III SA/Wr 286/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Pismem z dnia [...] września 2013 r., M. K. (dalej skarżący) zwrócił się o wszczęcie postępowania w sprawie jego udziału w dniu [...] września 2013 r. w nielegalnej grze hazardowej (loterii fantowej), poprzez zakup losu i wrzucenie go do urny. Wskazał, że według jego wiedzy, organizatorzy loterii nie posiadali wymaganego prawem zezwolenia na jej organizację, ani nie dokonali jej zgłoszenia. Po przeprowadzeniu postepowania wyjaśniającego, traktując powyższe pismo jako wniosek w zakresie wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. 2009 r. nr 201, poz. .1540 ze zm.), postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. (nr [...]) Naczelnik Urzędu Celnego w W. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że powyższy wniosek nie wszczął postępowania administracyjnego, z uwagi na brak podstawy prawnej umożliwiającej prowadzenie postępowania w zakresie wymiaru kary pieniężnej na wniosek strony oraz dodatkowo z uwagi na fakt, że uczestnik gry nie uzyskał żadnej wygranej. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości. Postanowieniu zarzucił: błędne ustalenie stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, że nabyty los nie uzyskał nagrody, co jest przedwczesne i nieudowodnione; błędne przyjęcie, że postępowanie w przedmiotowej sprawie może być wszczęte wyłącznie z urzędu, co nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując zażalenie, Dyrektor Izby Celnej we W. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. (nr [...]), na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2012 r., poz. 749 ze zm.), stwierdziło niedopuszczalność zażalenia. W uzasadnieniu podniesiono, że wniesione zażalenie organ odwoławczy poddaje w pierwszej kolejności wstępnej kontroli, mającej na celu ustalenie, czy jest ono dopuszczalne oraz czy wniesione zostało z zachowaniem terminu i jeśli okaże się, że zażalenie nie jest dopuszczalne, to wydaje na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia. Dopiero, gdy nie zachodzi niedopuszczalność zażalenia, a jego wniesienie nastąpiło z zachowaniem terminu, organ odwoławczy rozpatruje sprawę i wydaje postanowienie, o którym mowa w art. 233 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej. Wskazano w uzasadnieniu, że niedopuszczalność zażalenia może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Niedopuszczalność z przyczyn przedmiotowych obejmuje przy tym przypadki: braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości zaskarżenia postanowienia w toku instancji; również uprzednie wyczerpanie trybu odwoławczego powoduje niedopuszczalność zażalenia, bowiem w takiej sytuacji tok postępowania instancyjnego w sprawie został już wcześniej wyczerpany, a wydane w sprawie postanowienie jest ostateczne. Podniesiono w tym kontekście, że wniesienie w sprawie zażalenie jest niedopuszczalne z powodu braku przedmiotu zaskarżenia. Bowiem wniosek skarżącego nie wszczął postępowania administracyjnego, z uwagi na brak podstawy prawnej umożliwiającej taki sposób wszczęcia postępowania w zakresie wymiaru kary pieniężnej na wniosek strony. Z przepisu art. 90 ustawy o grach hazardowych wynika, że jedynie organ celny może wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej - a contrario - nie może takiego postępowania wszcząć nikt inny, w tym - uczestnik gry poprzez złożenie wniosku, jak w niniejszej sprawie. Dlatego nie może podlegać weryfikacji w trybie art. 165a Ordynacji podatkowej wniosek skarżącego, skoro nie mógł on - nawet potencjalnie - wszcząć takiego postępowania. W tym stanie Naczelnik Urzędu Celnego w W. nie był uprawniony do rozstrzygania tej kwestii w drodze postanowienia. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, zachowania organu pierwszej instancji po wpłynięciu wniosku należy traktować jako działania, które miały na celu jedynie ustalenie stanu faktycznego sprawy pod kątem potwierdzenia lub wykluczenia istnienia przesłanek do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej. W konsekwencji postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w W. należy traktować, jako pismo (które nie powinno mieć jednak formy postanowienia w trybie art. 165a Ordynacji podatkowej) informujące o podjętych przez organ działaniach w związku z przekazaną informacją o zorganizowaniu i przeprowadzeniu loterii fantowej. Natomiast na takie pismo nie przysługuje prawo do złożenia zażalenia, nawet jeśli strona została błędne pouczona. W skardze na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że zgodnie z treścią art. 165 Ordynacji podatkowej, postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Bez wątpienia stroną w postępowaniu dotyczącym udziału w nielegalnej grze hazardowej jest uczestnik takiej gry - w tym przypadku skarżący. Tym samym uczestnik nielegalnej gry hazardowej posiada legitymację do wnoszenia o wszczęcie postępowania dotyczące jego osoby jako strony. Z powoływanego przez organ art. 90 ustawy o grach hazardowych, nie wynika aby jedynie organ mógł wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Podniósł, że gdyby nawet wniosek uczestnika nielegalnej gry hazardowej nie zasługiwał na uwzględnienie, to zgodnie z art. 165a Ordynacji podatkowej organ powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, na które służy zażalenie. Ponadto podniósł, że ustalony przez organ stan faktyczny jest zupełnie błędny i wskazuje, iż organ niewiele zrobił w celu jego ustalenia. Faktem jest, iż los skarżącego nie wygrał. Niemniej jednak nie było to jedyne losowanie i jedyne nagrody, o czym organ wydaje się nie mieć zupełnej wiedzy. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji potrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Wyżej powiedziane oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, wniesiona skarga jest zasadna, bowiem kontrolowane postanowienie uchybia prawu w stopniu uzasadniającym uchylenie. Jako podstawę niedopuszczalności zażalenia Dyrektor Izby Celnej wskazał art. 288 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 228 § 1 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia: 1) niedopuszczalność odwołania; 2) uchybienie terminowi do wniesienia odwołania; 3) pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli nie spełnia warunków wynikających z art. 222. Stosownie do art. 239 Ordynacji podatkowej, dotyczy to także odpowiednio zażaleń. W literaturze przedmiotu (zob. min. J. Brolik, Komentarz do art. 228 ustawy - Ordynacja podatkowa, (w:) Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2013), wskazuje się, że niedopuszczalność zażalenia może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę niebędącą stroną postępowania administracyjnego W drugiej grupie przyczyn niedopuszczalności zażalenia znajdują się przypadki, w których w ogóle nie występuje przedmiot orzekania. Będzie to miało miejsce w razie, gdy: 1) sprawa nie została jeszcze rozpoznana i rozstrzygnięta postanowieniem organu I instancji, jak również gdy postanowienie to nie weszło do obrotu prawnego przez doręczenie, 2) sprawa została rozpoznana i rozstrzygnięta ostatecznie, 3) sprawa jest rozpoznawana i rozstrzygana w postępowaniu jednoinstancyjnym, 4) sprawa nie była rozstrzygnięta w drodze postanowienia. Ponadto w ujęciu przedmiotowym niedopuszczalnym jest zażalenie na postanowieni, co do którego ustawodawca nie przewidział uprawnienia do jego zaskarżenia. W rozpatrywanej sprawie, żadna ze wskazanych powyżej przesłanek niedopuszczalności zażalenia nie wystąpiła. Zażalenie wniosła osoba będąca stroną w postępowaniu przez organem pierwszej instancji. Sprawa została rozpatrzona i rozstrzygnięta przez organ I instancji w formie postanowienia, stosownie do art. 165 a § 1 Ordynacji podatkowej, a postanowienie to weszło do obrotu prawnego i nie miało charakteru ostatecznego. Ponadto sprawa odmowy wszczęcia postępowania nie jest rozpoznawana w postępowaniu jednoinstancyjny, a ustawodawca przewiduje możliwość zaskarżenia postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania (art. 165a § 2 Ordynacji podatkowej). W sprawie, organ nie powołał się na powyższe przesłanki. Wskazane przez organ drugiej instancji w uzasadnieniu przyczyny niedopuszczalności zażalenia dotyczyły istnienia przesłanek lub ich braku do wszczęcia na wniosek strony postępowania w sprawie prowadzenia nielegalnej gry hazardowej. Przedmiotem zażalenia skarżącego jest postanowienie o odmowie wszczęciu - na wniosek skarżącego - postępowania w przedmiotowej sprawie, przewidziane w 165 a § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z jego postanowieniami, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 (wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (§ 1). Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie (§ 2). W tym stanie , gdy organ drugiej instancji uznał, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest wadliwe, winien rozważyć podjęcie stosownego rozstrzygnięcia kasacyjnego. Przyjmując, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wydania, w trybie art. 165 a Ordynacji podatkowej, postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego, winien ewentualnie uchylić zaskarżone postanowienie i wskazać przyczyny, podjąć ewentualnie stosowne rozstrzygniecie lub wskazać kierunki dalszego postepowania i rozstrzygnięcia, a nie stwierdzać niedopuszczalność zażalenia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd -orzekł jak w sentencji (pkt. I). Orzeczenie w pkt II znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.s.