I SA/Wa 2768/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędziowie: WSA Marek Wroczyński (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2014 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej M. T. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako: Kpa) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm., dalej jako: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. lub ustawa zabużańska), po rozpatrzeniu odwołania M. T., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. i M. T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w [...] przy ul. [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. odmówił potwierdzenia M. T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. i M. T. opisanej wyżej nieruchomości, wobec braku spełnienia przez nich przesłanki zamieszkania na byłym terytorium RP w dniu wybuchu II wojny światowej. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. Podstawą odmowy, jak wskazał Minister, było uznanie, że w dniu 1 września 1939 r. właściciele nieruchomości znajdowali się w W. Zdaniem organu decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia miała treść podania z dnia 21 lipca 1945 r. skierowanego przez J. S. i M. S. do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. W dokumencie tym jednoznacznie zapisano, że osoby te przeniosły się przed wojną do W. Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1292/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi M. T. uchylił decyzje organów obu instancji stwierdzając, że podstawą odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było zastosowanie art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, podczas gdy przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12) został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 wzw. Z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Sąd zobowiązał organy administracji, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględniły, że norma wynikająca z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej nie wymaga, aby właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał na byłym terytorium RP. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia M. T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. i M. T. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wprawdzie z Orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] lipca 1945 r. wynika, iż J. S. i M. T. pozostawili w [...] przy ul. [...] nieruchomość miejską składającą się z placu o pow. [...] m², [...] domów drewnianych o łącznej ilości [...] izb mieszkalnych, budynku gospodarczego oraz ogrodu owocowo – warzywnego, to jednak ich podanie z dnia 21 lipca 1945 r. skierowane do tego urzędu, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie wskazywało, że osoby te zamieszkiwały przed wojną i w jej trakcie w W. Przywołując treść art. 1 ustawy zabużańskiej organ wyjaśnił, że podstawą odmowy w przedmiotowej sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty jest fakt nieudowodnienia przesłanki przymusowego opuszczenia byłego terytorium RP. Nie udało się bowiem uzyskać dokumentów, które potwierdzałyby repatriację J. S. i M. T. (dziadka i matki wnioskodawczyni) z terenów byłej RP, natomiast przeciwne twierdzenia wnioskodawczyni należało w ocenie organu uznać za mało wiarygodne z uwagi na jej datę urodzenia (1947 r.). Organ wskazał, że uzyskał w toku postępowania dokument świadczący, że poprzednicy prawni wnioskodawczyni w okresie poprzedzającym wybuch wojny oraz w czasie działań wojennych zamieszkiwali w W. przy ul. [...], co potwierdziły informacje uzyskane z Konsulatu Generalnego RP w [...]. W ocenie organu oznacza to, że nie byli oni repatriantami tj. nie mieszkali na byłym terytorium RP i w związku z działaniami wojennymi, nie zostali zmuszeni do pozostawienia swojego majątku na kresach wschodnich. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2013 r. Minister Skarbu Państwa po rozpoznaniu odwołania M. T. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że zasadnicze znaczenie w sprawie ma ustalenie kwestii opuszczenia byłego terytorium RP przez dziadka i matkę wnioskodawczyni. Organ odwołał się do znajdującego się aktach sprawy podania J. S. i M. T. z dnia 21 lipca 1945 r., wskazując, że wynika z niego, iż osoby te jeszcze przed wybuchem wojny przeprowadziły się do W., co potwierdziło dwóch świadków. W tej sytuacji w ocenie organu odwoławczego nie sposób przyjąć, że postawę wydania w trzy dni później tj. [...] lipca 1945 r. orzeczenia przez Państwowy Urząd Repatriacyjny określającego, że osoby te "ostatnio zamieszkiwały w [...] ul. [...]", stanowiły inne niż to podanie źródła. Tym samym zawarta w tym dokumencie treść stanowi pochodną informacji przekazanych w podaniu złożonym przez J. S. i M. T. Zatem powyższe orzeczenie w zakresie opuszczenia przez właścicieli nieruchomości pozostawionej nie może stanowić podstawy do podważenia wiarygodności oświadczeń złożonych przez samych właścicieli, skoro w oparciu o te oświadczenia orzeczenie zostało wydane. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przedmiotowe orzeczenie stanowi jedynie urzędowe potwierdzenie faktu pozostawienia nieruchomości poza ówczesnymi granicami RP, na cele dalszego postępowania. Natomiast zgromadzone w aktach sprawy dowody, mające wskazywać na zamieszkiwanie przez J. S. i M. T. w [...] w latach trzydziestych XX wieku nie obejmują swoim zakresem lat 1938 – 1939, a zatem w żaden sposób nie wykluczają okoliczności, że przed wybuchem wojny dobrowolnie przenieśli się oni do W. W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody [...], że osoby te nie opuściły nieruchomości położonej w [...], ul. [...] w związku z wojną i nie były zmuszone do jej opuszczenia bezpośrednio na skutek wybuchu wojny. Przesłanki opuszczenia przez nich byłego terytorium RP nie pozostawały zatem w związku przyczynowym z okolicznościami, o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej. Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę wniosła M. T. zarzucając naruszenie; - art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej, poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 tej ustawy, - art. 6, art. 7 i 8 Kpa poprzez rozpoznanie sprawy wbrew zasadzie praworządności i słusznemu interesowi skarżącej, - art. 7 w zw. z art. 77 Kpa poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz błędne ustalenie stanu faktycznego, - art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej w zakresie w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że przedmiotowej sprawy nie można rozpatrywać w oderwaniu od treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12) uznającego za niezgodny z Konstytucją RP art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Przywołując fragmenty z uzasadnienia tego wyroku skarżąca wskazała, że Minister Skarbu Państwa wydał zaskarżoną decyzję na podstawie unormowań sprzecznych z najważniejszym w obowiązującym porządku prawnym aktem tj. Konstytucją RP, mimo posiadanej wiedzy o treści powołanego orzeczenia TK. Zdaniem skarżącej w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie sposób nie uznać, że jej poprzednicy prawni zerwali łączący ich z nieruchomością położoną w [...] związek z uwagi na wybuch wojny oraz późniejsze zmiany granic. Składając podanie z dnia 21 lipca 1945 r. wskazali oni jako miejsce zamieszkania [...], co potwierdza, iż uznawali to właśnie miasto za miejsce zamieszkania, gdzie koncentrowały się ich sprawy życiowe i tam zamierzali przebywać na stałe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych na wstępie kryteriów uznać należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a konsekwencji także przepisy prawa materialnego. Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. orzekającą o odmowie przyznania M. T. prawa do rekompensaty, z tytułu pozostawienia przez jej poprzedników prawnych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z okolicznościami związanymi z II wojna światową. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo do rekompensaty w świetle art. 2 tej ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacja granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także z innych przyczyn związanych z wojną); posiada obywatelstwo polskie. W przypadku jego śmierci, prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest spadkobiercą byłych właścicieli nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Poza sporem pozostaje również kwestia tytułu prawnego do tych nieruchomości jej poprzedników prawnych, tj. matki – M. T. z d. S. i dziadka – J. S. Niekwestionowaną okolicznością jest również posiadanie przez ww. w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwa polskiego. Powyższe okoliczności znajdują także oparcie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym. Istotą sporu jest natomiast to, czy poprzednicy prawni skarżącej opuścili byłe terytorium RP pod wpływem przymusu związanego z wojną rozpoczęta w 1939 r., a więc czy spełniona wobec nich jest przesłanka, o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej - jak twierdzi skarżąca, czy też nie - jak przyjęły organy rozpoznające sprawę. Spełnienie tych przesłanek przez właścicieli pozostawionego mienia jest bowiem warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do rekompensaty przez ich spadkobiercę, stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy. Zaś ich brak prowadzi do wydania przez wojewodę decyzji negatywnej, na podstawie art. 7 ust. 2 powołanej ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., przy czym do wniosku, o którym mowa w tym przepisie należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (art. 6 ust. 1 tej ustawy). Dowodami, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest jednolite stanowisko, że dopuszczone przez ustawodawcę dowody potwierdzające pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP, ich rodzaj i powierzchnię, nie stanowią katalogu zamkniętego, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności". Tak więc, jakkolwiek przepisy ustawy zabużańskiej przyznają szczególny walor wskazanym w niej dowodom - w tym dokumentom wymienionym w art. 6 ust. 4, to jednak nie wykluczają stosowania także innych środków dowodowych. Ustawodawca nie wyłączył bowiem w tego rodzaju sprawach stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 75 § 1 Kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Analiza tego przepisu również prowadzi do wniosku, że zawiera on jedynie przykładowe wyliczenie środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu administracyjnym, a zatem dopuszczalne są też inne środki dowodowe, niewymienione w cytowanym wyżej przepisie. Jednocześnie ustawodawca w art. 7 i 77 § 1 Kpa ustanowił zasadę prawdy obiektywnej i nałożył na organy administracji obowiązek należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Jak wskazuje art. 80 Kpa, to czy dana okoliczność została udowodniona organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wprowadzają żadnych ograniczeń do ww. obowiązków, a jedynie je konkretyzują, wskazując na pierwszeństwo jednych dowodów przed innymi. W niniejszej sprawie, mając na uwadze ustalone okoliczności, Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych wyżej zasad postępowania. W aktach sprawy znajduje się jak słusznie zauważa organ odwoławczy podanie J. S. i M. T. z dnia 21 lipca 1945 r. skierowane do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, w którym w/w zwracają się, jako właściciele pozostawionej w [...] nieruchomości, o przyznanie jako ekwiwalentu równoważnej nieruchomości w L. Na podstawie tegoż podania Państwowy Urząd Repatriacyjny wydał w dniu [...] lipca 1945 r. orzeczenie oznaczone [...], w którym stwierdzono, pozostawienie przez wnioskodawców wskazanej przez nich nieruchomości. Jak stwierdzono w treści tego orzeczenia, służy ono za podstawę osiedlenia J. S. i M. T. w granicach RP. Orzeczeniu temu jak wynika z uzasadnienia decyzji organ odmówił mocy dowodowej przyjmując, że nie może ono stanowić podstawy do podważenia wiarygodności oświadczeń złożonych przez samych właścicieli podających, że przed wybuchem wojny przenieśli się oni do W. W ocenie Sądu z takim stanowiskiem organu nie sposób się zgodzić, bowiem to właśnie na podstawie orzeczenia PUR poprzednicy prawni skarżącej uznani zostali przez ówczesne władze za repatriantów. Organy orzekające pominęły zupełnie fakt, że w aktach sprawy znajduje się wniosek J. S. z dnia 17 grudnia 1946 r. o kupno nieruchomości. Pominęły również, że zawiadomienie Powiatowego Oddziału w L. Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] stycznia 1948 r. [...], skierowane do J. S. i M. T. świadczy o tym, że na podstawie właśnie orzeczenia z dnia [...] lipca 1945 r. przydzielony im został obiekt położony w L. przy ul. [...] (nr hipoteczny [...]) po byłym właścicielu narodowości [...]. Natomiast to, czy J. S. i M. T. objęli w posiadanie tę nieruchomość mogłoby mieć znaczenie jedynie z punktu widzenia zrealizowania (w całości lub w części) prawa do rekompensaty. Nie ma natomiast zadaniem Sądu znaczenia dla oceny statusu tych osób dokonanej przez Państwowy Urząd Repatriacyjny w lipcu 1945 r. tj. bezpośrednio po zakończeniu wojny. W tym kontekście jako dowolne jawi się kategoryczne stanowisko organów orzekających, że poprzednicy prawni skarżącej przenieśli się do W. przed wojną, co sugerowałoby trwałość tego stanu, a nie częste pobyty jak dowodzi skarżąca. Ponadto organ odwoławczy przyznaje w zaskarżonej decyzji, że zgromadzone w aktach sprawy dowody, mające wskazywać na zamieszkiwanie przez J. S. i M. T. w [...] w latach 30 – tych XX wieku nie obejmują swoim zakresem lat 1938 – 1939, a zatem, jak słusznie zauważa skarżąca, nie wykluczają okoliczności, że osoby te dobrowolnie przeniosły się do W., ale też tej nie potwierdzają. Mając zatem na uwadze treść orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] lipca 1945 r. jako dowodu, któremu przepisy ustawy zabużańskiej przyznają szczególny walor, treść zawiadomienia tego urzędu z dnia [...] stycznia 1948 r. oraz faktu, że inne dowody w sposób nie budzący wątpliwości nie wykluczają opuszczenia byłego terytorium RP w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej Sąd stoi na stanowisku, że organ administracji winien się kierować zasadą rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony. Zasada ta, jest konsekwencją istnienia w prawie administracyjnym ogólnej zasady prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 Kpa), jak też uwzględniania w jego toku interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 Kpa). Fakt, że w orzeczeniu z [...] lipca 1945 roku wskazano jako ostatnie miejsce zamieszkania [...] ul. [...] może świadczyć o tym, że to właśnie miejsce było przez poprzedników prawnych skarżącej uznawane jako miejsce stałego pobytu, a nie W. gdzie przed wybuchem wojny przebywali. Miejsce ostatniego pobytu zostało potwierdzone przez Państwowy Urząd Repatracyjny w wyżej wskazanym orzeczeniu, mimo, że osoby te w podaniu wskazywały na pobyt w W. w czasie wojny. Należy więc uznać, że okoliczności związane z działaniami wojennymi zmusiły i nie pozwoliły poprzednikom prawnym wrócić i przebywać na terenie [...]. Skoro więc w świetle całokształtu materiału dowodowego, nie było podstaw do wykluczenia, że właściciele nieruchomości pozostawionej, których następcą jest skarżąca, opuścili byłe terytorium RP pod wpływem przymusu związanego z wojną, to rozstrzygnięcie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2013 r. i utrzymująca je w mocy decyzja Ministra Skarbu Państwa, wydane zostały z naruszeniem art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej poprzez jego nieuprawnione okolicznościami sprawy zastosowanie, będące z kolei następstwem wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i błędną oceną materiału dowodowego. To zaś czyni usprawiedliwionym zarzut przeprowadzenia tego postępowania z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.