II OZ 1165/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt III SAB/Lu 627/14 o odmowie przyznania J.K. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K., A. K., O. K. i G.K. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 627/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.K., A. K., O.K. i G.K. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącej, wynikająca z jej oświadczeń złożonych w treści formularza o przyznanie prawa pomocy przedstawia się następująco: Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trojgiem uczących się dzieci. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych zasobów finansowych, natomiast jej niepełnoletni syn jest właścicielem mieszkania o pow. 70,88 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 0,5100 ha, która stanowi nieużytek rolny. Skarżąca zaznaczyła, że ona i jej mąż są osobami bezrobotnymi i nie uzyskują żadnych dochodów, utrzymują się dzięki pomocy przyjaciół i rodziny. W sprzeciwie skarżąca wyjaśniła, że pomoc ta jest nieregularna i wynosi do 1.500 zł miesięcznie otrzymywanych od przyjaciół i ok. 400 zł miesięcznie otrzymywanych od ojca. Na dochód rodziny składa się również przyznany niepełnoletniemu synowi przez MOPS dodatek mieszkaniowy w kwocie 509,86 zł. Na wydatki rodziny, według oświadczenia skarżącej składają się: koszt utrzymania mieszkania – 780 zł miesięcznie, energia elektryczna – ok. 2.500 zł rocznie, podatek rolny – 131 zł rocznie, podatek od nieruchomości – 56 zł rocznie, telefon + media – 120 zł miesięcznie, wizyty lekarskie – 1.000 zł rocznie, podręczniki + wyposażenie szkolne – 2.000 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 14 lipca 2014 r. skarżąca podkreśliła, że koszty związane z posiadaniem przez niepełnoletniego syna mieszkania i nieruchomości rolnej są pokrywane przez nią i męża. W ocenie Sądu I instancji oświadczenia skarżącej co do stanu finansów rodziny budzą zasadnicze wątpliwości. Zasady logiki i doświadczenia życiowego nie pozwalają uznać za wiarygodne oświadczeń skarżącej w kwestii źródeł dochodu rodziny. Nie jest możliwe zaakceptowanie twierdzeń skarżącej, jakoby otrzymywała pomoc ze strony bliżej nieokreślonych przyjaciół i to w takiej wysokości, która pozwala zbilansować budżet domowy. Wysokość miesięcznych wydatków rodziny oszacowana na podstawie oświadczeń skarżącej, bez uwzględnienia wydatków na wyżywienie, ubranie, środki czystości i higieny, kształtuje się w kwocie 1.300-1.400 zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę i odejmując od powyższej kwoty deklarowaną pomoc ojca i dodatek mieszkaniowy wychodzi, że kwota – 400-500 zł musiałaby pochodzić od bliżej nieokreślonych przyjaciół. Sąd stwierdził, że wobec oświadczeń skarżącej nie da się udzielić odpowiedzi, skąd rodzina bierze środki na pozostałe, bieżące koszty niezbędnego utrzymania (wyżywienie, ubranie, środki czystości i higieny). Doświadczenie życiowe wskazuje, że nawet nader skromnie żyjąca czteroosobowa rodzina potrzebowałaby na ten cel przynajmniej ok. 2.000 zł miesięcznie. Nie da się logicznie i w zgodzie z doświadczeniem życiowym zaakceptować stwierdzenia, że przyjaciele rodziny skarżącej są skłonni wspierać ją regularnie kwotami tak dużej wysokości. Pomoc ta musiałaby mieć charakter ,,ciągły", bowiem ani skarżąca, ani jej mąż nie pracują (mąż nie jest nawet zarejestrowany jako osoba bezrobotna). Tym bardziej trudno zaakceptować wiarygodność takich oświadczeń. Sąd Wojewódzki ocenił, że oświadczenia skarżącej w zakresie źródeł dochodu rodziny są nierealne i całkowicie sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Budzą uzasadnione podejrzenia co do wiarygodności i mogą wskazywać na istnienie innych źródeł dochodu, których skarżąca nie chce ujawnić. Brak współpracy skarżącej przy wiarygodnym ustaleniu jej rzeczywistych możliwości finansowych widać również w odniesieniu do kwestii kont bankowych. Przedstawiony na żądanie referendarza wydruk z konta zawiera wykaz transakcji, ale nie pozwala na ustalenie salda na koncie. Oświadczenie skarżącej, że wpłata gotówkowa w kwocie 1.400 zł pochodzi od "przyjaciela, który chciałby zachować anonimowość" budzi zasadnicze zastrzeżenia. Sąd I instancji uznał, że wszystkie przedstawione wyżej wątpliwości prowadzą do konkluzji, że skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób wiarygodny. Skarżąca nie wykazała skutecznie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a skoro tak to należało odmówić przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. K. wskazała, że znajduje się w złej sytuacji finansowej i korzysta ze wsparcia rodziny (comiesięcznie dostaje 400 zł od chorego ojca skarżącej) oraz z pomocy przyjaciół (finansowej oraz w zakresie darowania przez nich ubrań, książek), która to pomoc jest chwilowym i doraźnym wsparciem. Jej mąż jest chory i z tego powodu nie pracuje. Nie ubiega się o pomoc z MOPS-u, gdyż oczekuje na przyznanie mu prawa do renty [...]. Dodała, że rejestrowanie się przez niego jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy byłoby bezcelowe, gdyż ze względu na wiek i stan zdrowia nie miałby możliwości znalezienia pracy. Przelewy na konto skarżącej pochodzą od przyjaciół oraz ze sprzedaży prywatnych przedmiotów na allegro, którą zajmuje się skarżąca. Zaskarżone postanowienie jest dla niej i jej rodziny ,,krzywdzącym uszczerbkiem utrzymania koniecznego". Wniosła o jego uchylenie i zmianę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która warunkuje przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawczyni w przedmiotowej sprawie nie wykazała – jak wymaga tego przepis – że jej sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim zwrócić uwagę należy, że z argumentacji podniesionej w zażaleniu nie wynika, by przedstawione okoliczności dotyczące jej sytuacji mogły stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Powyższe okoliczności, a w szczególności oświadczenie bycia na utrzymania przyjaciół, nie pozwalały Sądowi I instancji na przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zasadnie wskazał Sąd I instancji, że wysokość miesięcznych wydatków rodziny oszacowana na podstawie oświadczeń skarżącej, bez uwzględnienia wydatków na wyżywienie, ubranie, środki czystości i higieny, kształtuje się w kwocie 1.300-1.400 zł miesięcznie. Wiarygodne dochody mające służyć pokryciu tych kosztów to nieco ponad 900 zł (pomoc ojca i dodatek mieszkaniowy), pozostała kwota zaś, tj. ok. 400-500 zł musiałaby pochodzić od bliżej nieokreślonych przyjaciół. Wobec enigmatycznych oświadczeń skarżącej nie da się udzielić pewnej, jednoznacznej odpowiedzi, skąd rodzina bierze środki na pozostałe, bieżące koszty niezbędnego utrzymania, takie jak wyżywienie, ubranie, środki czystości i higieny. Należy przychylić się do oceny Sądu I instancji, iż trudno jest przyjąć, biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe, że przyjaciele rodziny skarżącej są skłonni wspierać [...] - osobową rodzinę skarżącej w dłuższym okresie czasu w kwotach o stosunkowo dużej wysokości. W sytuacji strony pomoc taka musiałaby więc mieć charakter stały. Oświadczenie strony w tym zakresie jest tym bardziej niewiarygodne w zestawieniu z faktem zasłaniania się wolą zachowania "anonimowości" przyjaciela, który był darczyńcą kwoty 1400 zł. Niezrozumiałym było w ocenie Sądu I instancji, a NSA podziela to zdanie, z jakiego powodu wyżej wspomniana osoba miałaby powoływać się na chęć zachowania anonimowości. Jeżeli skarżąca domaga się od państwa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i pokrycia z budżetu państwa kosztów pomocy profesjonalnego pełnomocnika, to musi wykazać zdecydowanie więcej dobrej woli i staranności w uwiarygodnieniu swoich oświadczeń. Podkreślić należy przy tym, że w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie, przy czym strona nie odniosła się do powyżej zaprezentowanej argumentacji powołanej przez Sąd I instancji, jako przemawiającej przeciwko przyznaniu mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika także, aby mąż skarżącej ani ona sama w przedstawianej przez siebie jako złej sytuacji finansowej ubiegali się o pomoc w MOPS-ie (wezwanie do nadesłania ewentualnej dokumentacji w tym zakresie pozostało bez odpowiedzi). W razie uzyskania takiej pomocy mąż skarżącej mógłby z niej korzystać do czasu uzyskania prawa do renty [...]. W przedstawianej przez skarżącą sytuacji każda zdaje się, nawet jednomiesięczna kwota pomocy z MOPS, w jakiejkolwiek wysokości, byłaby potrzebnym wsparciem. Okoliczność braku podjęcia działań w powyższym zakresie również powoduje wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń strony związanych z sytuacją materialną jej rodziny. Ponadto wskazać należy, iż istnieją rozbieżności w oświadczeniach skarżącej dotyczących źródeł wsparcia finansowego rodziny. I tak – we wniosku PPF z dnia 4 sierpnia 2014 r. (data wpływu do WSA w Lublinie) skarżąca wskazała, że zarówno ona jak i jej mąż pozostają bezrobotni ,,bez wsparcia rodziny". Po czym już w piśmie z dnia 13 września 2014 r. skarżąca wskazała, że ,,pomoc od rodziny wynosi 400 zł miesięcznie". Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca złoży wniosek, w którym, jak już wyżej wskazano, wiarygodnie i rzetelnie przedstawi swoją sytuację majątkową i rodziną, a przedstawione okoliczności dotyczące sytuacji finansowej nie będą budziły uzasadnionych wątpliwości, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W konkluzji stwierdzić należy, że w zaistniałym stanie faktycznym niemożliwym jest ustalenie realnych możliwości skarżącej i jej rodziny. Wobec powyższych okoliczności uznać trzeba, że w sprawie nie zostało wykazane, by strona spełniała przesłanki przyznania jej prawa pomocy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Postanowienie Sądu I instancji odpowiada zatem prawu. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił oddalić zażalenie.