II SA/Wa 2030/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Sławomir Antoniuk, , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2013 r., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzająca decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r., którą odmówił K. R. przyznania w drodze wyjątku renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu decyzji organ omówił przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) i wskazał, iż, K. R. urodził się w 1950 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. ustalił, że K. R. jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] maja 2011 r. Na przestrzeni 63 lat życia zainteresowany udokumentował 17 lat, 7 miesięcy i 13 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę (od dnia [...] lutego 2002 r. do dnia [...] lutego 2012 r.) - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – zainteresowany udokumentował 3 lata, 4 miesiące i 12 dni okresów składkowych nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W okresach: od dnia [...] grudnia 1986 r. do dnia [...] lutego 1989 r., od dnia [...] kwietnia 1993 r. do dnia [...] lutego 1999 r. i od dnia [...] czerwca 2002 r. do dnia [...] grudnia 2008 r. K. R. nie podejmował pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Ze sprawy nie wynika także, aby w okresach tych K. R. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. W tych przyczyn organ uznał, że zainteresowany nie spełnił warunków w wskazanych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezbędnych do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem z materiału sprawy nie wynika, iż wcześniej, przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające zatrudnienie, co skutkowałoby uzyskaniem w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. K. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, na powyższe rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący nie spełnia warunków do przyznania świadczenia rentowego w drodze wyjątku i w konsekwencji odmowę jego przyznania; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kpa, a także art. 8, art. 75 § 1 oraz art. 80 Kpa - poprzez zaniechanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, co w konsekwencji skutkowało ustaleniem, iż brak było szczególnych okoliczności, wskutek których skarżący nie podejmował pracy ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi w okresach od dnia [...] grudnia 1986 r. do dnia [...] lutego 1989 r., od dnia [...] kwietnia 1993 r. do dnia [...] lutego 1999 r. i od dnia [...] czerwca 2002 r. do dnia [...] grudnia 2008 r. Wskazując na powyższe zarzuty, zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z decyzją poprzedzającą. Nadto wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów: - wyniku badania z dnia [...] czerwca 2008 r., - historii choroby obejmującej wpis z dnia [...] maja 2008 r., - informacji dla lekarza kierującego, - zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia [...] lipca 2008 r. na okoliczność istnienia jednostek chorobowych oraz konieczności specjalistycznego leczenia w okresie przed uzyskaniem stwierdzenia o niezdolności do pracy; - dowodu wpłat składek do ZUS za miesiące [...] 2013 r. na okoliczność stałego odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne. W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ nie ustosunkował się do wpływu schorzeń skarżącego na możliwości zarobkowania, a także ich wpływu na występujące przerwy w zarobkowaniu. Przedstawiona wyżej dokumentacja medyczna wskazuje na problemy na tle zdrowotnym. Schorzenie to związane jest z układem [...], co szczególnie uniemożliwia utrzymywanie aktywności życiowej, a tym bardziej zawodowej. Dodatkowo nie zostało wzięte pod uwagę, iż do okresu, który winien być zaliczony, w ramach nabywania prawa do świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, należy uwzględnić odbyte studia na Akademii Sztuk Pięknych w P.. Udowodniony staż pracy wyniósł łącznie 17 lat i 13 dni. Jednakże do tego okresu organy nie zaliczyły 5 lat studiów na Wydziale [...] w latach 1971/72 - 1972/73 i 1974/75 -1978/79 oraz 2 lat odbycia służby wojskowej. Zgodnie natomiast z przepisem art. 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okresami składkowymi są okresy czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby. Natomiast, okresami nieskładkowymi są okresy nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów. Mając na uwadze powyższe, organ rentowy nie zaliczył skarżącemu do łącznego okresu pracy 7 lat. Gdyby okres ten został uwzględniony przez organy, wtedy czas brakujący do uzyskania świadczenia byłby nieznaczny. W dodatkowym piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2013 r. skarżący wskazał na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1993 r. w sprawie II UZP 6/93, oraz nawiązując do uzasadnienia decyzji organu z dnia [...] czerwca 2013 r., wskazał, iż posiada wraz z żoną na osobę dochód w wysokości [...] zł, która to kwota jest wyższa niż najniższa emerytura i renta z FUS. Od dnia [...] marca 2013 r. świadczenie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz renta rodzinna to kwota [...] zł. Biorąc pod uwagę, iż żona z uzyskiwanego przychodu opłaca na skarżącego składkę na ZUS, kwota, jaka pozostaje i która stanowi sam dochód, jest niższa niż najniższe świadczenie z FUS. Dodatkowo, należy uwzględnić, iż z uwagi na stan zdrowia, skarżący musi ponosić koszty leczenia oraz dojazdów z tym związanych, wobec czego na życie, po opłaceniu koniecznych rachunków, nic już nie zostaje. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Polemizując z zarzutami skargi wskazał, że studia skarżącego nie zostały zakończone absolutorium i dlatego nie podlegają zaliczeniu do stażu ubezpieczeniowego. Dlatego nie można skarżącemu zaliczyć 5 lat okresów nieskładkowych z tytułu ukończonych studiów wyższych. Nadto żaden wskazywanych przez skarżącego okresów nie ma wpływu na jego staż ubezpieczeniowy w 10-leciu poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy. Nadto nawet gdyby skarżącemu doliczyć do stażu ubezpieczeniowego [...] lat, to i tak nie spełniałby on minimum stażu emerytalnego, który dla mężczyzn wynosi 25 lat. Organ podkreślił, iż na [...] lata aktywności zawodowej, do ubezpieczenia nie można zaliczyć nawet połowy tego okresu. Brak w sprawie dowodów, aby uznać, że skarżący stał się niezdolny do pracy wcześniej, niż to ustalił lekarz orzecznik. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Podkreślenia wymaga to, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez skarżącego uprawnień rentowych w trybie zwykłym. Przede wszystkim należy wskazać, iż podnoszone w skardze zagadnie czy skarżący pozostaje w niedostatku i w jaki należy wyliczać dochód w jego rodzinie, nie zostało podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zatem to zagadnienie nie stanowiło przeszkody w przyznaniu dochodzonego świadczenia i dlatego nie jest przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ramach niniejszej sprawy nie może wypowiadać się w sprawie zasadności wyliczania ogólnego stażu ubezpieczeniowego skarżącego. To zagadnienie leży w sferze orzeczniczej sądów powszechnych i zostało już ostatecznie wyjaśnione. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, iż zagadnienie to było przedmiotem orzekania Sądu Okręgowego w L. (wyrok z dnia [...]stycznia 2012 r., sygn. akt [...]) w ramach odwołania od odmowy przyznania świadczenia w trybie zwykłym. W uzasadnieniu tego wyroku (str. 5) stwierdzono, iż "na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy tj. od [...] maja 2001 r. do [...] maja 2011 r. ubezpieczony udowodnił 3 lata, 2 miesiące i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę, tj. od [...] lutego 2002 r. do [...] lutego 2012 r. ubezpieczony udowodnił 3 lata, 4 miesiące i 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Łącznie ogólny staż pracy wyniósł 17 lat, 7 miesięcy i 13 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Sąd podzielił stanowisko organu rentowego i nie znalazł podstaw dla uwzględnienia okresów pracy rejestracji w PUP po [...] listopada 1991 r. bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych, ponieważ okres ten nie jest okresem składkowym ani nieskładkowym; studiów w ASP ponieważ wnioskodawca nie uzyskał absolutorium oraz okresów z działalności gospodarczej – za które zostały umorzone zaległości z tytułu opłacania składek emerytalno-rentowych." Dla oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w ramach przedmiotowej sprawy, istotne jest dlaczego skarżący nie wypracował we wcześniejszych okresach prawa do korzystania obecnie ze świadczenia rentowego, gdy jest już całkowicie i trwale niezdolny do pracy. Czyli odpowiedzi na pytanie o zaistnienie w niniejszej sprawie takich szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby po stronie skarżącego, niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. Usprawiedliwiałyby nieświadczenie przez niego pracy ani innej działalności podlegającej ubezpieczeniu społecznemu w przeszłości. Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie administracyjnej dokumentów, K. R. urodził się w [...] r., nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, albowiem nie legitymował się wymaganym minimum 5-letnim okresem składkowym i nieskładkowym w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku. Skarżący jest artystą - plastykiem. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2012 r. został uznany za osobę całkowicie i trwale niezdolną do pracy od dnia [...] maja 2011 r., ze wskazaniem, iż daty powstania tej niezdolności nie można ustalić. Nadto wcześniej, co wynika z akt administracyjnych sprawy i na co powołuje się skarżący w skardze, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2008 r. został on uznany za częściowo niezdolnego do pracy do dnia [...] marca 2011 r., przy czym , jak wskazano w tym orzeczeniu, daty powstania tej niezdolności nie można ustalić. Orzeczenie to było oparte na zaświadczeniach z leczenia z 2008 r. Również obecnie przedstawiane w skardze zaświadczenia lekarskie dotyczą jedynie leczenia w 2008 r. Zatem gdyby nawet przyjąć, zgodnie z tezą skarżącego, iż już wcześniej, niż od 2011 r., skarżący miał problemy ze zdrowiem, uniemożliwiające mu pracę, a zatem usprawiedliwiające niejako bezczynność zawodową, to najdalej cofając się, możnaby wskazać na rok 2008 r. Gdyby nawet przyjąć za miarodajną tę datę, to w żaden sposób nie można wytłumaczyć wcześniejszej bezczynności zawodowej skarżącego przypadającej w okresach od dnia [...] grudnia 1986 r. do dnia [...] lutego 1989 r. i od dnia [...] kwietnia 1993 r. do dnia [...] lutego 1999 r. oraz od dnia [...] czerwca 2002 r. do końca 2007 r. Jest to ponad 13 i pół letnia bezczynność zawodowa, przypadająca na okres jeszcze pełnej aktywności zawodowej osoby urodzonej w 1950 r. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze wskazać należy, że sama trudna sytuacja materialna, jak i wykazywane w postępowaniu administracyjnym koszty leczenia i koszty urządzeń umożliwiających skarżącemu [...], choć były brane pod uwagę zarówno przy podejmowaniu decyzji jak i podczas wyrokowania, to nie stanowią one wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest to też świadczenie przyznawane w związku bardzo złym stanem zdrowia. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, iż stan zdrowia K. R. usprawiedliwiał wcześniejsze niewykonywanie obowiązku ubezpieczenia społecznego i rentowego. Nie można w niniejszej sprawie nie dostrzegać, wskazywanej wyżej, ponad 13 letniej bezczynności zawodowej skarżącego i barku w tym okresie uiszczania stosownych składek ubezpieczeniowych. W takiej sytuacji legitymowanie się przez skarżącego ogólnym stażem ubezpieczeniowym jedynie w rozmiarze 17 lat, 7 miesięcy i 13 dni (jak to przyjął Sąd Okręgowy w L. w uzasadnieniu cytowanego wyżej wyroku) jest dalece nieadekwatne do jego wieku i okresu aktywności zawodowej. Z tych też przyczyn niezasadne są wszystkie zarzuty skargi, zarówno dotyczące przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. W tym materiale sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł wydać innego niż zaskarżone rozstrzygnięcie. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje, odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są z powyższych względów zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich oddaleniem bądź stwierdzeniem ich nieważność. Dlatego, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 151 przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.