II GZ 674/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 563/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił spółce z o.o. B. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi wniesionej przez tę spółkę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Relacjonując przebieg sprawy, Sąd I instancji podał, że wraz skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną stratą za ubiegły rok obrotowy w wysokości 206.720,83 zł oraz stanem rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448,06 zł. Skarżąca podała również, że wysokość kapitału zakładowego to kwota 5.000 zł, zaś wartość środków trwałych to 0 zł. Z zeznania podatkowego za rok 2012 wynikało, że przy wykazanej stracie spółka osiągnęła przychód w wysokości 310.354,30 zł. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w 2012 r., zatrudniła 265 osób oraz zakupiła kasy fiskalne konieczne w prowadzeniu działalności. Skarżąca przedstawiła również wyciąg z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 sierpnia 2014 r., przypomniawszy przepisy regulujące przyznanie prawa pomocy, uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, analiza stanu majątkowego wnioskodawcy, dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz przedłożone do akt kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi do wniosku, że sytuacja skarżącej Spółki pozwala jej pokryć koszty postępowania toczącego się przed Sądem. Wyciąg z rachunku bankowego skarżącej wykazał, że jedynych – lecz regularnych wpłat na ten rachunek (kwoty od 12000 do 20000 zł) dokonuje prezes zarządu Spółki. Ponadto, wyciąg ten nie dokumentuje żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, podczas gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokości przychodu przekraczającego w 2013 r. 640 000 zł. Okoliczność ta, w ocenie Sądu, powoduje niejasność w zakresie możliwości precyzyjnego oszacowania wpływów Spółki, pochodzących od klientów za wykonane usługi. Sąd zauważył ponadto, że Spółka pokrywała koszty obsługi prawnej wynoszące średnio 4100 zł miesięcznie. Nie może zatem uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Z tych wszystkich względów, Sąd uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony, bowiem nie przedstawiła ona w toku postępowania okoliczności, które mogłyby wykazać zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła B. P. Sp. z o.o. w W., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na stwierdzeniu, że skarżąca nie wykazała braku posiadania dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu wskazano, że w sytuacji finansowej, w jakiej obecnie znajduje się Spółka, nawet wydatkowane najdrobniejsze kwoty ze zgromadzonych nielicznych środków, są dla niej bardzo dotkliwe i mogą doprowadzić do poważnych konsekwencji, nawet do jej likwidacji. Zdaniem Spółki, zawarta w zaskarżonym postanowieniu ocena wydolności finansowej spółki została dokonana "na wyrost", bazując na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Wskazane "zastrzyki gotówki", traktować należy jako próbę ratowania Spółki przez jedynego jej udziałowca, który musi z własnych środków współfinansować dalsze działanie Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 tej ustawy, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego, winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną. Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, w 2012 r. osiągnęła przychód w wysokości 310.354,30 zł, zaś konto Spółki jest regularnie zasilane przez jej wspólnika – w kwotach znacznie przewyższających wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 400 zł. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tych okolicznościach, uiszczenie przez Spółkę wpisu sądowego, nie przekracza jej możliwości finansowych. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto, wpis od skargi stanowi opłatę, z którą winien liczyć się każdy przedsiębiorca, wszczynając spór na drodze sądowej i tym samym spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na ten cel i koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami wynikającymi z prowadzenia kosztów działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia