I OSK 2891/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędziowie NSA Jolanta Sikorska del. NSA Jacek Hyla (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2844/13 w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2844/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zaskarżoną decyzją, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. nr 169, poz. 1418 ze zm.) utrzymano w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 31 lipca 2013 r., umarzającą postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. i J. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z powodu niezłożenia przez stronę wniosku o podjęcie zawieszonego na wniosek strony postępowania w okresie 3 lat od daty zawieszenia (art. 98 § 2 k.p.a.). Przyczyną złożenia wniosku o zawieszenie postępowania była konieczność uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielu pozostawionego majątku. S. K. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że po odebraniu z Sądu Rejonowego dla Łodzi postanowienia sygn. akt II Ns 2010/10 o stwierdzeniu nabycia spadku po J. D. wraz z E. K. pojechała do Wydziału Geodezji celem złożenia powyższego dokumentu, jednak urzędnik odmówił przyjęcia pisma twierdząc, "że nie chcę mu się go opisywać". Wniosła także o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka E. K. na powyższą okoliczność. Skarżąca potrzebowała pomocy ze strony urzędnika, gdyż jest niepełnosprawna z powodu wady wzroku, lecz pomocy takiej nie uzyskała. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo zastosowały w niniejszej sprawie przepisy art. 105 § 1 w zw. z art. 98 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Stosownie do art. 98 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane (art. 98 § 2 k.p.a.). Wojewoda Małopolski, a za nim także Minister Skarbu Państwa, prawidłowo zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Postępowanie nie może bowiem toczyć się w sytuacji, gdy w trakcie postępowania strona wycofa żądanie wszczęcia postępowania, które może toczyć się wyłącznie na jej wniosek. Skutek ten występuje również, gdy formalnie brak jest co prawda takiego wniosku strony, lecz przepis prawa – art. 98 § 2 k.p.a. nakazuje uznanie wniosku wszczynającego postępowanie za wycofany. Zatem gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co z kolei skutkuje wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. . Odnosząc się do zarzutu skargi , z którego ma wynikać jakoby skarżąca podjęła czynności zmierzające do podjęcia zawieszonego postępowania, to w ocenie Sądu I instancji nie zasługują one na uwzględnienie. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek śladu potwierdzającego wizytę skarżącej w Urzędzie Wojewódzkim chociażby w postaci notatki urzędowej. Skarga nie wskazuje nawet w przybliżeniu daty, gdy zdarzenie to miało mieć miejsce. Skoro wizyta ta odbyła się w obecności osoby towarzyszącej z uwagi na kłopoty ze wzrokiem skarżącej to brak jest racjonalnego uzasadnienie dla nie złożenia jednozdaniowego wniosku o podjęcia zawieszonego postępowania. Postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po F. D. zapadło 15 marca 2011r., a zatem skarżąca miała jeszcze dwa lata na to aby postanowienie to złożyć albo osobiście albo drogą pocztową wraz z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania. Taka czynność jedna nie miała miejsca. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła S. K. domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów na rzecz pełnomocnika skarżącej nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 oraz art. 149 § 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarga ta powinna zostać uwzględniona z uwagi na istotne wady kontrolowanego postępowania administracyjnego, polegające na nieuwzględnieniu okoliczności złożenia przez skarżącą ustnie pracownikowi Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania w otwartym 3 letnim terminie, liczonym od dnia jego zawieszenia, a brak notatki urzędowej lub jakiegokolwiek śladu potwierdzającego wizytę skarżącej w Urzędzie w aktach sprawy nie przesądza, że wizyta taka nie miała miejsca, czy że taki wniosek w rozmowie z pracownikiem Urzędu nie został złożony, a przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka zawnioskowanego przez skarżącą w skardze do Sądu możliwe jest jedynie na etapie postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że brak jest podstaw do odmowy przyznania waloru wiarygodności stronie skarżącej podnoszącej, że w aktach sprawy brakuje dokumentu potwierdzającego dokonanie czynności procesowej o zasadniczym znaczeniu dla oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w szczególności, jeżeli strona uprawdopodabnia dokonanie czynności poprzez wniosek dowodowy z zeznań świadka dokonanej czynności. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie z uwagi na brak jakichkolwiek podstaw uzasadniających jej uwzględnienie, jak również z uwagi na zgodność zaskarżonego orzeczenia z przepisami obowiązującego prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Powołane w skardze kasacyjnej jej prawne podstawy nie pozwalają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na merytoryczną ocenę zaskarżonego wyroku. Jako jedną z podstaw skargi kasacyjnej powołano art. 149 § 1 p.p.s.a., który stanowił w dacie wydania zaskarżonego wyroku, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nie sposób ustalić w jaki sposób miałby naruszyć powołany wyżej przepis sąd I instancji, skoro sprawa nie dotyczy w żadnej mierze skargi na bezczynność ani przewlekłość postępowania. Jej przedmiotem jest bowiem skarga na decyzję w sprawie umorzenia postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mógł zatem naruszyć art. 149 § 1 p.p.s.a., którego zakres stosowania ogranicza się do sytuacji uwzględnienia skargi na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania. Drugą powołaną w skardze kasacyjnej podstawą jest art. 151 p.p.s.a., zgodnie z którym (w brzmieniu z daty zaskarżonego wyroku) w razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę. Prawidłowa konstrukcja podstawy kasacyjnej w ramach której powołano art. 151 p.p.s.a. obejmuje wskazanie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procedury, który naruszył sąd I instancji uznając skargę za nieuzasadnioną. Art. 151 p.p.s.a jest bowiem przepisem o charakterze "wynikowym", wymagającym, by w przypadku powołania go wśród podstaw kasacyjnych wypełniono go treścią w postaci przepisów prawa, które sąd wadliwie zastosował lub zinterpretował – co doprowadziło do nieuwzględnienia skargi. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie wiąże z art. 151 p.p.s.a. żadnego przepisu prawa, ani materialnego ani proceduralnego, który miałby naruszyć sąd I instancji, a zatem ta podstawa kasacyjna nie mogła zostać uznana za skuteczną. W tym stanie sprawy, uznając, że skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art.184 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu dla niej z urzędu na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 §1 p.p.s.a.), przyznawane jest przez referendarzy sądowych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 260 p.p.s.a.