II OZ 399/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1213/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia materialno – technicznej czynności zameldowania postanawia: oddalić zażalenie S. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. W skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. S. P. w ustawowym terminie złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 października 2014 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z przedstawionych przez S. P. informacji wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i posiada udział w nieruchomości rolnej. Skarżący stwierdził, że jest chory i nie posiada źródeł dochodów. Uznając, że oświadczenia skarżącego nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, Sąd wezwał skarżącego do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych należących do niego oraz jego żony (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków), wskazania dochodu osiąganego przez żonę, ewentualnie wskazania przyczyn nieosiągania dochodów, - zaświadczeń potwierdzających status skarżącego (i ewentualnie jego żony) jako osoby bezrobotnej, złożenia oświadczenia o źródłach utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy (skąd skarżący i jego żona czerpnią środki na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, czy korzystają z pomocy osób trzecich, jeśli tak to w jakim zakresie, czy otrzymują świadczenia z pomocy społecznej.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie S. P. oświadczył, że nie posiada żadnych źródeł dochodu, natomiast jego żona K. pobiera zasiłek przedemerytalny w wysokości 830 złotych. Do pisma załączył opinię lekarską z 2005 r. o okresowej niezdolności do pracy. Jednocześnie złożył szereg kopii dokumentów, potwierdzających zasadność wniesionej skargi. W ocenie Sądu oświadczenia S. P. zawarte w złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy nie stanowiły wystarczającej podstawy do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skarżący również na wezwanie sądu, nie wykazał okoliczności, które wskazałyby na to, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ogólne stwierdzenie o braku źródeł dochodu, nie przesądza o tym, że S. P. jest osobą, która spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący w skutek uchylania się od przedstawienia dokumentów do których był zobowiązany na podstawie ww. wezwania Sądu uniemożliwił przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów postępowania jest niemożliwe. W ocenie Sądu, dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia, co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. P. wniósł o uchylenie tego postanowienia wskazując, iż żądanie przyznania prawa pomocy jest w pełni zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że to w interesie wnioskodawcy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że przedstawione okoliczności nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie stwierdził, iż skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.