I FZ 189/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 738/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 11 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 738/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Z. (dalej: "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 11 grudnia 2013 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki. Skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że wskutek działań egzekucyjnych urzędu skarbowego oraz wskutek zaskarżonej decyzji jest w stanie w bardzo ograniczonym stopniu realizować podstawowe zobowiązania. Skarżący podał, że zamieszkuje wraz z żoną i dwójką dzieci. Do majątku zaliczył mieszkanie oraz należący do żony udział w mieszkaniu. Skarżący utrzymuje się – podobnie jak jego żona - z działalności gospodarczej, z której uzyskują dochód w łącznej wysokości 27 000 zł. W wykonaniu zarządzenia z 15 kwietnia 2014 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni, dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów skarżącego i jego dorosłych domowników. Z obowiązku tego skarżący nie wywiązał się. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności, z powodu których nie jest w stanie wygospodarować, z sumy około 27 000 zł, którą dysponuje wraz z osobami pozostającymi z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, należnej kwoty wpisu od skargi w niniejszej sprawie, to uznać należało, że skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W zażaleniu na ww. postanowienie skarżący argumentował, że sąd pierwszej instancji nie dokonał prawidłowego rozpoznania całości materiału dowodowego, w szczególności nie uwzględnił wykazanej przez skarżącego, we wniosku, ciężkiej sytuacji materialnej. Skarżący ma wystawione tytuły wykonawcze na kwotę pięćset tysięcy złotych, wpisy sądowe od złożonych przez niego skarg, z czego 14 do WSA w Warszawie, pochłaniają jego całe oszczędności. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwiema córkami, którego utrzymanie wymaga ponoszenia wydatków obejmujących całe jego bieżące dochody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sądu pierwszej instancji była prawidłowa. Pomimo wezwania sądu do przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów, skarżący uchylił się od złożenia dokumentacji mogącej zobrazować jego sytuację majątkową. Samo złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach jest niewystarczające do dokonania oceny sytuacji finansowej strony, gdyż sąd nie może oprzeć się na gołosłownych oświadczeniach skarżącego. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny był uprawniony do uznania, że sytuacja majątkowa skarżącego nie została wyjaśniona, a w konsekwencji, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skarżący na obecnym etapie postępowania nadal nie dostarczył wymaganych dokumentów, nie podjął nawet próby częściowego wypełnienia wezwania. Skoro skarżący uchylił się od podania danych dotyczących dochodów i wydatków, to ocena sądu jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, gdyż dane umożliwiające ocenę tego stanu mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy nie zostały dostarczone. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.