I SA/Wa 2113/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W. C. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku W. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] grudnia 1955 r., nr [...]. Powyższe orzeczenie z dnia [...] czerwca 2013 r. zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Minister Skupu wskazanym zarządzeniem z dnia [...] grudnia 1955 r., działając na podstawie art. 2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. z 1927 r. Nr 49, poz. 437 ze zm.), ustanowił z dniem [...] grudnia 1955 r. przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem [...], poł. w m. K., powiat [...], wojew. [...]", powierzając go Rejonowemu Przedsiębiorstwu [...] w L. Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości orzeczeniem z dnia [...] maja 1968 r., nr [...] stwierdził, że przedsiębiorstwo [...], K., pow. [...] woj[...] z dniem [...] marca 1958 r. z mocy prawa przeszło na własność Skarbu Państwa. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności zarządzenia z dnia [...] grudnia 1955 r. wystąpił W. C. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., nr [...] umorzył postepowanie administracyjne wskazując, że wnioskodawca nie miał przymiotu strony w postępowaniu, gdyż legitymację do wystąpienia z wnioskiem może mieć tylko ww. spółka jawna, zaś W. C. nie mógł jej reprezentować.Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2002 r., nr [...] 2 umorzył postępowanie na podstawie art. 127 § 3 kpa. Rozpoznając skargę W. C. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 4542/02 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2002 r. oraz orzeczenie je poprzedzające z dnia [...] lipca 2002 r. Sąd wskazał, że z akt sprawy nie wynika, iż organ podjął jakichkolwiek kroki zmierzające do ustalenia bytu prawnego młyna wodnego w K. W następstwie przedwcześnie uznał, że wnioskodawca nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa w niniejszym postępowaniu nieważnościowym. Ponadto organ centralny powinien ustalić wszystkie strony postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Minister stwierdził, że pomimo kierowanych do strony wezwań oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu zapadłego uprzednio w sprawie wyroku, wnioskodawca nie dołączył do akt sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po byłym wspólniku spółki, ojcu – A. C., jak też jakichkolwiek innych dokumentów, pozwalających na ustalenie bytu prawnego spółki (umowa spółki). W aktach znajdują się jednie kserokopie: poświadczonego notarialnie testamentu ww. osoby, postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1997 r., sygn. akt [...] oraz zmieniającego go postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] sierpnia 1997 r., sygn. akt [...]. Wskazał ponadto, iż w przedmiotowej sprawie brak jest elementu podmiotowego stosunku administracyjno-prawnego, bowiem wnioskodawca nie udowodnił, że jest następcą prawnym byłego właściciela przedsiębiorstwa. Ponadto, z powodu braku odpowiednich dokumentów, nie jest możliwe ustalenie bytu prawnego przedmiotowego młyna. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymał w mocy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2010 r. Mając na uwadze wytyczne zawarte w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 4542/02 i z dnia 8 września 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 192/10 zauważył, że zgodnie z zaświadczeniem Starosty K. dnia [...] stycznia 1948 r. A. C., S. G. i A. C. złożyli w dniu 9 grudnia 1947 r. zawiadomienie o prowadzeniu młyna wodnego. Natomiast zgodnie z potwierdzeniem zgłoszenia nr rej. [...] Prezydium Powiatowej rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r. A. C., A. C. i H. G. prowadzili przedmiotowy młyn w formie spółki jawnej, założonej w 1947 r. - co potwierdził także wnioskodawca w pismach kierowanych do organu. W związku z powyższym Minister uznał powyższą okoliczność za niesporną. Organ wskazał, iż w stanie prawnym obowiązującym pod rządami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), przepisy obowiązującego wówczas kodeksu handlowego przewidywały określony sposób reprezentacji i prowadzenia spraw spółki jawnej, który nie uprawniał do występowania w sprawach spółki osób trzecich, nie licząc działalności prokurenta. Przepisy kodeksu nie przewidywały także przekazania udziałów spółki na podstawie testamentu, czy innego dokumentu potwierdzającego nabycie praw do spadku. Natomiast rzeczy i prawa wniesione tytułem wkładu, a także nabyte lub uzyskane dla spółki w jaki bądź sposób w czasie jej istnienia stanowiły "majątek spółki" (art. 82 kh).Minister nie odnalazł umowy ww. spółki, , a brak dokumentów uniemożliwił wyjaśnienie okoliczności związanych z jej rozwiązaniem. Przy czym wnioskodawca wskazał, iż byli wspólnicy nie założyli nowej spółki, po zaprzestaniu w 1955 r. działalności wcześniej istniejącej spółki. Ponadto w dniu śmierci A. C. nie istniała umowa wcześniej funkcjonującej spółki jawnej. Z uwagi zatem na fakt, że spółka nie istnieje obecnie, Minister uznał, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Ze skargą na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpił W. C., zaskarżając ją w całości. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego aktu oraz poprzedzającego go orzeczenia z dnia [...] marca 2010 r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postepowania i prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj: - art. 105 § 1, w zw. z art. 28 kpa, poprzez stwierdzenie, że wobec nieistnienia spółki jawnej zachodzi bezprzedmiotowość postepowania, - art. 28 kpa, w zw. z art. 61 kpa, w zw. z art. 968 kc, w zw. z art. 961 kc, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że w rozpatrywanej sprawie brak jest elementu podmiotowego stosunku administracyjno-prawnego, gdyż wnioskodawca nie posiadana przymiotu strony, - art. 7, 8, 10, 11, 12, 77 § 1 i 80 kpa, poprzez błędną wykładnię i wybiórczą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, brak rzetelnej oceny zgromadzonych w sprawie dokumentów, w rezultacie dokonanie błędnych ustaleń stanu faktycznego i prawnego; przyjęcie, że wobec nieistnienia spółki jawnej zachodzi bezprzedmiotowość postępowania oraz przyjęcie, że wnioskodawcy nie przysługiwał status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności wskazanego zarządzenia nr [...]. Skarżący skargę uzasadnił tym, że jako następca prawny A. C. posiada interes prawny w postępowaniu. Natomiast niemożność ustalenia losów pozostałych wspólników byłej spółki nie niweczy jego legitymacji do występowania w sprawie oraz nie może stać na przeszkodzie merytorycznemu jej rozpoznaniu. W sprawie nie ma miejsca sytuacja, w której brak jest któregoś z elementów stosunku prawnego administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Sąd kontrolował w niniejszej sprawie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2013 r., utrzymującą w mocy decyzję własną tego organu z [...] marca 2010 r. umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] grudnia 1955 r. Organ orzekając w sprawie przyjął, iż wobec nieistnienia spółki jawnej "[...] zachodzi bezprzedmiotowość postępowania . Jako podstawę wydania decyzji organ wskazał art. 105 § 1 kpa. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przepis art. 105 § 1 k.p.a., wiąże bezprzedmiotowość postępowania z brakiem któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co w konsekwencji powoduje niemożność rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Decyzja o umorzeniu postępowania zapada więc w sytuacji, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W doktrynie przyjmuje się, iż postępowanie staje się bezprzedmiotowe w przypadku śmierci strony, gdy sprawa dotyczy praw i obowiązków niedziedzicznych i nieprzechodzących na następców prawnych, albo w toku postępowania okaże się, że osoba, której żądanie spowodowało wszczęcie postępowania nie legitymuje się interesem prawnym; gdy decyzja będąca przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego w trybie nadzoru wygasła; gdy w toku postępowania przestanie istnieć przedmiot sprawy, jeżeli sprawa nie podlega rozstrzygnięciu w drodze decyzji, a postępowanie zostało wszczęte na żądanie strony; w przypadku braku w obowiązującym systemie prawnym przepisu umożliwiającego stronie przyznanie żądanego uprawnienia, jeżeli w dniu podejmowania rozstrzygnięcia nie obowiązują już przepisy o załatwieniu sprawy w drodze decyzji administracyjnej. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r. sygn. akt. IV SA/Wa 4542/02, uchylającym poprzednie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lipca 2002 r, oraz z [...] września 2002 r., umarzające również postępowanie w przedmiotowej sprawie, zalecono w ponownie przeprowadzonym postępowaniu ustalenie bytu prawnego [...], działającego w formie spółki jawnej oraz ustalenie wszystkich stron postępowania. Po zwróceniu się do Oddziału Centralnej Informacji KRS przy Sądzie Rejonowym L. z/s w [...] VI Wydziale Krajowego Rejestru Sądowego uzyskano informację, że w Wydziale i archiwum nie ma żadnych akt dotyczących spółki jawnej [...]. Również nie uzyskano danych dotyczących przedmiotowej spółki z Archiwum Państwowego w L.. Jednocześnie z danych elektronicznych Krajowego Rejestru Sądowego uzyskano informację , że obecnie nie istnieje podmiot spółka jawna [...]. Organowi nie można zatem postawić zarzutu , że nie ustalił bytu prawnego spółki jawnej [...] - ustalił mianowicie, że spółka jawna nie istnieje. Z poczynionych ustaleń wywiódł jednak nieprawidłowe stanowisko w odniesieniu do oceny skutków prawnych wynikających z faktu, że skarżący występujący z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, jest jednym ze spadkobierców wspólnika spółki jawnej A. C.. Spółka, której przedmiotem był majątek znacjonalizowany zarządzeniem z [...] grudnia 1955 r., funkcjonowała w okresie obowiązywania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy (Dz. U. nr 57, poz. 502 ze zm.). Przepis art. 81 tego kodeksu stanowił, że spółka jawna może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Z kolei art.82 kodeksu stanowił, że rzeczy i prawa, wniesione tytułem wkładu, a także nabyte lub uzyskane dla spółki w jaki bądź sposób w czasie jej istnienia, stanowią majątek spółki. Pomimo zatem, że spółka jawna była spółką osobową i nie posiadała osobowości prawnej, mogła samodzielnie występować w obrocie prawnym. W świetle art.83 kodeksu prawo do reprezentowania spółki posiadał każdy ze wspólników (§1). Umowa spółki mogła jednakże przewidywać, że wspólnik może być wyłączony od prawa reprezentowania spółki lub uprawniony do reprezentowania tylko łącznie z innym wspólnikiem lub prokurentem (§2). Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że spółka jawna "[...]" nie widnieje w rejestrze sądowym, należy zatem uznać , że została wykreślona . Mając na uwadze, że wpis o wykreśleniu spółki jawnej z rejestru handlowego miał charakter konstytutywny przyjąć należy, że z formalnego punktu widzenia spółka ta nie istnieje w obrocie prawnym . W świetle powyższego skuteczne wywiedzenie, że spółka w sposób trwały nie może być stroną tego postępowania z uwagi na ustanie jej bytu prawnego, jest źródłem interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczeń dotyczących majątku spółki jawnej dla spadkobierców po wspólnikach spółki. Reasumując , w przypadku ustania bytu prawnego spółki, interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego leży po stronie wszystkich spadkobierców nieżyjących wspólników spółki jawnej, legitymujących się właściwymi postanowieniami spadkowymi. Biorąc pod uwagę powyższe , w przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien ustalić następców prawnych wszystkich wspólników spółki jawnej [...]. Na obecnym etapie brak jest takich ustaleń. W aktach sprawy znajduje się jedynie postanowienie o nabyciu spadku po A. C.. Z akt sprawy wynika natomiast, że nie żyją również H. G. oraz A. C.. W tym celu organ winien zobowiązać wnioskującego o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego W. C., do dostarczenia adresów pozostałych następców prawnych A. C. oraz postanowień o nabyciu spadku (ewentualnie postanowień o ustanowieniu kuratora spadku) po zmarłych H. G. i A. C. i ewentualnie rozważyć zawieszenie postępowanie do czasu dostarczenia tych dokumentów. Nie wyjaśnienie tego zagadnienia w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją spowodowało naruszenie art. 7, 77 § 1, art. 80 oraz art. 105 §1 k.p.a. Uchybienia te są -zdaniem Sądu- na tyle istotne, że skutkują uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.