I OZ 626/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 701/14, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. H. na postanowienie Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] maja 2014 r., Nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 701/14, po rozpoznaniu wniosku J. H., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący wnioskiem z dnia 10 lutego 2015 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że przez ok. 5 lat był bezrobotny, a obecnie oprócz renty z ZUS nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Podniósł, że przeszedł dwa udary mózgu, które spowodowały u niego trwałą niepełnosprawność. Wykazał, że na stałe miesięczne wydatki składa się: podatek od nieruchomości i bieżące opłaty (woda, wywóz nieczystości, gaz, energia) – 350 zł; zakup opału (węgiel, drewno)– ok. 800 zł; koszty leczenia – 200 zł; remonty bieżące nieruchomości – 100 zł. Podał również, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze studiującą córką, nie posiada majątku nieruchomego (w tym żadnej nieruchomości rolnej), jak również żadnych zasobów finansowych. Mieszka w wynajętym domu o pow. 67 m2 i nie ponosi z tego tytułu żadnych opłat. Wskazał, że jego córka jest właścicielem działki rolnej o pow. 0,34 ha, co nie stanowi gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym. Oświadczył, że na dochód rodziny w łącznej kwocie 1994,32 zł składa się jego renta w wysokości 1108,19 zł oraz renta córki po zmarłej matce w kwocie 886,13 zł. Zaznaczył, że jego córka, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, studiuje w Warszawie. Zarządzeniem z dnia 25 lutego 2015 r. Sąd wezwał J. H. do przedłożenia, w terminie 7 dni, dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń dotyczących jego stanu majątkowego. W zakreślonym terminie, skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych. Zdaniem Sądu analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że udzielone przez skarżącego informacje o wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego są niewiarygodne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 października 2014 r. skarżący wskazał dokładnie takie same dane (z wyjątkiem opału, którego koszt wzrósł z około 700 zł do około 800 zł). Wysokość kosztów utrzymania skarżącego nie zmieniła się zatem od października 2014 r. Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego skarżący zalicza podatek od nieruchomości w sytuacji, gdy nie wykazuje, aby był właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości. Skarżący podkreśla również, że dom o powierzchni 67 m2 zajmuje nieodpłatnie. Ponadto uległ zmianie stan rodzinny skarżącego, co nie pozostaje bez wpływu na koszty utrzymania. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy z października 2014 r. wynika, że skarżący pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i pełnoletnią córką. Z formularza PPF z dnia 10 lutego 2015 r. wynika natomiast, że żona zmarła i aktualnie we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwie osoby – skarżący oraz córka. Tymczasem miesięczne koszty utrzymania, biorąc pod uwagę ilość osób przebywających w gospodarstwie domowym, pozostały na niezmienionym poziomie. Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń wskazujących m. in. na wysokość ponoszonych stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego oraz wysokość otrzymywanych przez skarżącego świadczeń rentowych. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych dodatkowych dokumentów, przez co uniemożliwił dokonanie rzetelnej oceny możliwości finansowych ponoszenia przez niego kosztów sądowych. W świetle podanych informacji Sąd uznał, że skarżący nie wykazał w pełni rzeczywistej sytuacji materialnej swojej i rodziny. Skarżący podając informacje niepełne, nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zakwestionował odmowę przyznania pomocy. Wskazał, że referendarz sądowy "zastosował nie dozwolone chwyty, aby nie udzielić pomocy prawnej", a wezwanie do uzupełnienia braków znacznie przekracza normy wynikające "z art. 252 i nast. ppsa, czy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia...". Podkreślił, że "złożył poprawnie wypełniony formularz PPF", a żądanie przedstawienia zaświadczeń ze wszystkich banków, bez wskazania o jaki bank chodzi, czyni niemożliwym wykonanie wezwania w sytuacji, gdy za każde zaświadczenie bank pobiera opłatę. Skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, 2. uchylenie w całości "wezwania" do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF, 3. przyznanie wnioskowanej pomocy prawnej, ewentualnie, "zlecić dla referendarza sądowego z urzędu zebrania dokumentów, które zostały wskazane w zarzutach i nie niszczyć – bezprawiem – osobę ubogą", 4. zwolnienie skarżącego z opłaty od niniejszego zażalenia na podstawie złożonego formularza PPF. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a.") stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki zasadnie zobowiązał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Wbrew treści zażalenia wezwania dokonał Sąd, a nie referendarz – jak zarzuca skarżący. Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący powinien uzupełnić. Tymczasem skarżący nie wykonał wezwania Sądu i zanegował zasadność nałożonego na niego obowiązku. Również w zażaleniu w sposób nieuprawniony zarzucono Sądowi bezzasadność kierowania wezwania do uzupełnienia braków, w sytuacji gdy obowiązkiem Sądu przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy było ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zarządzeniem z dnia 25 lutego 2015 r. wezwano skarżącego do nadesłania m.in. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Jeżeli zatem wnioskodawca nie ma rachunków bankowych, co zdaje się sugerować w swoim zażaleniu, to powinien złożyć o tym oświadczenie. W rezultacie z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie rzetelnej analizy jego sytuacji majątkowej. Podkreślić należy, że Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu jest wiadome (postanowienie z dnia 26 maja 2015 r., I OZ 525/15), że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 5,9043 ha oraz 0,0528 ha lasu, co wynika z decyzji z dnia 6 lutego 2014 r., znajdującej się w aktach administracyjnych innej sprawy sądowej. W takim stanie sprawy Sąd Wojewódzki zasadnie wskazał, że skarżący nie przedstawił rzeczywistej sytuacji materialnej swojej rodziny, co skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie skarżącego z opłaty od niniejszego zażalenia, podnieść trzeba, że ustawodawca określił, iż zgodnie z art. 261 p.p.s.a. nie pobiera się opłat sądowych od zażaleń, o których mowa w art. 259 i art. 260 p.p.s.a, tj. wnoszonych w przedmiocie prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.