I GZ 523/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółki z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 6 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1584/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 6 października 2014 r. o sygn. akt I SA/Wr 1584/14 na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił "E." Spółce z o.o. w M. (dalej: Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd wskazał, że Spółka, prowadząca działalność w branży paliwowej, wniosła o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu majątkowym podała, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, ponieważ wszelkie rachunki bankowe oraz wierzytelności zostały zajęte. Wyjaśniła, że prowadzona jest wobec niej egzekucja należności w wysokości ponad 5.000.000 zł z tytułu należności publicznoprawnych. Ponadto w wyniku zajęcia przez Urząd Celny w 2011 r. towaru o wartości ponad 300.000 zł, została pozbawiona możliwości uzyskania zapłaty za ten towar od kontrahenta. Zwróciła też uwagę, że wniosła do tutejszego Sądu kilkadziesiąt skarg, co wpływa na podwyższenie łącznej wysokości opłat sądowych do kwoty 49.640 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego wnioskującej Spółki wynosi 400.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy (2013) 444.137,38 zł. Na trzech rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku znajdowało się 0 zł. Spółka podała wyniki finansowe za lata 2010 i 2011 r., które były dodatnie i wynosiły odpowiednio 195.307,98 zł i 185.573,46 zł, a w 2012 r. odnotowała stratę w kwocie 72.117,31 zł. Co więcej, z dokumentów przedłożonych na wezwanie Sądu wynika m.in., że za 2012 r. i 2013 r. Spółka uzyskiwała przychody netto w wysokości odpowiednio 1.604.787 zł i 2.158.659,37 zł. W tych okolicznościach Sąd odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze przedłożoną do akt sprawy dokumentację oraz oświadczenia składane przez Spółkę, Sąd podkreślił, że w latach 2010 i 2011 r. Spółka odnotowywała zyski (według bilansu za 2012 r. wyniosły one 620.972,10 zł), a tylko w 2012 r. poniosła stratę, jednakże w porównaniu do przychodu za ten rok (ponad 1,6 mln zł), stosunkowo niewielką, natomiast za 2013 r. Spółka ponownie osiągnęła znaczny zysk – 444.147,38 zł, przy przychodzie przekraczającym 2 mln zł. Sąd I instancji odniósł się szczegółowo do wszystkich twierdzeń Spółki i uznał, że skoro prowadzi ona działalność gospodarczą, z której osiąga zyski, to dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie, nawet przy uwzględnieniu liczby wniesionych skarg i związanych z tym kosztów. W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Spółka domagała się zmiany postanowienia Sądu z dnia 6 października 2014 r. poprzez przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych lub uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie art. 165 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy pojawiły się nowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej Spółki, w pełni uzasadniające zmianę poprzedniego postanowienia poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest bezzasadne. Zdaniem NSA treść postawionego zarzutu oraz jego uzasadnienie nie mogły podważyć kontrolowanego postanowienia Sądu z dnia 6 października 2014 r. NSA stwierdza, że Sąd rozpoznawał wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i stosował art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem Sąd nie rozpoznawał wniosku Spółki w warunkach przewidzianych w art. 165 p.p.s.a., stosownie do treści którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Rzecz jasna zasadniczym warunkiem zastosowania tego przepisu jest istnienie wcześniej wydanego postanowienia, które sąd mógłby uchylić albo zmienić. NSA podkreśla, że Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, datowany na dzień [...] czerwca 2014 r. (karty 22-23 akt sądowych), który został rozpoznany przez WSA we W. (vide: zaskarżone postanowienie, karty 68-72 akt sądowych). W aktach sprawy nie znajduje się żaden inny wniosek, ani inne postanowienie w tym przedmiocie. Skoro tak, to zarzucanie przez Spółkę Sądowi I instancji błędnego niezastosowania art. 165 p.p.s.a. i na tej podstawie wywodzenie, że w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności, przemawiająca za przyznaniem Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie, jest z gruntu i w całości chybione. Innymi słowy, Sąd I instancji, rozpoznając wniosek Spółki, nie mógł orzekać na podstawie art. 165 p.p.s.a. i ewentualnie zmienić postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego w aktach sprawy nie ma, a nawet być nie powinno. Raz jeszcze NSA podkreśla, że Sąd I instancji rozpoznawał wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] czerwca 2014 r. i kontrolowanym obecnie postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd nie orzekał w myśl art. 165 p.p.s.a., ponieważ nie miał ku temu żadnych podstaw. Akta sprawy jednoznacznie i niewątpliwie wskazują, że wcześniej, czyli przed złożeniem przez Spółkę wniosku z dnia [...] czerwca 2014 r. nie toczyło się przed tym Sądem, w sprawie pod sygn. akt I SA/Wa 1584/14 postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy. Nie istniało więc postanowienie Sądu, którego zmiany domagała się Spółka. Analizując zaskarżone postanowienie w granicach wyznaczonych zażaleniem, NSA doszedł do przekonania, że Sąd I instancji zasadnie nie zastosował art. 165 p.p.s.a. jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ponieważ nie było to możliwe. Jak już wskazano, nie istniało postanowienie o odmowie przyznania Spółce prawa pomocy, które Sąd mógłby zmienić. WSA we W. ocenił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych pod kątem przesłanek zwartych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a orzeczenia wydanego na tej podstawie prawnej skarżąca w treści zażalenia nie podważyła. W ocenie NSA opisane uchybienie, polegające na daleko idącej nieporadności w postawieniu Sądowi I instancji zarzutu, który to zarzut z uwagi na wyżej wskazaną argumentację nie powinien być postawiony, jest tym bardziej rażące, że zażalenie w imieniu Spółki sporządził i wniósł profesjonalny pełnomocnik, od którego powinno się wymagać znajomości przepisów procedury sądowoadministracyjnej. Jest oczywiste, że konsekwencje wadliwego działania pełnomocnika spoczywają na stronie. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.