II GSK 2138/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [A.] Spółki z o.o. w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 569/14 w sprawie ze skargi [A.] Spółki z o.o. w J. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników radiofonicznych oraz ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [A.] Spółki z o.o. Spółki komandytowej w J. na rzecz Ministra Infrastruktury i Budownictwa 1.800 (słownie: tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 10 marca 2015 r., sygn. VI SA/Wa 569/14, oddalił skargę [A.] Sp. z o.o. z siedzibą w J. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji i ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych. I Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: W wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu [...] maja 2013 r., zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. nr 85, poz. 728 ze zm.) w skrócie: u.o.a., w lokalu przy ul. G. [...] w J., zajmowanym przez [A.] Sp. z o.o. (dalej: skarżąca lub Spółka), stwierdzono posiadanie przez Spółkę w samochodach służbowych różnych marek 135 odbiorników radiowych w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programów. Ustalono, że okres używania odbiorników trwa od dnia [...] maja 2013 r. Kontrola odbyła się w obecności Głównego księgowego Spółki M. P. Do protokołu kontroli dołączono oświadczenie pracownika Spółki, że w kontrolowanym lokalu brak odbiorników RTV, radia znajdują się tylko w samochodach służbowych. Protokół bez zastrzeżeń został podpisany przez kontrolerów oraz M. P. W związku z powyższym Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (organ pierwszej instancji) wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia używania niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych i jednocześnie poinformował Spółkę o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań przed wydaniem decyzji. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. organ pierwszej instancji nakazał skarżącej rejestrację 133 używanych odbiorników radiofonicznych (Spółka w dniu [...] czerwca 2013 r. w ww. lokalu zarejestrowała dwa odbiorniki radiofoniczne) oraz ustalił opłatę za używanie 135 niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych w kwocie 22 882,50 zł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Minister Administracji i Cyfryzacji (dalej: Minister), działając na podstawie m.in. art. 5 ust. 1 i 3 oraz art. 7 ust. 7 ustawy o opłatach abonamentowych utrzymał w całości w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zdolność do natychmiastowego odbioru programu przez odbiornik jest równoznaczna ze stwierdzeniem, iż odbiornik jest używany, co oznacza, że posiadacz jest obowiązany do wniesienia opłaty abonamentowej za jego używanie. Opłatę taką uiszcza się za każdy odbiornik, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 2 ust. 5 u.o.a, tj. gospodarstw domowych. Nadto organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. nr 187 poz. 1342), odbiorniki podlegają zarejestrowaniu w terminie 14 dni od dnia wejścia w ich posiadanie. Minister wskazał, że ustaleń kontroli dokonano w sposób nienaruszający obowiązujących przepisów postępowania administracyjnego, a stwierdzone okoliczności pozwalały na zastosowanie domniemania, iż ww. odbiorniki są używane. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 79 w zw. art. 10 § 1 k.p.a. Minister wskazał, że żaden przepis ustawy o opłatach abonamentowych nie wymaga, by w kontroli uczestniczył organ uprawniony do reprezentacji podmiotu kontrolowanego, ani też by ważność protokołu zależała od jego podpisu przez osoby wchodzące w skład takiego organu, zgodnie z zasadami reprezentacji podmiotu kontrolowanego. Minister przypomniał również, że organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącą o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a także doręczył stronie kopię protokołu, oświadczenia oraz notatki służbowej. Minister wyjaśnił, że obserwacje dokonywane przez kontrolerów w trakcie ww. kontroli nie są oględzinami w rozumieniu art. 85 k.p.a., a więc nie ma do nich zastosowania reżim określony w art. 79 k.p.a. Podniósł, że kontrola miał na celu jedynie ustalenie, czy w lokalu są używane niezarejestrowane odbiorniki. Podkreślił także, że protokół z kontroli zaliczyć należy do kategorii dowodów wymienionych w art. 75 § 1 k.p.a. traktujących jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 u.o.a. Minister przywołał treść protokołu kontroli i stwierdził, że ustalenia w nim odnotowane nie budzą wątpliwości, że skarżąca w dniu kontroli posiadała 135 odbiorników radiofonicznych będących w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu i że okres ich używania trwał od dnia [...] maja 2013 r. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Spółka wniosła skargę domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji i umorzenia postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 79 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie, iż strona posiada 135 odbiorników radiofonicznych będących w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu bez udowodnienia tych okoliczności; art. 79 u.o.a. poprzez brak poinformowania Spółki o zamiarze wszczęcia kontroli; art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 u.o.a. poprzez oparcie się przez organ na domniemaniu wynikającym z art. 2 ust. 2 u.o.a. pomimo braku udowodnienia, że skarżąca posiada 135 odbiorników, będących w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) w skrócie: p.p.s.a., oddalił skargę Spółki i wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Co do zasady opłatę abonamentową uiszcza się za każdy odbiornik radiofoniczny i telewizyjny (ust. 4 art. 2 ustawy o opłatach abonamentowych). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, z językowej wykładni powołanych przepisów wynika, że ich adresatem jest posiadacz odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego, który w sytuacji jego używania, zobowiązany jest do uiszczania opłaty abonamentowej. Przy czym "używanie" objęte jest domniemaniem zakładającym, że w sytuacji, gdy odbiornik znajduje się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, to jest on używany przez jego posiadacza. W ocenie Sądu zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy w sposób niebudzący wątpliwości potwierdza stan faktyczny ustalony przez organy. Sąd podzielił stanowisko organu drugiej instancji, że zarzuty skarżącej dotyczące nieudowodnienia okoliczności posiadania przez Spółkę 135 odbiorników radiofonicznych, będących w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu są chybione. Wbrew tym zarzutom skargi zarówno protokół kontroli, jak też oświadczenie złożone przez M. P. – jako przedstawiciela skarżącej – mogły stanowić wystarczającą podstawę do ustalenia rzeczywistej ilości odbiorników radiofonicznych. Ustosunkowując się do podnoszonych w skardze argumentów, że M. P. nie była osobą upoważnioną przez skarżącą, WSA wskazał, iż z protokołu kontroli wynika, że posługiwała się ona pieczątką firmową skarżącej, jak również używała pieczątki: "M. P. Główny Księgowy". W tej sytuacji prawidłowo organ nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, że M. P. nie miała wiedzy o ilości odbiorników telewizyjnych oraz o tym, czy znajdują się one w stanie umożliwiającym ich używanie. Sąd zauważył, że protokół kontroli został sporządzony i podpisany przez kontrolerów legitymujących się upoważnieniami do wykonywania czynności kontrolnych udzielonymi przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej, tj. organ powołany do kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Ponadto został on bez zastrzeżeń podpisany przez przedstawiciela podmiotu kontrolowanego, co potwierdza prawdziwość zawartych w nim ustaleń. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy w toku postępowania wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy, a także przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a.), oparły swoje rozstrzygnięcia na prawidłowo zebranym w toku kontroli materiale dowodowym, dokonując jego wszechstronnej oceny oraz uzasadniły swoje stanowisko wyrażone w decyzjach zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. II W wywiedzionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze kasacyjnej skarżąca Spółka, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2013 r. poz. 267) w skrócie: k.p.a., poprzez ich błędne zastosowanie, co doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku pomimo błędnego ustalenia stanu faktycznego, a to że skarżąca posiada 135 odbiorników radiowych w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu oraz braku udowodnienia tych okoliczności, co w konsekwencji stanowi naruszenie zasad rzetelnej procedury, prawdy obiektywnej oraz niedopełnienie obowiązku zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wnikliwy i wyczerpujący. Podnosząc te zarzuty Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. Minister Administracji i Cyfryzacji w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] marca 2017 r. Zastępca Dyrektora Departamentu Prawnego Ministerstwa Cyfryzacji poinformował, że w następstwie dokonanego przekształcenia w strukturze administracji rządowej, obecnie organem właściwym w tej sprawie jest Minister Infrastruktury i Budownictwa. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i podlega oddaleniu. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie występuje. Kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego poddany został wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający skargę Spółki na opisaną na wstępie decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o nakazie rejestracji i ustaleniu opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych. Z treści zarzutów, na których oparto skargę kasacyjną wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji nie stwierdził naruszenia prawa. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że niewadliwe przeprowadzone przez organ administracji publicznej ustalenia faktyczne uzasadniały – zdaniem Sądu pierwszej instancji – po pierwsze, przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, po drugie, zaakceptowanie dokonanej na ich podstawie przez organ oceny, że wynik przeprowadzonej kontroli realizacji obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych oraz uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie uzasadniał wniosek o braku realizacji przez stronę skarżącą obowiązku rejestracji 133 radioodbiorników oraz obowiązku uiszczenia z tytułu używania 135 odbiorników należnych opłat abonamentowych, a w konsekwencji – po trzecie – wydanie rozstrzygnięcia nakazującego rejestrację wskazanych odbiorników i ustalającego opłatę za ich używanie w łącznej kwocie 22 882,50 złotych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają stanowiska Sądu pierwszej instancji. Ocenę zarzutów skargi kasacyjnych, opartych na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a., poprzedzić należy przypomnieniem, że o ich skuteczności nie decyduje każde naruszenie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji, który to związek przyczynowy musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy oraz obowiązkiem wykazania i uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w taki sposób, że w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu pierwszej instancji byłby inny. Uwzględniając powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącą przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny – w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia – wpływ na wynik sprawy. Wbrew stanowisku skarżącej, zaprezentowanemu w uzasadnieniu wniesionej skargi kasacyjnej, o wadliwości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych nie może świadczyć to, że przeprowadzona kontrola oraz dokonane w jej toku czynności odbyły się bez udziału organu skarżącej Spółki, w tym przypadku członków zarządu, tj, osób uprawnionych do jej reprezentacji. W tej mierze podnieść należy, że przedmiotem i celem przeprowadzonej w sprawie kontroli było przestrzeganie realizacji obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych oraz uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie. Ze swej istoty kontrola ta i podejmowane w jej toku czynności zmierzały więc do ustalenia konkretnych faktów, zasadniczych z punktu widzenia przepisów prawa, na podstawie których była ona przeprowadzana (art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych), co nie wiązało się z koniecznością i potrzebą uzyskania od członków zarządu skarżącej Spółki – uprawnionych do jej reprezentacji, stosownych i wymaganych w obrocie prawnym oświadczeń woli. W związku z tym, za uzasadniony uznać należy wniosek, że wiedza o istotnych w sprawie okolicznościach i faktach, mających znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości realizacji obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych oraz uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie, nie musiała pochodzić bezpośrednio od członków zarządu skarżącej Spółki, skoro za wystarczające jej źródło z punktu widzenia przedmiotu i celu kontroli, można i należało uznać zarówno oświadczenie wiedzy M. P. – pracownika skarżącej, jak i odzwierciedlony w treści protokołu kontroli rezultat z przeprowadzonych w jej toku czynności obrazujący rzeczywisty stan rzeczy w miejscu kontroli (stwierdzono posiadanie przez Spółkę w samochodach służbowych różnych marek 135 odbiorników radiowych z okresem używania od dnia [...] maja 2013 r. w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programów. W sytuacji, gdy wymienione źródła wiedzy o istotnych w sprawie faktach (podpisany bez zastrzeżeń protokół kontroli, oświadczenie M. P. z dnia [...] maja 2013 r. oraz notatka służbowa) miały komplementarny charakter, to nie ma podstaw, aby twierdzić, że poczynione w toku kontroli i stanowiące podstawę wydanej decyzji ustalenia faktyczne, są nieprawidłowe, czy to z uwagi na tryb ich przeprowadzenia, czy z uwagi na ich wynik. Z przepisu art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach abonamentowych wynika, że posiadanie odbiornika stanowi domniemanie faktu jego używania, z kolei z posiadaniem i używaniem odbiornika ustawa wiąże obowiązek jego rejestracji (art. 5 ust. 1) oraz uiszczania opłat abonamentowych (art. 2 ust. 1), zatem dla nakazania rejestracji i ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych wystarczające jest domniemanie posiadania radioodbiorników. W sytuacji więc, gdy Sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalony przez organ stan faktyczny i następnie przyjął go za podstawę wyrokowania w sprawie, to z punktu widzenia przedstawionych wyżej konsekwencji wynikających z przepisu art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. oraz wymogów, jakie regulacja ta stawia zarzutom adresowanym wobec faktycznych podstaw wydanego w sprawie orzeczenia, za niewystarczające uznać należało ograniczenie się do zarzutu naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej i wyczerpującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, wynikiem czego było błędne przyjęcie, że odbiorniki zainstalowane w samochodach służbowych podlegają rejestracji zgodnie z przepisami ustawy o opłatach abonamentowych. Zwłaszcza, że strona skarżąca nie podważyła ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie. Nie przeciwstawiła bowiem dowodów i argumentów, z których mogłyby wynikać okoliczności odmienne od tych, które za podstawę rozstrzygania przyjęły organy, a za nimi Sąd pierwszej instancji. Skarżąca zarzucając bowiem organom wadliwe ustalenia faktyczne, a w zasadzie nieprzeprowadzenie jakichkolwiek czynności dowodowych potwierdzających okoliczności przyjęte za podstawę zaskarzonego rozstrzygnięcia, zdaje się nie dostrzegać, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy o opłatach abonamentowych, z których jasno wynika, że za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe (art. 2 ust. 1) oraz, że podstawą ustalenia opłaty abonamentowej jest domniemanie, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (art. 2 ust. 2). To rolą strony jest to wynikające z ustawy domniemanie obalić. Tymczasem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy skarżąca ograniczyła się wyłącznie do polemiki z ustaleniami poczynionymi przez organ w toku kontroli, natomiast ustaleniom tym nie przeciwstawiła żadnych dowodów. Skarżąca, mimo iż wyraża pogląd o ograniczeniu jej udziału w postępowaniu przed organami, czyni to w sposób nieuprawniony. Skarżąca została bowiem w piśmie informującym o wszczęciu postępowania przez organ pierwszej instancji poinformowana o przysługującym jej prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań przed wydaniem decyzji. Skarżąca z tego uprawnienia nie skorzystała, mimo iż mogła na tym etapie wnioskować np. o przeprowadzenie dowodu z zeznań użytkowników samochodów służbowych należących do Spółki lub dowodów z dokumentacji samochodów wskazującej na ich wyposażenie. Skoro więc skarżąca nie podważyła skutecznie faktu, iż posiada niezarejestrowane radioodbiorniki, trafnie Sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji na podstawie protokołu kontroli oraz oświadczenia pracownika Spółki uznając, że prawidłowo organ nakazał rejestrację 133 odbiorników oraz ustalił opłatę za używanie 135 radioodbiorników w okresie od [...] maja 2013 r. na kwotę 22 882,50 złotych. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o treść art. 204 pkt 1.