II FZ 124/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 813/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 16 września 2014 r., I SA/Gd 813/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił P. R. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 maja 2014 r., nr [...], w przedmiocie przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje postanowienie WSA w Gdańsku podał, że wnioskiem zawartym w skardze wniesionej do tegoż Sądu i uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 21 lipca 2014 r., skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – matkę), zwrócił się o przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez pełnomocnika wnioskodawcy, z dołączonego do niego zaświadczenia dyrektora zakładu karnego z dnia 18 kwietnia 2014 r., a także dokumentów znajdujących się w aktach podatkowych (odpisu ugody sądowej z dnia 13 czerwca 2013 r., potwierdzeń wykonania przelewów z dnia 25 czerwca 2013 r. i 18 marca 2014 r.) wynika, że wnioskodawca od dnia 4 kwietnia 2012 r. przebywa w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności (koniec kary nastąpił 20 stycznia 2015 r.), posiada mieszkanie o powierzchni 14 m2 (do remontu), w dniu 13 czerwca 2013 r. zawarł ugodę sądową, na mocy której wnioskodawca otrzymał kwotę 110.000 zł płatną w dwóch ratach, z tego tytułu w dniach 25 czerwca 2013 r. i 18 marca 2014 r. na jego rachunek bankowy wpłynęły środki odpowiednio w kwocie 76.673 zł i 16.740 zł, zaś w dniu 25 czerwca 2013 r. na konto zakładu karnego przekazana została na rzecz wnioskodawcy kwota 2.200 zł. 2.2. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. 2.3. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazane zostało, że środki finansowe przekazane na konto skarżącego nie pozostają w jego dyspozycji. Do chwili złożenia sprzeciwu posiadał na koncie kwotę 1.700 zł, albowiem pozostałe oszczędności zostały ściągnięte przez instytucje finansowe. Skarżący przebywał w chwili wnoszenia sprzeciwu w zakładzie karnym, nie posiadał źródła zarobkowania i miał jeszcze liczne długi. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, WSA w Gdańsku stwierdził, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości kosztów, jakie są należne w danej sprawie. W rozpoznawanej sprawie koszty te kształtują się w następujący sposób: (1) wpis od skargi wynoszący 100 zł, ustalony zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej: rozporządzenie RM); (2) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd, wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia RM); (3) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 100 zł (§ 3 rozporządzenia RM); (4) opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz (5) wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). W ocenie Sądu pierwszej instancji sytuacja skarżącego nie jest na tyle trudna, nawet pomimo odbywania w chwili obecnej kary pozbawienia wolności, aby choćby częściowo nie był on w stanie uiścić kosztów postępowania. Jak wynika z analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz w aktach administracyjnych, a także z oświadczenia pełnomocnika, wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi mu pokrycie choćby części kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Już choćby z zestawienia wysokości należnego wpisu od skargi, czy też innych ewentualnych kosztów postępowania, które skarżący byłby zobowiązany ponieść, z sumą jaką wnioskodawca posiada na koncie wynika, że dysponuje on środkami niezbędnymi do ich pokrycia. Przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie można było pominąć faktu, że w chwili obecnej skarżący pozostaje w zakładzie karnym, a zatem kwota 1.700 zł pozostaje w jego dyspozycji i nie musi być wydatkowana na bieżące utrzymanie skarżącego i jego rodziny. Ponadto fakt, że skarżący zobowiązany jest do zaspokojenia długów z tytułu zaciągniętych w bankach pożyczek, nie jest okolicznością, która miałaby uzasadniać zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem jak to zostało wskazane w orzecznictwie, preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym wobec należności publicznoprawnych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (zob. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., I FZ 462/09, Lex nr 582452). 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gdańsku, skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – matkę) zażądał jego "zmiany, uchylenia w całości". Skarżący podniósł, że nawet jeżeli jest w stanie ponieść koszt wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, to nie stać go na pomoc profesjonalnego pełnomocnika (adwokata). Kwota 1.700 zł ma stanowić zabezpieczenie dla skarżącego po wyjściu z zakładu karnego, bowiem nie będzie miał on wówczas żadnego "stałego wynagrodzenia". 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zawarte w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo WSA w Gdańsku stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z dokumentów znajdujących się w aktach podatkowych (odpisu ugody sądowej z dnia 13 czerwca 2013 r., potwierdzeń wykonania przelewów z dnia 25 czerwca 2013 r. i 18 marca 2014 r.) wynika, że wnioskodawca od dnia 4 kwietnia 2012 r. przebywał w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności (koniec kary nastąpił 20 stycznia 2015 r.), posiada mieszkanie o powierzchni 14 m2 (do remontu), w dniu 13 czerwca 2013 r. zawarł ugodę sądową, na mocy której wnioskodawca otrzymał kwotę 110.000 zł płatną w dwóch ratach, z tego tytułu w dniach 25 czerwca 2013 r. i 18 marca 2014 r. na jego rachunek bankowy wpłynęły środki odpowiednio w kwocie 76.673 zł i 16.740 zł, zaś w dniu 25 czerwca 2013 r. na konto zakładu karnego przekazana została na rzecz wnioskodawcy kwota 2.200 zł. Skarżący nie kwestionuje przyjętej przez WSA w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu okoliczności, że dysponuje on kwotą 1.700 zł, która w zupełności pozwala na pokrycie obecnych kosztów sądowych. Kwota ta stanowi oszczędności skarżącego, bowiem przebywając w zakładzie karnym nie ponosił on kosztów swojego utrzymania. Nie można zgodzić się z twierdzeniem podniesionym w zażaleniu, że kwotę 1.700 zł należy potraktować jako oszczędności skarżącego, które posłużą mu po opuszczeniu zakładu karnego, i w związku z tym nie powinny być uwzględnione jako zasoby majątkowe skarżącego przy rozpoznawaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność podniesiona przez skarżącego nie uzasadniania zwolnienia go z obowiązku ciążącego na nim na mocy art. 199 p.p.s.a. Skarżący znalazł się w zakładzie karnym na skutek swoich swobodnych decyzji, zatem nie może negatywnych konsekwencji finansowych związanych ze swoimi zawinionymi czynami (brak stałego zatrudnienia i w konsekwencji brak "stałego wynagrodzenia") przerzucać na ogół społeczeństwa, w sytuacji gdy dysponuje on środkami finansowymi przewyższającymi koszty sądowe. Przeciwna ocena godziłaby w zasadę sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), bowiem prowadziłaby do nieuzasadnionego uprzywilejowania osób opuszczających zakłady karne po odbyciu zasądzonej prawomocnie kary względem osób, które dysponują analogicznymi środkami pieniężnymi i nie weszły w konflikt z prawem. Skarżący nie może oczekiwać od Skarbu Państwa "kredytowania" w postaci zwolnienia go od kosztów sądowych, tylko dlatego, że zaplanował on wydanie swoich zasobów pieniężnych na potrzeby związane z opuszczeniem zakładu karnego. Podniesiona w zażaleniu okoliczność znacznych zobowiązań cywilnoprawnych skarżącego także nie uzasadniania uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Gdańsku. Trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym wobec należności publicznoprawnych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesiona przez skarżącego okoliczność nie została należycie wyjaśniona, tzn. skarżący nie podał o jakie zobowiązania, względem jakich konkretnie podmiotów oraz jakiej wysokości chodzi. Nie można zatem ocenić, że skarżący należycie wykazał w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż jego zobowiązania cywilnoprawne czynią jego sytuacje majątkową tak trudną, że nie jest on wstanie ponieść kosztów związanych z pomocą profesjonalnego pełnomocnika. 5.4. W związku z przedstawionymi okolicznościami sprawy i po zapoznaniu się z aktami sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.