II OZ 67/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 707/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. P. na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 707/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. P. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego A. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Rodzina utrzymuje się z dochodu w wysokości 1.238,84 zł miesięcznie, na który składają się: 838,84 zł z tytułu renty skarżącego i 400,00 zł z gospodarstwa rolnego. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, jednak w ciągu ostatnich 4 - 5 miesięcy nie osiągnęła dochodu. Córka skarżącego w wieku 16 lat jest uczennicą, i nie osiąga dochodu. Ponadto skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał dom o powierzchni 160 m2 oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 6,47 ha, majątku ruchomego nie określił. Wskazał również, iż uzyskał płatności unijne w kwocie 5.800 zł. Jednocześnie skarżący wskazał, iż miesięczne: koszty utrzymania domu to 750 - 800 zł, koszty utrzymania córki (licealistki) wraz z lekcjami dodatkowymi to 600 – 700 zł, utrzymanie skarżącego i jego żony to około 700 zł, zaś wydatki na leki i wizyty u lekarzy to kwota 500 zł. Razem wydatki te stanowią wartość od 2.500 do 2.600 zł. Pismem z dnia 9 października 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie: 1) wyciągu z jego z rachunku/ów bankowych za ostatnie pół roku; 2) wyciągu z rachunku/ów bankowych jego żony związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą za ostatnie pół roku; 3) udokumentowanie wszystkich dochodów rodziny (odcinek lub zaświadczenie organu rentowego dotyczący aktualnej kwotę renty, zaświadczenie lub decyzja ARiMR dotycząca poznanych w 2014 r. płatności rolnych, dokument potwierdzający uzyskiwane przychody z działalności gospodarczej żony skarżącego za okres 2014 r. w zależności od sposobu rozliczenia; 4) wskazanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie (faktury za energię, gaz, wodę, itp.); 5) wskazanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z leczeniem skarżącego. W terminie zakreślonym do dokonania tej czynności skarżący złożył wyciągi z rachunków bankowych swojego i żony, decyzję ZUS z 1 marca 2014 r. określającą kwotę świadczenia rentowego skarżącego na 996,84 zł (przy czym w związku z egzekucją administracyjną kwota do wypłaty to 601,91), z historii rachunku bankowego wynika, iż kwota renty do wypłaty wynosi 851,12 zł. Zaświadczenie ARiMR z dnia 4 listopada 2014 r. wskazujące, iż w dniu 30 stycznia 2014 r. skarżący uzyskał płatności unijne w kwocie 6.050,86 zł wypłacone za 2013 r. oraz oświadczenie o przychodach żony. Ponownie określając miesięczne wydatki rodziny skarżący podał, iż wynoszą one: za energię elektryczną – 270,86 zł; ogrzewanie – 360,83 zł; woda – 25,13 zł; gaz – 51 zł; internet – 110,07 zł; ochrona domu – 51,32 zł; podatki – 93,67 zł; leki – 305,59 zł; utrzymanie córki – 400 – 500 zł; utrzymanie skarżącego i jego żony – 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonych w sprawie dokumentów wynika, iż skarżący uzyskuje stały dochód z renty w kwocie netto 851,12 zł, ponadto dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 400 zł, uzyskał także płatności unijne w kwocie 6.050,86 zł. Miesięczne wydatki skarżący określił na kwotę 2.268,47 zł. Zaniechał jednak udokumentowania rzeczywistych przychodów z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej. Złożone na tę okoliczność oświadczenie, iż od stycznia do września 2014 r. jego żona osiągnęła stratę w wysokości 45.143,72 zł, a od kwietnia do września 2014 r. stratę w kwocie 15.795,74 zł nie jest wystarczające. Skarżący został bowiem wezwany do złożenia dokumentu potwierdzającego uzyskiwane przychody z działalności gospodarczej żony za okres 2014 r. w zależności od sposobu rozliczenia. W tym miejscu Sąd wskazał, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że żona skarżącego uzyskuje przychody z działalności gospodarczej, a wysokość tych przychodów pomimo wezwania Sądu nie została określona. Sąd zwrócił uwagę, że również analiza złożonych wyciągów z rachunków bankowych, w tym związanego z prowadzoną przez żonę skarżącego działalnością gospodarczą – suma obrotów i dodatnie saldo końcowe za ostatnie pół roku nie wskazuje na trudności finansowe, czy problemy z regulowaniem bieżących zobowiązań. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, by sytuacja materialna jego rodziny była faktycznie trudna i uzasadniała przerzucenie na skarb państwa kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi, a także kosztów ustanowienia w sprawie pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), orzekł jak w sentencji postanowienia. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie lub zmianę. Zakwestionował także wysokość wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego nie kwalifikuje go do uwzględnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie należy bowiem do osób rzeczywiście ubogich, które obiektywnie nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy mieć na uwadze, że skarżący posiada dom o powierzchni 160 m2 oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 6,47 ha, uzyskuje stały miesięczny dochód z renty w kwocie 851,12 zł netto, dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 400 zł i pobiera dopłaty unijne. Żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą, przy czym okoliczność, że od stycznia do września 2014 r. poniosła stratę w wysokości 45.143,72 zł, a od kwietnia do września 2014 r. stratę w kwocie 15.795,74 zł nie przesądza o braku środków finansowych. Zasadnie wskazał Sąd I instancji, że analiza złożonych wyciągów z rachunków bankowych, w tym związanego z prowadzoną przez żonę skarżącego działalnością gospodarczą nie wskazuje na trudności finansowe, czy problemy z regulowaniem bieżących zobowiązań. Brak jest zatem podstaw do uznania, że skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. W tym stanie rzeczy należało uznać, że Sąd I instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Kwestia prawidłowości ustalenia wysokości wpisu od skargi pozostaje zaś poza zakresem rozpoznania niniejszej sprawy, której przedmiotem jest prawo pomocy. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.