II GSK 2529/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Beata Kozicka Protokolant starszy asystent sędziego Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 270/14 w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 maja 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 270/14 oddalił skargę L. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister) z dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Minister, działając na podstawie § 3 ust. 1 pkt 5, § 4 ust. 1 oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 ze zm.; dalej: rozporządzenie), utrzymał w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2013 r. o odmowie umorzenia, na wniosek L. Z., kwoty 4075,83 zł nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), ustalonej decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem i wskazał, że ustalona decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...] grudnia 2007 r. kwota nienależnie pobranych płatności w ramach PROW 2004-2006 przyznanych skarżącemu wynosiła 4075,83 zł. Kwota ta wielokrotnie przekroczyła równowartość 100 euro, gdyż wyznaczony przez Europejski Bank Centralny kurs euro na dzień 30 listopada 2007 r. wynosił 3,6133 zł. Przedmiotowa należność mogłaby być zatem umorzona z urzędu, jeśli byłaby równa lub mniejsza od kwoty 361,33 zł (§ 4 ust. 1 rozporządzenia). Sąd stwierdził, że jak wynika z przepisu § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Prezes ARiMR może z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez agencję środków, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. W ocenie Sądu ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji jednoznacznie wynika, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych 7,72 ha. Wobec tego, ww. nieruchomość lub jej części może zostać zajęta przez organ egzekucyjny. Poza tym skarżący – chcąc spłacić zadłużenie wobec Agencji – może dobrowolnie sprzedać część posiadanych nieruchomości, tym bardziej, że wskazywał, iż "nie daje sobie rady" w prowadzeniu gospodarstwa. Wówczas – zdaniem Sądu – skarżący może m.in. uniknąć ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że w sprawie nie wystąpiła określona w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia przesłanka umorzenia kwoty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Sąd podkreślił dalej, że agencja płatnicza, a także Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi są organami zobligowanymi do ochrony interesów budżetu wspólnotowego, zapobiegania i należytego traktowania każdej nieprawidłowości popełnionej przez beneficjenta pomocy, zaś państwo członkowskie zobowiązane jest do bezwzględnego dochodzenia należności. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że organy obu instancji prawidłowo zastosowały § 4 ust. 1 oraz § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, trafnie odmawiając skarżącemu umorzenia należności. Skargą kasacyjną L. Z. domagał się uchylenia wyroku w całości i uwzględnienia skargi, ewentualnie uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części, zarzucając naruszenie prawa materialnego, § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż w przedmiotowej sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia kwoty należności przypadającej wobec skarżącego agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, podczas gdy ze względu na trudną sytuację majątkową skarżącego, w niniejszej sprawie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko skarżącemu celem egzekucji powyższej należności, nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skoro skarżący – ze względu na swoją trudną sytuację finansową – nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (patrz: postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2014 r. o sygn. akt II GZ 865/14 przyznające mu prawo pomocy w zakresie całkowitym), to tym bardziej należało przyjąć, iż nie będzie w stanie zwrócić kwoty 4075,83 zł, której umorzenia odmówił organ. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd pominął fakt, że większą część gospodarstwa skarżącego stanowią gleby słabe w klasie IV b i V. Poza tym w skład gospodarstwa wchodzi budynek mieszkalny o pow. 32 m2, stanowiący jedyne miejsce zamieszkania skarżącego i jego rodziny. W tej sytuacji, z uwagi na niewielką wartość handlową przedmiotowej nieruchomości oraz fakt, że stanowi ona wyłączne miejsce zamieszkania skarżącego i jego rodziny, postępowanie egzekucyjne z tej nieruchomości może okazać się z dużym prawdopodobieństwem bezskuteczne. Minister udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona i podlega oddaleniu. Na wstępie stwierdzić trzeba, że kontrola kasacyjna, którą sprawuje Naczelny Sąd Administracyjny realizuje się według określonej art. 183 § 1 p.p.s.a. zasady związania sądu kasacyjnego podstawami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że zaskarżony wyrok zostanie oceniony wyłącznie pod kątem zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej w ramach wybranych, a wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. podstaw, na uboczu zaś swoich rozważań Naczelny Sąd Administracyjny pozostawi wszystkie kwestie niedostrzeżone przez skarżącego kasacyjnie. Oparcie skargi kasacyjnej na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a (naruszenie prawa materialnego) wymaga wskazania formy naruszenia, albo przez błędną wykładnię przepisu albo przez jego wadliwe zastosowanie, które polega na błędnej ocenie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada temu abstrakcyjnemu określonemu hipotezą normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2017 r. o sygn. akt I GSK 2006/15, wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r. o sygn. akt II GSK 5592/16; dost. w CBOSA). Dodać trzeba, że z urzędu pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest brać pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 cyt. ustawy procesowej, z których żadna w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Przechodząc do istoty rzeczy, wskazać należy, że zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja Ministra utrzymująca w mocy, wydaną na podstawie § 3 ust. 1 pkt 5, § 4 ust. 1 oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW naruszała prawo. Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia prawa materialnego tj. § 3 ust. 1 pkt 5 cyt. rozporządzenia przez jego wadliwe zastosowanie; jak twierdzi składający skargę kasacyjną, Sąd błędnie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego uzasadniała ocenę, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Tak postawiony zarzut sprowadza się w istocie do kwestionowania ustalonego w sprawie stanu faktycznego, tymczasem w skardze kasacyjnej zabrakło zarzutów natury procesowej, a przecież niewłaściwa ocena stwierdzonego stanu faktycznego wyrażająca się istnieniem bądź nieistnieniem konkretnych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, nie może stanowić naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie i jako taka nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Innymi słowy, nie można zwalczać ustaleń faktycznych, formułując zarzuty naruszenia prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2004 r. o sygn. akt FSK 548/04, wyrok NSA z dnia 23 lutego 2017 r. o sygn. akt I FSK 1139/15; dost. w CBOSA). Zatem już tylko z tego powodu skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona. Jednakże, należy stwierdzić, że zestawiając treść § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia z niespornymi, a więc niekwestionowanymi przez skarżącego okolicznościami stanu faktycznego, prawidłowość zastosowania tej normy nie może budzić wątpliwości. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu Prezes ARiMR i Prezes ARR mogą z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez te agencje środków (...) w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli m.in. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tych należności. W sprawie nie jest sporne, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,72 ha i już tylko ta okoliczność wyklucza dopuszczalność zastosowania wobec skarżącego instytucji umorzenia należności na wskazanej podstawie. Ocena Sądu I instancji była w pełni prawidłowa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., uwzględniając sytuację majątkową skarżącego.