II SA/Bk 434/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi B. A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy dwie decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] i [...] odmawiające przyznania zasiłku szkolnego M. i M. W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że podane we wniosku okoliczności faktyczne nie są przesłankami do przyznania zasiłku szkolnego, bowiem nie są one zdarzeniem nadzwyczajnym warunkującym otrzymanie zasiłku szkolnego. Pojęcie zdarzenia losowego zdefiniowane jest w § 27 ust. 1 pkt 6 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów i słuchaczy zamieszkałych na terenie Miasta Ł. W myśl podanej definicji zdarzenie losowe to przypadki siły wyższej oraz klęsk i innych zdarzeń spowodowane działaniami żywiołów lub sił przyrody, a także działanie człowieka mogące być uznane za zdarzenia losowe dla innego człowieka. Wskazana definicja odpowiada ogólnemu i potocznemu rozumieniu zdarzenia losowego. Opisana we wniosku sytuacja nie jest zdarzeniem losowym, lecz zaplanowanym wcześniej pobytem na turnusie rehabilitacyjnym. Zdaniem Kolegium, opisana we wnioskach B. A. W. (dalej powoływana także jako "Skarżąca") sytuacja w postaci pobytu rodziców wraz z niepełnosprawnymi dziećmi na turnusie rehabilitacyjnym w Z. w okresie od [...] do [...] listopada 2013 r. nie jest zdarzeniem losowym, lecz zaplanowanym wcześniej pobytem w specjalistycznym ośrodku rehabilitacyjnym. W konsekwencji wszystkie poniesione opłaty związane z pobytem nie były poniesione w związku ze zdarzeniem losowym, lecz przewidzianym i zaplanowanym wcześniej działaniem. Niepełnosprawność dzieci istnieje od urodzenia tj. dnia [...] października 1999 r. i dnia [...] grudnia 1997 r., a więc od tych chwil dzieci wymagały leczenia i nie nastąpiło to nagle w późniejszym okresie zwłaszcza od [...] do [...] listopada 2013 r. Dlatego też wnioski o przyznanie zasiłku szkolnego na M. W., uczennicę P. G. Nr [...] w Ł. i syna M. W., ucznia [...] L. O. w Ł. nie mogły być uwzględnione, gdyż nie doszło do spełnienia warunków przewidzianych przepisami prawa. Na powyższą decyzję Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, nie zgadzając się z wydanymi w sprawie rozstrzygnięciami. W ocenie Skarżącej nie jest prawdą jakoby w sprawie nie wystąpiło zdarzenie losowe, gdyż był nim pobyt na turnusie rehabilitacyjnym i związane z nim wydatki. Zaznaczyła, że jej dzieci są niepełnosprawne od urodzenia i stale wymagają opieki i rehabilitacji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że Kolegium w uzasadnieniu decyzji nie odniosło się do jej zarzutów zawartych w odwołaniu, w szczególności związanymi z jednoosobowym składem komisji czy przyznawania zasiłków z tytułu pobytu dzieci w sanatorium lub w szpitalu. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem w nieprawidłowy sposób został oceniony zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Zgodnie z art. 90e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.) zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. Przesłankami przyznania zasiłku szkolnego są zatem trudna sytuacja materialna i zdarzenie losowe. Szczegółowe zasady przyznawania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego reguluje uchwała Nr 300/XLVI/05 Rady Miejskiej Łomży z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie regulaminu udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów i słuchaczy zamieszkałych na terenie miasta Łomża (Dz. U woj. podlaskiego z 2005 r., Nr 106, poz. 1273 ze zm.). Przewiduje ona w § 23, że zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi, zamieszkałemu na terenie Miasta Ł., znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Zasiłek przyznaje się w przypadku zaistnienia w rodzinie ucznia zdarzenia losowego typu: (1) choroba, (2) śmierć jednego z rodziców lub opiekunów ucznia, (3) straty w gospodarstwie domowym wynikłe ze zdarzeń losowych takich jak powódź, pożar, huragan itp., (4) inne, uzasadnione okoliczności, utrudniające prawidłowe funkcjonowanie rodziny lub utrudniające naukę ucznia. Przyjąć zatem należy, że wystąpienie jednego z rodzajów zdarzenia losowego wymienionego w § 23 pkt 2 ww. uchwały, a zatem nie tylko choroby członka rodziny, stanowił, obok trudniej sytuacji materialnej, przesłankę przyznania zasiłku szkolnego. W niniejszej sprawie, organy obu instancji odmawiając przyznania Skarżącej wnioskowanych zasiłków wskazały na definicję zdarzenia losowego zawartą w § 27 ust. 1 pkt 6 ww. uchwały Nr 300/XLVI/05 Rady Miejskiej Łomży z dnia 30 marca 2005 r. Z treści tegoż paragrafu wynika, że zdarzeniem losowym są przypadki siły wyższej oraz klęsk i innych zdarzeń spowodowane działaniem żywiołów lub sił przyrody, a także działanie człowieka mogące być uznane za zdarzenie losowe dla innego człowieka. Zdaniem organów konieczność wyjazdu Skarżącej razem z dziećmi w okresie od 2 do 16 listopada 2013 r. na turnus rehabilitacyjny nie może być zdarzeniem losowym, lecz zaplanowanym wcześniej pobytem, a zatem wszelkie wydatki poniesione w związku z tymże pobytem nie mogą być uznane za poniesione w związku ze zdarzeniem losowym. W ocenie Sądu, nie można zgodzić się z takim jednoznacznym stwierdzeniem. Wskazać przede wszystkim należy, że pojęcie "zdarzenia losowego" nie zostało uregulowane w ustawie o systemie oświaty dla potrzeb przyznania zasiłku szkolnego. Ustawa ta nie zawiera również delegacji dla rady gminy, aby w ewentualnym regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy zawrzeć taką definicję, w szczególności takiej delegacji nie znajdziemy w art. 90f ustawy. Jak wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z 15 października 2009 r., IV SA/Po 660/09, "w ustawie o systemie oświaty wyraźnie uzależniono uprawnienie do zasiłku szkolnego od każdej sytuacji mieszczącej się w zakresie pojęcia "zdarzenie losowe". Stąd gmina nie może definiować tego pojęcia, jak też nie może kształtować trybu i sposobu udzielania zasiłku w sposób, który by ograniczał możliwość pozyskania pomocy przez jakiegokolwiek ucznia dotkniętego zdarzeniem losowym w znaczeniu ustawowym". Z uwagi na powyższe, wbrew twierdzeniom organów obu instancji, należy sięgnąć do potocznego rozumienia powyższego pojęcia. W orzecznictwie wskazuje się, że zdarzeniem losowym jest zaistniałe, niespodziewane zdarzenie, niezależne od woli ucznia, czy jego rodziców (opiekunów), które spowodowało, iż uczeń ten przejściowo znalazł się w trudnej, czy trudniejszej niż zwykle, sytuacji materialnej. Takim zdarzeniem będzie między innymi choroba ucznia, czy też członka jego najbliższej rodziny (pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym) - wyrok WSA w Lublinie z 16 listopada 2006 r., III SA/Lu 448/06. Wskazuje się przy tym, że choroba nie musi być sama w sobie tym zdarzeniem losowym, ale może być przyczyną takiego zdarzenia, w wyniku którego uległa pogorszeniu sytuacja materialna ucznia. Nie budzi wątpliwości Sądu, że konieczność wyjazdu Skarżącej z dziećmi na turnus rehabilitacyjny do Z. wynikał z niepełnosprawności obojga dzieci Skarżącej, która to niepełnosprawność istnieje od ich narodzenia i ma charakter trwały. Możliwość odbycia takiego turnusu, z uwagi na realia publicznej służby zdrowia, jest uzależniona od wcześniejszego zapisania się na niego, wpłacenia zaliczki oraz wielomiesięcznego oczekiwania na swoją kolej. Zatem to nie Skarżąca lecz istniejąca sytuacja w służbie zdrowia, w szczególności konieczność oczekiwania na świadczenie w wielomiesięcznych kolejkach, jest przyczyną dla której wyjazd na turnus rehabilitacyjny nastąpił dopiero po kilku miesiącach od uzyskania skierowania. Powyższa, obiektywna okoliczność, w ocenie Sądu, nie może rzutować na ocenę, czy mamy do czynienia ze zdarzeniem losowym, czy też nie. Konieczność oczekiwania na możliwość odbycia turnusu rehabilitacyjnego nie powinna stanowić przesłanki dla oceny, czy mamy do czynienia ze zdarzeniem losowym czy też nie, bowiem na jej zaistnienie Skarżąca nie miała żadnego wpływu. Nieracjonalnym i niezgodnym z zasadami przyznawania zasiłków o charakterze socjalnym, w tym zasiłku szkolnego, było przyjęcie, że osoba wyjeżdżająca na turnus rehabilitacyjny niezwłocznie po otrzymaniu skierowania z takiego zasiłku mogłaby skorzystać (zdarzenie losowe), natomiast osoba oczekująca w wielomiesięcznej kolejce, takiej pomocy socjalnej byłaby pozbawiona (planowany pobyt). Pamiętać przy tym należy, że Skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłków szkolnych z uwagi na poniesione wydatki związane z pobytem dzieci w Z., ale nie tylko dotyczących bezpośrednio wydatków na turnus rehabilitacyjny (te są częściowo refundowane z PEFRON) ale również dotyczących innych kosztów związanych z pobytem, jak zakup paliwa, opłata za wjazd do T. P. N. czy opłata uzdrowiskowa. Niewątpliwie tych dodatkowych wydatków Skarżąca mogła nie przewidzieć latem 2013 r. (kiedy to opłacała fakturę zaliczkową za turnusy rehabilitacyjne), a zatem konieczność ich ponoszenia w listopadzie 2013 r. może być postrzegana jako "zdarzenie losowe" w wyniku którego uczniowie znaleźli się w trudniejszej niż zwykle sytuacji materialnej. Nie bez znaczenia w powyższej ocenie ma fakt, że uchwała Rady Miasta z Rady Miejskiej Łomży z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie regulaminu udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów i słuchaczy zamieszkałych na terenie miasta Ł., jako uzasadnienie zaistnienia zdarzenia losowego wskazała w § 23 pkt 2 także inną uzasadnioną okoliczności, utrudniającą prawidłowe funkcjonowanie rodziny lub utrudniające naukę ucznia. Konieczność poniesienia znacznych wydatków w krótkim okresie czasu przez rodzinę Skarżącej, w związku ze stanem zdrowia uczniów, niewątpliwie mogła spowodować istotne pogorszenie sytuacji materialnej uczniów mogącej mieć wpływ na ich naukę. Przyjąć zatem należało, że w realiach niniejszej sprawy organ dokonał błędnej wykładni pojęcia "zdarzenia losowego" w rozumieniu art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty, co z kolei doprowadziło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż w nieprawidłowy sposób został oceniony zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię obowiązujących przepisów. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, konieczność poniesienia znacznych, częściowo nieprzewidzianych wydatków przez Skarżącą i jej rodzinę, w krótkim okresie czasu, związanych z pobytem uczniów na turnusie rehabilitacyjnym wynikającym ze stanu zdrowia tychże uczniów, mieści się w pojęciu "zdarzenia losowego" w rozumieniu art. 90e ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Końcowo odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu dotyczącego składu "komisji" wydającej decyzję w I instancji oraz braku ustosunkowania się przez Kolegium do powyższych zarzutów w uzasadnieniu decyzji, należało uznać je za bezzasadne. Organem administracji publicznej właściwym do wydania decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku szkolnego w pierwszej instancji jest Prezydent Miasta Ł., z upoważnienia którego, decyzję podpisał Naczelnik Wydziału Oświaty. Tejże decyzji nie wydaje żadna komisja czy organ kolegialny, dlatego też pod jej treścią widnieje jedynie pieczęć i podpis osoby uprawnionej do jej wydania, w imieniu organu administracji publicznej. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o przepisy art. 152 p.p.s.a orzeczono, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.