II OZ 760/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 203/14 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenie terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt akt VIII SA/Wa 203/14 odmówił M. S. (dalej jako skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazano, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek M. S. o udzielenie prawa pomocy z dnia [...] marca 2014 r. wezwał go do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF (formularz przesłano w załączeniu), w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie niniejsze doręczone zostało skarżącemu w dniu 20 marca 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 23 akt sądowych). Formularz wniosku został nadany pocztą w dniu 27 marca 2014 r. Nie został jednak przez skarżącego podpisany. Wobec tego w piśmie z dnia 1 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez osobiste podpisanie wniosku lub nadesłanie odpisu wniosku własnoręcznie podpisanego, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie doręczone zostało skarżącemu w dniu 10 kwietnia 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 32 akt sądowych). Wobec nieuzupełnienia powyższego braku referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2014 r. orzekł o pozostawieniu ww. wniosku bez rozpoznania. Zarządzenie zostało doręczone skarżącemu w dniu 8 maja 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 42 akt sądowych). W piśmie z dnia [...] maja 2014 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw na powołane wyżej zarządzenie podnosząc, że powołane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przepisy nie mają zastosowania w sprawie. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 203/14 odmówił M. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd powołał się na treść art. 252 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej P.p.s.a.), z których wynikało co powinien zawierać wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz, że stosownej treści wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Sąd stwierdził, że w myśl art. 257 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Sąd zauważył, że skarżący nie złożył prawidłowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadesłany formularz PPF nie zawierał podpisu skarżącego. Stwierdzając ów brak referendarz sądowy wezwał do jego uzupełnienia. Wezwanie w tym zakresie doręczone było dwukrotnie w dniach 10 kwietnia 2014 r. i 12 czerwca 2014 r. Jak wynikało z akt sprawy, w terminie zakreślonym do dokonania tej czynności, wskazanych braków wniosku skarżący nie uzupełnił. W tym stanie rzeczy Sąd stosując art. 257 P.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący domagając się jego uchylenia w całości. Wyraził niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Stwierdzono, że postanowienie to zostało wydane z obrazą przepisów prawa materialnego i procesowego, nie podając przy tym konkretnych przepisów, które miałyby zostać naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że ustawa z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) została znowelizowana ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015, poz. 658). W myśl art. 2 ustawy nowelizującej z 9 kwietnia 2015 r. przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa ta weszła w życie 15 sierpnia 2015 r. tj. po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. W zakresie trybu rozpoznania przez Sąd sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania znowelizowana ustawa nie będzie miała zastosowania bowiem zmieniona treść art. 260 P.p.s.a. nie dotyczy spraw już wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (pkt 73 tej ustawy). Zatem art. 260 P.p.s.a. na potrzeby rozpoznania niniejszej sprawy będzie uwzględniony w brzmieniu dotychczasowym. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. We wniosku tym w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a. powinno znaleźć się oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (§ 2). Wniosek o przyznanie prawa pomocy będąc pismem procesowym może podlegać uzupełnieniu po pierwsze w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a., jeżeli jest dotknięty brakami w zakresie wymogów określonych w art. 46 P.p.s.a. z ewentualnymi skutkami wynikającymi z art. 49 § 2 i 3 P.p.s.a. Po drugie w trybie art. 255 P.p.s.a., jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia strony dotyczące informacji wskazanych w art. 252 § 1 P.p.s.a. okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej i osobistej – z ewentualnym skutkiem z art. 257 P.p.s.a. Zgodnie z art. 49 P.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie (§2). Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od dnia jego wniesienia (§3). Do czynności, które mogą podejmować referendarze sądowi w sprawach z zakresu prawa pomocy (art. 258 § 1 P.p.s.a. sprzed nowelizacji P.p.s.a.) lub do czynności zastrzeżonych dla referendarzy sądowych w zakresie udzielania prawa pomocy (art. 258 § 1 po nowelizacji P.p.s.a. – ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015, poz. 658) należy: 1. badanie złożonych wniosków co do wymogów formalnych, a także co do treści (pkt 3 art. 258 § 2 P.p.s.a.; 2. wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosków, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów (pkt 5 art. 258 § 2 P.p.s.a.); 3. wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosków bez rozpoznania (pkt 6 art. 258 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 257 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący nie podpisał złożonego formularza PPF (k.24) i w związku z powyższym brakiem formalnym został wezwany w dniu 1 kwietnia 2014 r. do uzupełnienia braku w terminie 7 dni pod rygorem pozostawiania wniosku bez rozpoznania (k. 30). Wezwanie to odebrano 10 kwietnia 2014 r. (zpo k. 32) – podpisane przez Annę Mordak osobę upoważnioną. Termin do uzupełnienia braku podpisu formularza PPF upływał w dniu 17 kwietnia 2014 r. Do dnia wydania zarządzenia przez referendarza sądowego w dniu 30 kwietnia 2014 r. brak nie został uzupełniony. W przypadku gdy zarządzenie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznawania wydał referendarz, stronie przysługuje od takiego zarządzenia sprzeciw (art. 259 § 1 P.p.s.a.). Jak wynika z akt sprawy skarżący skorzystał z tego uprawnienia. Zarządzenie zostało odebrane w dniu 8 maja 2014 r. a następnie 15 maja 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw. Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji, kiedy na skutek wniesionego sprzeciwu z mocy ustawy zarządzenie referendarza sądowego przestało wywoływać skutki prawne, był uprawniony i zobowiązany rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wówczas kwestia będąca przedmiotem sprzeciwu stała się od początku w pełnych granicach przedmiotem rozpoznania sądu. Przy czym sąd nie bada zasadności sprzeciwu ale dokonuje ustaleń we własnym zakresie i poczynione ustalenia poddaje ocenie pod kątem występowania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Postępowanie sądu kończy postanowienie o przyznaniu bądź odmowie prawa pomocy. Sąd dokonuje wówczas oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy na podstawie materiałów sprawy bądź ocenia, czy możliwe było rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd prawidłowo uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie spełnia wymogów formalnych pisma procesowego i w związku z tym należało go pozostawić bez rozpoznania. Z akt sprawy wynikało, że Sąd dokonując oceny złożonego wniosku ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez jego podpisanie (wezwanie z dnia 9 czerwca 2014 r. k. 50). Wezwanie odebrano 12 czerwca 2014 r. (zpo k. 51). Termin do uzupełnienia braku wniosku upływał 19 czerwca 2014 r. Do chwili wydania zaskarżonego postanowienia wniosek nie został uzupełniony o brakujący podpis skarżącego. W tych okolicznościach stosownie do art. 257 P.p.s.a. należało pozostawić wniosek bez rozpoznania. Z uwagi na treść art. 260 zd. 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając sprawę po sprzeciwie wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Skoro orzeczenie Sądu ma przyjąć formę postanowienia to jego sentencja nie może zawierać rozstrzygnięcia właściwego zarządzeniu Przewodniczącego tj. stwierdzającego pozostawienie wniosku bez rozpoznania. W orzecznictwie przyjmuje się (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1146/14, dostępne na stronie www.orzeczenia.gov.pl), że pozostawienie wniosku bez rozpoznania nie następuje w formie postanowienia. Zatem przy konieczności wydania postanowienia w myśl art. 260 P.p.s.a. Sąd zobligowany był orzec o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy, mimo że nie rozstrzygał merytorycznie o zasadności wniosku o prawo pomocy. W tym przypadku podstawę prawną orzeczenia stanowiło zagadnienie procesowe – dopuszczalność rozpoznania wniosku niespełniającego wymogów formalnych z art. 46 § 1 pkt 5 P.p.s.a. w zw. z art. 243 P.p.s.a. W przedstawionym wyżej stanie faktycznym i prawnym należało uznać kwestionowanie prawidłowości wydania zaskarżonego postanowienia z uwagi na naruszenie przepisów materialnych lub procesowych za nieuzasadnione. Sąd orzekł zgodnie z obowiązującymi przepisami i w formie do tego przewidzianej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.