II OZ 8/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 grudnia 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 2669/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.F. - kuratora spadku po zmarłych [...] na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. 2 1 Postanowieniem z 10 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W.F. przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2 postanowienia) w sprawie ze skargi W.F. - kuratora spadku po zmarłych [...] na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] października 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jednocześnie w pkt 1 postanowienia Sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący jako kurator nie dysponuje żadnym majątkiem po zmarłych. W sprawie nie reprezentuje własnych interesów. Sąd I instancji podkreślił, że z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zwolniony jest kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Skarżący nie ma więc obowiązku uiszczania kosztów sądowych w tej sprawie, stąd też Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie, w ocenie Sądu I instancji, wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Wniósł o uchylenie pkt 2 postanowienia i zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wyjaśnił, że jest kuratorem spadku i z mocy ustawy zwolniony jest z obowiązku ponoszenia tego rodzaju kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Sąd I instancji uwzględnił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W tej części skarżący zaskarżonego postanowienia nie kwestionuje. Skarżący twierdzi natomiast, że jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy ustawy i w związku z tym powinien zostać zwolniony z kosztów postanowieniem Sądu I instancji w przedmiocie prawa pomocy. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, co wynika z art. 239 pkt 3 p.p.s.a. Okoliczność ta była wielokrotnie wyjaśniana skarżącemu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, między innymi w zaskarżonym postanowieniu, a także w poprzedzającym je postanowieniu referendarza sądowego z 18 listopada 2014 r. Z tej też przyczyny skarżącemu zwrócono nienależnie uiszczony wpis. Sąd I instancji nie kwestionuje więc, że skarżący nie musi uiszczać kosztów sądowych. Wynika to z mocy samego prawa (przepisów ustawy) i nie wymaga jakiekolwiek "potwierdzenia" w formie postanowienia Sądu I instancji. Należy odróżnić zwolnienie od kosztów sądowych wynikające z mocy prawa (tak jak w niniejszej sprawie) od zwolnienia wynikającego z postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W pierwszym przypadku sprawa jest wolna od kosztów niezależnie od sytuacji majątkowej strony, nie jest wymagane złożenie żadnego wniosku, który podlegałby rozstrzygnięciu przez wojewódzki sąd administracyjny. W przypadku zaś prawa pomocy zwolnienie od kosztów sądowych uzależnione jest od dokonanej przez wojewódzki sąd administracyjny oceny sytuacji majątkowej strony. Zwolnienie z mocy prawa jest więc dalej idące, oparte na innej podstawie i ma pierwszeństwo przed prawem pomocy. Jeżeli strona jest z mocy prawa zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, to rozstrzyganie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w trybie prawa pomocy jest zbędne i dlatego też w takim przypadku wojewódzki sąd administracyjny odmawia przyznania prawa pomocy (oddala wniosek w tym przedmiocie). Pozostaje to oczywiście bez żadnego wpływu na ustawowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oznacza więc tylko tyle, że Sąd I instancji dostrzegając ustawowe zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stwierdził, że brak jest podstaw do rozstrzygania w tym zakresie o prawie pomocy. Nie oznacza to natomiast, że skarżący zobowiązany będzie uiszczać w sprawie koszty sądowe. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 2 1