II OZ 1216/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wytwórni E. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w przedmiocie zwrotu kosztów postępowanie zawarte w pkt 4 sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SAB/Po 47/14 w sprawie ze skargi Wytwórni E. Sp. z o.o. w W. na bezczynność Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie rozpatrzenia odwołania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie zawarte w pkt 4 sentencji wyroku i zasądzić od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej Wytwórni E. Sp. z o.o. w W. kwotę 255,46 (dwieście pięćdziesiąt pięć 46/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem, zawartym w pkt 4 sentencji wyroku z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SAB/Po 47/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz Wytwórni E. sp. z o.o. w W. kwotę 100,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że o kosztach postępowania (pkt 4 sentencji wyroku) orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." uwzględniając poniesiony przez skarżącą Spółkę koszt wpisu oraz nie uwzględniając kosztu dojazdu na rozprawę. Sąd zaznaczył, że w myśl art. 91 § 3 p.p.s.a., sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika. W pozostałych przypadkach udział stron w posiedzeniach sądowych nie jest obowiązkowy o czym strony są zawiadamiane. W ocenie Sądu stan sprawy nie wymagał dokładniejszego wyjaśnienia, skarżąca otrzymała zawiadomienie o rozprawie (stawiennictwo nieobowiązkowe), a zatem Sąd nie znalazł podstaw by uwzględnić jej wniosek o zwrot kosztów podróży na rozprawę. W zażaleniu Wytwórnia E. Sp. z o.o. w W. wniosła o zasądzenie kosztów przejazdu na rozprawę w dniu 27 sierpnia 2014 r. w kwocie 155,46 zł. Wnioskowana kwota jest ograniczonym racjonalnym (najkrótszy czas przejazdu) kosztem przejazdów na rozprawę, a rzeczywisty racjonalny koszt jest znacznie większy. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że przed zamknięciem rozprawy wniosła o zwrot kosztów przejazdu samochodem na rozprawę w kwocie 155,46 zł. Sąd orzekając o zwrocie kosztów postępowania nie uwzględnił kosztów przejazdu na rozprawę, pomimo orzekania na podstawie art. 205 § 1 i 3 p.p.s.a. W ocenie skarżącej nie bez znaczenia dla niniejszego zażalenia jest fakt, że w dniu 4 czerwca 2014 r. ws. IV SA/Po 128/13, ten sam Sąd w całkowicie tożsamym składzie uznał prawo skarżącej do zwrotu kosztów przejazdu na rozprawę. Stawiennictwo na obu rozprawach nie było obowiązkowe, a w obu wyrokach Sąd powołał się na tą samą podstawę prawną, tj. art. 205 § 1 i 3 p.p.s.a. Strona skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt SK 13/08 oraz wejście w życie ustawy z dnia 31 sierpnia 2012 r. o zmianie ustaw}' - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1101) oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt III CZP 33/12, w której - na tle analogicznych unormowań procedury cywilnej - Sąd Najwyższy stwierdził, że stronie należy się zwrot kosztów przejazdów do sądu i na tej podstawie przyjęto, że skoro stronie występującej bez adwokata należą się koszty przejazdu do sądu na każdą rozprawę, a nie tylko na rozprawę, na którą stawiennictwo było obowiązkowe w związku z wezwaniem sądu do osobistego stawiennictwa, to również stronie reprezentowanej przez adwokata należy się zwrot kosztów przejazdu adwokata na każdą rozprawę. Formuła użyta w art. 98 § 2 k.p.c. jest wynikiem założenia, że niezbędne koszty strony występującej osobiście lub przez pełnomocnika niezawodowego nie obejmują wszystkich wydatków, lecz tylko wydatek w postaci kosztów przejazdu do sądu, a ponadto równowartość utraconego zarobku i koszty sądowe. Skarżąca podkreśliła, że tożsamość art. 98 k.p.c. oraz art. 205 p.p.s.a., implikuje recypowanie powyższych stwierdzeń Sądu Najwyższego na grunt postępowania sądowoadministracyjnego. Tym bardziej, że zarówno w przepisach k.p.c. jak i w przepisach p.p.s.a są jednobrzmiące przepisy stwierdzające, że sąd może zarządzić stawienie się strony, por. art. 216 k.p.c. i art. 91 § 3 p.p.s.a., a ustawodawca nie ograniczył zwrotu niezbędnych i celowych kosztów procesu tylko i wyłącznie do tych kosztów, które strona poniosła w wyniku wezwania sądu do osobistego stawiennictwa strony na rozprawie. Strona zaznaczyła, że aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne również nie pozostawia wątpliwości, że stronie należy się zwrot kosztów postępowania w postaci zwrotu kosztów przejazdu do sądu, nie tylko wówczas gdy strona zostanie wezwana przez Sąd do osobistego stawiennictwa, lecz za każde stawiennictwo w sądzie niezbędne do celowego dochodzenia praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony – art. 205 § 2 p.p.s.a. Na podstawie art. 205 § 3 p.p.s.a. przysługujące stronie należności z tytułu kosztów przejazdów oraz utraconego zarobku lub dochodu ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach działu 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 zm.). Z tego względu w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 85 ust. 1 tej ustawy. Należy jednak mieć na względzie, że ustawą z dnia 31 sierpnia 2012 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw nadano aktualne brzmienie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 85 ust. 1 u.k.s.c. świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży – z miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu – w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu. W odróżnieniu od poprzednio obowiązującego brzmienia, przepis ten wskazał na rodzaj środków transportu, za których użycie przysługuje zwrot kosztów podróży, w tym m.in. za przejazd własnym samochodem. W uzasadnieniu do projektu ww. ustawy zmieniającej ustawodawca wskazał, że powyższa nowelizacja wynika ze zmian, jakie od daty wydania dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym dokonały się w sferze społecznej i gospodarczej, oraz wobec samego postępu w dziedzinie motoryzacji, niecelowe byłoby na pewno dalsze utrzymywanie ograniczenia zwrotu wydatków ponoszonych przez świadków tylko do kosztów podróży "środkiem transportu masowego" (art. 4 ust. 1 ww. dekretu). Zaprezentowane sformułowanie ma zatem zapewnić dostosowanie zasad zwrotu kosztów podróży do obecnych warunków społeczno-gospodarczych, a tym samym przynieść większe poszanowanie praw majątkowych świadków. Ponadto ustawodawca miał na względzie wzrost ewentualnych kosztów ponoszonych z tego tytułu przez sądy. Wprowadzając te zmiany ustawodawca uwzględnił też górną granicę przyznawanych kosztów (art. 85 ust. 2), gdzie w przypadku przejazdu samochodem zastosowanie ma § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów nie będących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.), zgodnie z którym maksymalna wysokość stawki za 1 km przebiegu pojazdu samochodu osobowego o pojemności skokowej silnika powyżej 900 cm³ wynosi 0,8358 zł. Skarżąca Spółka powinna mieć jednak na względzie, że zgodnie z art. 85 ust. 1 u.k.s.c. przysługuje zwrot za realnie poniesione koszty, co jednak zostało ograniczone stosownym górnym pułapem. Powyższa nowelizacja ma służyć określeniu realnych kosztów poniesionych przez strony postępowania sądowego związanych też z przejazdem własnym samochodem, co z kolei w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz art. 85 ust. 4 u.k.s.c. wiąże się z koniecznością wykazania, że osoby wnioskujące rzeczywiście poniosły określone wydatki. Należy mieć bowiem na względzie, że art. 85 ust. 1 u.k.s.c. odwołuje się nie tylko do przejazdu "odpowiednim środkiem transportu", lecz w zasadzie na równi mówi o przejeździe "własnym samochodem". Z załączonego do akt sprawy rozkładu jazdy pociągów wynika, że podróż samochodem stanowiła racjonalny i celowy koszt. Potwierdza to dodatkowo oświadczenie Prezesa zarządu skarżącej Spółki – D. W., że w okresie od połowy czerwca 2014 r. co najmniej do końca sierpnia nie ma bezpośredniego połączenia kolejowego pomiędzy Wolsztynem i Poznaniem, a dojazd łączoną komunikacją kolejowo – autobusową zająłby dodatkowe kilka godzin. Prezes zarządu skarżącej Spółki złożył do akt wydruk rozkładu jazdy Kolei Wielkopolskich, z wykreślonymi połączeniami, którymi nie da dojechać się na rozprawę. Nie ulega też wątpliwości, że w okolicznościach niniejszej sprawy – zarówno z uwagi na wymaganą odległość przejazdu, dogodność przejazdu samochodem związaną z krótszym czasem przejazdu oraz możliwością przyjazdu w dogodniejszym czasie do Sądu, a ponadto obowiązkami jakie niesie ze sobą wykonywanie funkcji Prezesa Spółki – nie można było uznać, że przejazd samochodem nie był rzeczywiście poniesionym, racjonalnym i celowym kosztem przejazdu do Sądu, skoro aktualnie taki środek transportu jest powszechnie wykorzystywany w obecnie funkcjonujących warunkach społeczno-gospodarczych. Jak wynika z akt sprawy, Prezes skarżącej Spółki podróżował w celach służbowych bo związanych bezpośrednio z działalnością Spółki do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rozprawę. Podróż ta odbywała się własnym samochodem Spółki, co wynika z oświadczenia Prezesa Spółki złożonego do protokołu z rozprawy (pismo z dnia 27 sierpnia 2014 r – k. 43). Ponadto z pisma tego wynika, że pojemność samochodu, którym podróżował jej Prezes do Sądu wynosi 3500 cm³, a przebyty kilometraż do Sądu to 93 km. Zgodnie z art. 85 ust. 2 u.k.s.c. górną granicę należności stanowi wysokość kosztów przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. Górną granicę należności za 1 kilometr przebiegu pojazdu stanowi zatem kwota 0,8358 zł, zgodnie z § 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia. W przedmiotowym wniosku skarżąca Spółka wniosła o zwrot ograniczonych kosztów przejazdu do Sądu własnym samochodem skarżącej (93 km x 0,8358 zł = 77,73 x 2 = 155,46 zł) Zwrotowi podlegają zatem koszty postępowania w łącznej wysokości 255,46 zł, na którą składają się: koszt wpisu (100 zł) oraz koszt dojazdu na rozprawę w dniu 27 sierpnia 2014 r. (155,46 zł). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a. oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 1-3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.