II GZ 497/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia F. Spółki z o.o. w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 772/14 w zakresie oddalenia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi F. Spółki z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez zezwolenia postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji. F. sp. z o.o. w J. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez zezwolenia, zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez Dyrektora Izby Celnej w O., a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku przez organ, Spółka wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez Sąd. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji skutkował będzie realnym zagrożeniem dla dalszego bytu gospodarczego skarżącej i wiążącą się z tym znaczną szkodą oraz trudnymi do odwrócenia skutkami. Podała, że aktualnie toczy się szereg postępowań o wymierzenie jej kar pieniężnych. Przywołano kwoty, jakie zostaną wymierzone oraz wyjaśniono, że postępowania te są na etapie postępowania odwoławczego. Wskazano, że wysokość kary wymierzona zaskarżoną decyzją stanowi znaczną szkodę, a tym bardziej nie można odmówić jej takiego charakteru biorąc pod uwagę kary wymierzone w przywołanych postępowaniach. Wyjaśniono, że urządzanie gier na automatach o niskich wygranych stanowi główne źródło dochodów spółki. W związku z wygasającymi zezwoleniami, czemu towarzyszy odmowa przedłużenia, czy też wydania nowych zezwoleń, skarżąca ma obecnie ograniczone źródło dochodu co w połączeniu z przedstawionym wykazem spraw, w których aktualizuje się ryzyko nałożenia – nieprawidłowo w ocenie spółki – kar pieniężnych grozi jej realna możliwość upadłości i likwidacji. Pismem z dnia 21 lipca 2014 r. uzupełniono wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji podając, że choć rok 2013 (zgodnie z załączoną dokumentacją finansową strony) zakończył się zyskiem w wysokości 2.804.299,74 zł netto, to należy uwzględnić pogarszającą się kondycję finansową strony, dla której jedynym segmentem działalności gospodarczej są gry na automatach o niskich wygranych, a w latach 2014-2015 nastąpi wygaśnięcie wszystkich zezwoleń na punkty gier. Powoduje to stały spadek przychodów, a w tej sytuacji nawet nieznaczna kara finansowa może prowadzić do zachwiania kondycji spółki w stopniu utrudniającym lub uniemożliwiającym dalsze prowadzenie działalności. Ponadto dokonując prognozy sytuacji majątkowej po wykonaniu zaskarżonej decyzji trzeba również uwzględnić pozostałe grożące stronie kary finansowe w analogicznych postępowaniach. Suma kar pieniężnych wynosi 337.780 zł, a zatem stanowi kwotę wykraczającą poza możliwości płatnicze strony, a wykonanie jakiejkolwiek kary pieniężnej może spowodować zaprzestanie wykorzystywanie przez spółkę posiadanych zezwoleń, co doprowadzi do nieodwracalnych skutków w postaci trwałej utraty możliwości prowadzenia działalności. Do pisma dołączono kopię dokumentów finansowych spółki. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji uznając, że nawet fakt ewentualnego wyegzekwowania nałożonej kary pieniężnej przed rozpoznaniem skargi, w przypadku uwzględnienia skargi nie skutkuje nieodwracalnymi skutkami, bowiem w takim wypadku wskazana skarżoną decyzją należność zostanie spółce zwrócona. Ponadto, biorąc pod uwagę fakt, że spółka w roku poprzednim zanotowała zysk w wysokości netto 2.804.299,74 zł, to nie można było przyjąć, że ewentualne wyegzekwowanie zapłaty kwoty 90584 zł spowoduje znaczną szkodę, czy też nieodwracalne skutki. Odnosząc się do kwestii toczących się innych postępowań i kwot, jakie spółka ewentualnie będzie zobowiązana uiścić Sąd wyjaśnił, że rozpatrując wniosek strony o wstrzymanie zaskarżonej decyzji Sąd bierze pod uwagę sytuację w chwili rozpatrywania wniosku. Zatem nie można uwzględniać sytuacji Spółki w przyszłości, lecz na dzień wydawania orzeczenia. Nie jest też zasadne powoływanie się na toczące się postępowania w sprawie wymierzenia kar pieniężnych, w których nie zostały jeszcze wydane decyzje ostateczne. Nie są to bowiem jeszcze kwoty, które spółka zobowiązana jest uiścić. Ponadto Sąd wskazał, że nawet gdyby uwzględnić łączną wysokość ewentualnych kar, wyliczoną przez Spółkę na kwotę 337.780 zł, to także nie można uznać, że kwota ta – przy uwzględnieniu zysku spółki – spowoduje znaczną szkodę, czy tez nieodwracalne skutki. Podkreślił, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jako wyjątek od zasady wykonalności decyzji ostatecznych, nie może być interpretowany rozszerzająco. Może to zatem nastąpić tylko w takiej sytuacji, w której nie ulega wątpliwości, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje znaczną szkodę lub nieodwracalne skutki. Z całą pewnością nie jest to sytuacja, w której nawet ewentualne wyegzekwowanie nałożonych kar pieniężnych mieści się – w ocenie Sądu - w granicach możliwości płatniczych spółki. Sąd nie uwzględnił podnoszonych przez spółkę okoliczności, że posiadane przez nią zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych zaczną stopniowo wygasać z powodu upływu okresu na jakie zostały wydane. Okoliczności dotyczące warunków prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej w ogóle nie mają znaczenia dla oceny zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a Sąd nie może dokonywać oceny skutków wygaśnięcia zezwoleń na urządzanie gier i to dotyczących lat 2014-2015 dla działalności Spółki. Sąd bada spełnienie przesłanek określonych w 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w odniesieniu do istniejącej, a nie przewidywanej przez Spółkę sytuacji finansowej w przyszłości. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. Zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, jak również błędne przyjęcie, że w realiach sprawy wykonanie zaskarżonej decyzji nie spowoduje niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy skarżąca w dostateczny sposób wykazała (przedkładając stosowną dokumentację), że zarówna ta kara jednostkowa, jak ich zbiorcza liczba stanowi kwotę, której zapłata wykraczałaby poza jej możliwości płatnicze. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podkreśliła, że jej jedynym segmentem działalności gospodarczej są gry na automatach o niskich wygranych i tej sytuacji decydujące dla określenia stanu finansowego ma dostrzeżenie, że w latach 2014 – 2015 nastąpi wygaśnięcie wszystkich zezwoleń na punkty gier na automatach o niskich wygranych (upłynie 6-letni okres ich ważności), co spowoduje regres w kondycji finansowej strony. Stopniowe wygasanie zezwoleń spowoduje stały spadek jej przychodów (w maju 2014 r. wygasły pierwsze dwa zezwolenia). Zatem jej sytuacja finansowa jest niestabilna i nawet stosunkowo "nieznaczna" kara finansowa za rzekomy brak zezwolenia może prowadzić do zachwiania jej kondycji w stopniu utrudniającym lub nawet uniemożliwiającym dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącej, oceniając jej stan finansowy i dokonując prognozy jej sytuacji majątkowej po wykonaniu zaskarżonej decyzji trzeba również uwzględnić pozostałe grożące jej kary finansowe w analogicznych postępowaniach, z których wszystkie znajdują się już na etapie odwoławczym lub sądowym. Łączna suma kar w tych sprawach wynosi 337.780 zł i stanowi kwotę, której zapłata wykraczałaby poza możliwości płatnicze spółki w realiach gospodarczej kondycji wyznaczanej przedmiotem jej działalności. Ponadto skarżąca podkreśliła, że wykonanie jakiejkolwiek kary pieniężnej z tytułu rzekomego "braku zezwolenia" może spowodować, że strona, pragnąc uchronić się przed ponownym niesłusznym ukaraniem za dalsze okresy, w ogóle przestanie gospodarczo wykorzystywać posiadane wciąż, a cofnięte decyzją nieostateczną, zezwolenie, co doprowadzi - wskutek jego wygaśnięcia - do nieodwracalnych skutków w postaci trwałej utraty możliwości prowadzenia działalności, która po zakończeniu postępowania o cofnięcie będzie niemożliwa do powetowania. Odstąpienie od działalności w ramach nieostatecznie cofniętych zezwoleń będzie zaś powodować utratę przychodów osiąganych z ich tytułu, utratę sieci punktów, jak również potrzebę dokonania natychmiastowej i przedwczesnej redukcji zatrudnienia. Do zażalenia skarżąca załączyła między innymi dokumentację jej stanu finansowego, decyzje o udzieleniu zezwoleń i koncesji, decyzje o nałożeniu kar pieniężnych oraz pierwsze strony wniesionych odwołań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wprowadzona w tym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji ocena argumentów skarżącej zawartych we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, w kontekście ustawowych przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, była nieprawidłowa. W rozpoznawanej sprawie spółka upatruje zasadności wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w zaistnieniu przesłanki trudnych do odwrócenia skutków. Należy w tym miejscu podzielić pogląd skarżącej, że ocena tej przesłanki nie może się ograniczyć do jej sytuacji materialnej jedynie w kontekście wykonania zaskarżonej decyzji, bez uwzględnienia pozostałych, toczących się spraw dotyczących nałożenia kar pieniężnych. Załączone do zażalenia dokumenty, jak i wyjaśnienia strony pozwalają na ocenę jej sytuacji finansowej. Biorąc pod uwagę wynik finansowy spółki za 2013 r. oraz fakt, że główne jej źródło dochodu opiera się na zezwoleniach na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, należało przyjąć, że bezpośrednim skutkiem natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji (w połączeniu z innymi karami) będzie wzrost strat ekonomicznych przedsiębiorstwa, zaś ich następstwem będzie ograniczenie zakresu prowadzonej działalności gospodarczej, utrata płynności finansowej przedsiębiorstwa lub zwolnienie pracowników. Należało także uwzględnić fakt, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji do czasu rozpatrzenia skargi zmusza de fakto spółkę do wycofania z eksploatacji automatów objętych cofniętym nieostatecznie zezwoleniem. W takiej sytuacji zaś zastosowanie znajdzie art. 23 c pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), który stanowi wprost, że podmiot eksploatujący zarejestrowany automat jest obowiązany informować pisemnie naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu w terminie 7 dni od dokonania tej czynności. Również § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (Dz. U. z 2012r. poz. 312) wymaga poinformowania właściwego miejscowo naczelnika urzędu celnego o zawieszeniu lub wycofaniu z eksploatacji automatu lub urządzenia do gier. Wycofanie z eksploatacji automatu skutkuje zaś wygaśnięciem rejestracji (§ 12 tego rozporządzenia), co uniemożliwia jego późniejsze wykorzystanie (por. Postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 633/14). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować trudne do odwrócenia skutki i na podstawie art. 188 w związku z art. 197 i art. 61 § 3 w związku z art. 193 i p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.