożenie takiego wniosku i oświadczenia mieści się w pojęciu "wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu"; 5. naruszenie art. 39 pkt 4) P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i w związku z tym wadliwe przyjęcie, że pełnomocnictwo substytucyjne znajdujące się w aktach sprawy, upoważniające pełnomocnika substytucyjnego do prowadzenia przedmiotowej sprawy, a tym samym stanowiące pełnomocnictwo do prowadzenia poszczególnej sprawy nie obejmuje prawa do odbioru kosztów postępowania, podczas gdy prawo takie przysługuje z mocy prawa i pełnomocnik substytucyjny mógł je zrealizować składając wniosek o przyznanie kosztów z oświadczeniem, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 250 P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Ponadto wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Sąd I instancji odmówił przyznania wynagrodzenia za zastępstwo procesowe udzielone na zasadzie prawa pomocy uznając, że wniosek o przyznanie wynagrodzenia złożyła adw. A. K., będąca substytutem adw. T. P., a tylko jemu mogłoby zostać przyznane wynagrodzenie na podstawie art. 250 P.p.s.a. Dochodząc do takiego wniosku Sąd I instancji zdaje się nie dostrzegać, iż adw. A. K., składając określone oświadczenia woli w niniejszej sprawie, działa z substytucji adw. T. P., ustanowionego z urzędu pełnomocnikiem skarżącej E. K. W tej sytuacji wnioski procesowe składane przez adw. A. K. należy uznać za wnioski procesowe pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Zauważyć należy, iż z treści składanych w toku niniejszego postępowania oświadczeń wynikało wprost, iż wnioski składane w przedmiocie żądania przyznania wynagrodzenia wyznaczonemu w sprawie pełnomocnikowi, dotyczyły przyznania tego wynagrodzenia na rzecz adw. T. P. Żaden z tych wniosków nie zawierał żądania przyznania wynagrodzenia adw. A. K. Nie można zatem przyjąć, że żądanie przyznania wynagrodzenia dotyczyło innego pełnomocnika, niż ten, którego wyznaczyła w sprawie ORA w Warszawie. Podkreślić trzeba też, iż z treści § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) wynika jedynie, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub części. Z przepisu tego, wbrew stanowisku Sądu, nie wynika, iż wniosek ten musi być złożony przez tego pełnomocnika, którego wyznaczył właściwy samorząd. W niniejszej sprawie wniosek taki został złożony wprawdzie przez pełnomocnika działającego z substytucji, jednak jego treść wskazuje wprost na żądanie przyznania wynagrodzenia adwokatowi wyznaczonemu przez ORA, zawiera on także oświadczenie z § 20 powołanego rozporządzenia. Wniosek został złożony przed zakończeniem rozprawy, na której zapadł wyrok, a zatem spełniał wszelkie wymogi formalne. Odmowa przyznania wynagrodzenia stanowiła, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenie art. 250 P.p.s.a. i z tego powodu postanowienie wydane w tym zakresie podlega uchyleniu. Sąd I instancji winien rozpoznać złożony wniosek, jako wniosek pełnomocnika z urzędu, adw. T. P. Powyższe rozumienie czynności dokonywanych przez adw. A. K. potwierdza treść i wnioski zawarte w skardze kasacyjnej. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.