II OZ 112/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 751/14 w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie T. K. (dalej jako Skarżący) pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. wniósł skargę na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego. Na skutek wniosku Skarżącego o udzielenie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ustanowił dla wnioskującego radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. i oddalił wniosek o prawo pomocy w pozostałym zakresie. W dniu [...] października 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo Wicedziekana Rady Okręgowej Izba Radców Prawnych w P., z którego wynika, iż na pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla T. K. wyznaczono r. pr. D. C. W piśmie tym zobowiązano pełnomocnika do zbadania akt sprawy, zawiadomienia strony listem poleconym o wyznaczeniu pełnomocnikiem procesowym oraz prowadzenia sprawy z dołożeniem najwyższej staranności zgodnie z Kodeksem Etyki Radcy Prawnego. W wykonaniu zarządzenia sędziego w piśmie z dnia [...] października 2014 r. sekretariat Sądu poinformował r. pr. D. C. o wyznaczeniu jej decyzją Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia [...] października 2014 r. na pełnomocnika Skarżącego w niniejszej sprawie, wskazując dane adresowe mocodawcy (k 42 akt sądowych). Jednocześnie odrębnym pismem z dnia [...] października 2014 r. wezwano wyznaczonego pełnomocnika T. K. do wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 10 lipca 2014 r., tj. do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100,- zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Dodatkowo Sąd poinformował pełnomocnika o stanie sprawy. Powyższe wezwanie oraz pismo informacyjne doręczono r. pr. D. C. jedną przesyłką do rąk własnych w dniu [...] listopada 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 46 akt sądowych). W dniu [...] grudnia 2014 r. (data stempla pocztowego) r.pr. D. C. wniosła o "uznanie zarządzenia za wykonane w terminie, a w przypadku odmowy o przywrócenie terminu do wykonania zarządzenia przewodniczącego wydziału". Jednocześnie pełnomocnik uiściła wpis sądowy od skargi w kwocie 100,- zł. W uzasadnieniu wniosku r.pr. D. C. wyjaśniła, że uznała za błędnie doręczone wezwanie Sądu z dnia [...] października 2014 r. bowiem nie reprezentowała osoby o imieniu i nazwisku T. K. O swym błędnym przeświadczeniu co do prawidłowości adresata pisma z Sądu dowiedziała się dopiero kiedy w dniu [...] listopada 2014 r. otrzymała pismo Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o ustanowieniu ją pełnomocnikiem T. K. Jednocześnie D. C. wywiodła, iż dopiero z chwilą doręczenia jej pisma Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w P stała się pełnomocnikiem T. K., zatem za uprawnione uważa twierdzenie, iż dokonanie wpłaty wpisu dniu [...] grudnia 2014 r. nastąpiło z zachowaniem terminu określonego w Zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału II WSA w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 751/14 przywołując ustawowe przesłanki przywrócenia terminu określone w art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") oraz w art. 87 P.p.s.a., uznał, że przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przywrócenia tego terminu. Sąd I instancji uznał, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu w dniu 1 grudnia 2014 r. nastąpiło w ustawowo określonym terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Zaznaczono, że pełnomocnik jednocześnie dokonał czynności, co do której uchybiono terminowi tj. uiścił brakujący wpis sądowy w kwocie 100 zł. Sąd I instancji stwierdził jednak, że podana przez r.pr. D. C. przyczyna opóźnienia w wykonaniu zarządzenia dot. wpisu, w okolicznościach analizowanej sprawy nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Sąd wskazał, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Sąd powołując treść art. 244 § 2 P.p.s.a. oraz art. 253 P.p.s.a. wywiódł, że z momentem zawiadomienia ustanowionego radcy prawnego o wyznaczeniu go przez właściwy organ samorządu zawodowego na pełnomocnika z urzędu jest on umocowany do podejmowania czynności w sprawie na rzecz osoby, której przyznano prawo pomocy w tym zakresie. Z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak też innych przepisów nie wynika, kto zawiadamia radcę prawnego o wyznaczeniu go na pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Należało zatem przyjąć, iż zawiadomienie to może pochodzić zarówno od sądu administracyjnego, w którym zawisła sprawa jak też od właściwej rady okręgowej izby radców prawnych. Z akt sprawy wynikało bowiem, że r.pr. D. C. została zawiadomiona o ustanowieniu jej pełnomocnikiem T. K. w sprawie o sygn. II SA/Po 751/14 zawisłej w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym w Poznaniu nie tylko w piśmie Wicedziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w P., ale również wcześniej jej doręczonym piśmie Sądu z dnia [...] października 2014 r. Zdaniem Sądu, treść tego pisma jednoznacznie wskazywała nie tylko jego adresata oraz sprawę, której dotyczy ale też datę postanowienia o ustanowieniu radcy prawnego, datę decyzji Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o wyznaczeniu pełnomocnika oraz imię i nazwisko oraz adres osoby dla której pełnomocnik został ustanowiony. Z momentem doręczenia tego pisma sądowego ustanowiony pełnomocnik był umocowany do reprezentowania T. K. Zatem jeżeli nawet, r.pr. D. C. (będącą osobą profesjonalnie świadczącą usługi prawnicze) miała jakiekolwiek wątpliwości dotyczące zawartej w tym piśmie informacji, to powinna była podjąć niezwłocznie działania zmierzające do ich wyjaśnienia, czy to w Sądzie czy też w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w P. Niepodjęcie takich działań świadczy o nienależytej staranności w prowadzeniu spraw zawodowych. Sąd wskazał, że okoliczność przebywania pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim w dniach [...] listopada 2014 r. nie uzasadnia braku winy w uchybieniu terminowi. Pismo Sądu oraz wezwanie do wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu pełnomocnik otrzymała w dniu [...] listopada 2014 r., a zatem termin do uiszczenia wpisu upływał w dniu [...] listopada 2014 r. Brak było zatem okoliczności wskazujących, iż nie mogła w tym terminie podjąć czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności związanych z doręczeniem jej sądowego wezwania do wykonania zarządzenia dotyczącego wpisu sądowego oraz pisma z dnia [...] października 2014 r. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący reprezentowany przez r. pr. D. C.. Zaskarżając je w całości wniósł on o uchylenie skarżonego postanowienia. Zarzucił iż postanowieniem tym Sąd naruszył przepisy prawa procesowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 86 § 1 i art. 87 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że nie zaistniały okoliczności faktyczne uprawdopodabniające, iż pełnomocnik Skarżącego był w błędzie, co do faktu wyznaczenia go pełnomocnikiem, pomimo iż Decyzja Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu została mu doręczona dnia [...] listopada 2014 r.(powinno być [...] listopada 2014 r.) a zatem 16 dni po otrzymaniu korespondencji wzywającej pełnomocnika do uiszczenia wpisu. Podkreślono, że dotychczas pełnomocnik otrzymywał najpierw decyzję Dziekana OIRP, nigdy pismo sądowe, szczególnie zobowiązujące do uiszczenia wpisu zamiast Skarżącego i to w terminie 7 dni, przy braku danych telefonicznych i adresowych Skarżącego, co utwierdza w przekonaniu, że zostało ono błędnie skierowane do osoby niebędacej pełnomocnikiem Skarżącego; 2. art. 253 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że zawiadomienie WSA w Poznaniu o wyznaczeniu radcy prawnego, jako pełnomocnika z urzędu jest tożsame z doręczeniem decyzji Dziekana OIRP o wyznaczeniu radcy prawnego, jako pełnomocnika z urzędu, gdy zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 10 poz. 65 ze zm.), to Dziekan OIRP zawiadamia radcę prawnego o ww. fakcie, a dopiero doręczenie decyzji Dziekana OIRP ma charakter konstytutywny tj. umocowuje radcę prawnego do występowania z urzędu w sprawie skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że właściwym do wyznaczenia i zawiadomienia radcy prawnego o fakcie wyznaczenia go pełnomocnikiem z urzędu jest Dziekan Okręgowej Izby radców Prawnych, a nie Wojewódzki Sad Administracyjny. Dopiero po otrzymaniu decyzji Dziekana OIRP w P. w dniu [...] listopada 2014 r. (powinno być [...] listopada 2014 r.) pełnomocnik miał obowiązek podjąć skuteczne działania w imieniu skarżącego. Fakt wcześniejszego, przed doręczeniem decyzji Dziekana OIRP, doręczenia korespondencji sądowej uprawdopodabnia, że radca prawny bez swojej winy nie dokonał czynności wskazanej w zarządzeniu WSA, bowiem był w uzasadnionym błędzie, że pismo zostało do niego przesłane omyłkowo. Nigdy wcześniej pełnomocnik nie był wzywany do wykonywania jakiegokolwiek zarządzenia przed doręczeniem decyzji Dziekana OIRP. Zawsze decyzją tę był ustanawiany i zobowiązywany do zgłoszenia się w sądzie celem zaznajomienia się z aktami sprawy, co zawsze niezwłocznie czynił. Pełnomocnik Skarżącego nie zgodził się z tezą postanowienia WSA w Poznaniu, że niedbale wykonuje swoje obowiązki. Twierdzi, że absurdalna jest argumentacja Sądu, z której wynika, że osoba profesjonalnie wykonująca swój zawód nie będzie mogła powoływać się na błąd co do okoliczności faktycznej, bowiem zawsze będzie można jej zarzucić, że jej obowiązkiem było nie bycie w błędzie. Pełnomocnik wskazał również na braki korespondencji sądowej do niego kierowanej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek przywróci termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a.). Z powyższego unormowania wynika, że brak winy w uchybieniu terminu stanowi konieczną i podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu obowiązku dołożenia co najmniej zwykłej w danych okolicznościach staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd przyjmuje obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminowi mówi się jedynie wtedy, gdy strona (lub jej pełnomocnik) nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji właściwie uznał w zaskarżonym postanowieniu, iż brak winy pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącego w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu nie został wykazany. Należało oddalić wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, ponieważ uchybienie spowodowane było zaniedbaniem pełnomocnika, który reprezentował skarżącego. Nie ma wątpliwości co do tego, że działanie pełnomocnika ustanowionego w sprawie skutkuje tym, że działania te są uznawane za działania samej strony. Zgodnie z art. 244 § 2 P.p.s.a. wyznaczenie pełnomocnika w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa. Wyznaczenie pełnomocnika z urzędu następuje na mocy postanowienia referendarza sądowego lub Sądu o przyznaniu prawa pomocy obejmującego ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 252 § 3 P.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd w oparciu o art. 253 P.p.s.a. zwraca się do właściwego organu samorządu zawodowego o wyznaczenie pełnomocnika dla uprawnionej do tego strony. W myśl § 35 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1646, dalej jako rozporządzenie) jeżeli postanowienie o przyznaniu prawa pomocy obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego albo rzecznika patentowego, przewodniczący wydziału przekazuje niezwłocznie właściwej okręgowej radzie adwokackiej, radzie okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Radzie Doradców Podatkowych albo Krajowej Radzie Rzeczników Patentowych odpis tego postanowienia oraz informację o miejscu zamieszkania (adresie do doręczeń) lub siedzibie strony. Zgodnie z § 4 ust. 1 Regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych przy wyznaczaniu radców prawnych do prowadzenia spraw z urzędu w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego stanowiącego załącznik do uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych nr 152/VII/2010 z dnia 15 października 2010 r. w sprawie wyznaczania radców prawnych do prowadzenia spraw z urzędu, o wyznaczeniu radcy prawnego dziekan zawiadamia na piśmie wyznaczonego radcę prawnego oraz właściwy sąd, wskazując imię i nazwisko wyznaczonego radcy prawnego oraz jego adres do doręczeń. Stosownie do art. 67 § 5 P.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Na podstawie powyższych regulacji można uznać za słuszny pogląd pełnomocnika skarżącego, że właściwym do wyznaczenia radcy prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu w ramach udzielonego stronie prawa pomocy jest Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych. Wbrew temu co uważa pełnomocnik w zażaleniu, tego uprawnienia nie kwestionował Sąd I instancji. Należy zaznaczyć, że wskazana uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego i z jej uregulowań nie można domniemywać uprawnień, które decydowałyby o prawidłowości, czy skuteczności działań Sądu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ponadto wskazać należy, że przepis ten ma charakter wyłącznie techniczno-organizacyjny. Zatem nie mylił się Sąd I instancji uznając, że z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak też innych przepisów (powszechnie obowiązujących), nie wynika, kto zawiadamia radcę prawnego o wyznaczeniu go na pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W ocenie NSA pełnomocnik skarżącego nie dostrzega, że WSA w Poznaniu, kiedy w piśmie z dnia [...] października 2014 r. (k. 37) wystąpił do OIRP w P. o wyznaczenie radcy prawnego z urzędu dla Skarżącego a następnie otrzymał odpowiedź na powyższe w dniu [...] października 2014 r. z informacją, że pełnomocnikiem został wyznaczony r.pr. D. C., uprawniony był uznać, że pełnomocnik został skutecznie wyznaczony. Od tego momentu stosownie do art. 67 § 5 P.p.s.a. Sąd ten uprawniony był kierować pisma w postępowaniu sądowym do wskazanego tam pełnomocnika. To właśnie skuteczne wyznaczenie pełnomocnika miało decydujące znaczenie dla sprawy, a nie to kiedy wyznaczony pełnomocnik otrzymał pismo z OIRP. Z treści pisma Sądu I instancji skierowanego do pełnomocnika w dniu [...] października 2014 r., odebranego przez niego w dniu [...] listopada 2014 r., jednoznacznie wynikało, że decyzją OIRP w P. z [...] października 2014 r. r.pr. D. C. została wyznaczona na pełnomocnika z urzędu T. K., którego dane adresowe wskazano w tym piśmie w miejscu " Do wiadomości" (k. 42). Mając na względzie ekonomikę procesową Sąd odrębnym pismem z tego samego dnia wezwał ww. pełnomocnika do wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] lipca 2014 r. tj. do uiszczenia wpisu sądowego w terminie 7 dni od doręczenia tego pisma pod rygorem odrzucenia skargi. Zdaniem NSA orzekającego w niniejszej sprawie działania podejmowane przez Sąd były prawidłowe i miały oparcie w obowiązujących przepisach. Pełnomocnik skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu jak i w rozpoznawanym zażaleniu wskazał, że działania wyprzedzające Sądu (pisma z [...] października 2014 r.) wprowadziły w błąd pełnomocnika, który nie mając jeszcze decyzji OIRP w P. z dnia [...] października 2014 r. uznał, że nastąpiła pomyłka co do adresata tych pism. Dopiero po otrzymaniu pisma z OIRP w P. w dniu [...] listopada 2014 r. (k. 51) uświadomił sobie swój błąd i podjął stosowne działania tj. w dniu [...] listopada zapoznał się z aktami sprawy, w dniu [...] grudnia 2014 r. wniósł o "uznanie zarządzenia za wykonane w terminie ewentualnie o przywrócenie terminu do wykonania tego zarządzenia w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu", oraz dokonał wpłaty wpisu w kwocie 100 zł. W ocenie NSA, w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd I instancji prawidłowo orzekł, iż to właśnie z winy pełnomocnika uchybiono terminowi do uiszczenia wpisu. Słusznie Sąd zauważył, że jeżeli nawet, r.pr. D. C. (będącą osobą profesjonalnie świadczącą usługi prawnicze) miała jakiekolwiek wątpliwości dotyczące zawartej w tym piśmie informacji, to powinna była podjąć niezwłocznie działania zmierzające do ich wyjaśnienia, czy to w Sądzie, czy też w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w P. Niepodjęcie takich działań świadczy o niedochowaniu w przedmiotowej sprawie nienależytej staranności w jej prowadzeniu. Nie ulega wątpliwości, że od pełnomocnika profesjonalnie wykonującego zawód radcy prawnego należy wymagać wyższego poziomu staranności w prowadzeniu zawodowych spraw niż od zwykłej strony postępowania. Taki pełnomocnik posiada stosowną wiedzę i doświadczenie zawodowe, by przewidywać skutki różnych czynności procesowych podejmowanych przez Sąd. Jeżeli zatem Sąd kieruje do niego określone pismo jako pełnomocnika w sprawie, to pełnomocnik ten nie będąc pewien, czy jest właściwym adresatem tego pisma powinien wyjaśnić tę wątpliwość. Pełnomocnik mógł zadzwonić do Sądu lub do OIRP w P. w celu potwierdzenia informacji zawartych w tych pismach. Oczywistym zaniedbaniem z jego strony było pozostawienie tej wątpliwości bez wyjaśnienia oraz nie podjęcie działań zmierzających do zabezpieczenia interesów reprezentowanej strony. Mimo tego, że pełnomocnik miał świadomość, iż brak reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu niesie daleko idące, negatywne dla mocodawcy konsekwencje, bo skutkujące odrzuceniem jego skargi, nie podjął żadnych adekwatnych działań. W ocenie NSA, wbrew temu co uważa pełnomocnik w zażaleniu, Sąd zasadnie uznał, iż brak winy pełnomocnika wynikający z przeświadczenia o błędnie skierowanym do niego piśmie z Sądu, nie został uprawdopodobniony. Co do braków korespondencji sądowej kierowanej do pełnomocnika należy wskazać, że dane adresowe skarżącego zostały pełnomocnikowi przesłane. Sąd nie miał też obowiązku przesyłać pełnomocnikowi kserokopii dla skarżącego zarządzenia, którym Sąd wezwał pełnomocnika do uiszczenia wpisu w imieniu skarżącego skoro zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] lipca 2014 r. wzywające do uiszczenia wpisu zostało przesłane skarżącemu już [...] lipca 2014 r. (k. 16). Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.