I OSK 453/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 998/14 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 998/14, po rozpatrzeniu skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] uznał M. C. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych. Podstawę orzekania organu I instancji stanowiły przepisy art. 5 ust. 3a i ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 1228, ze zm.). Powodem wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia był fakt, że dłużnik wezwany do osobistego stawiennictwa celem przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego nie stawił się do przeprowadzenia powyższych czynności. Doręczenie wezwania nastąpiło skutecznie na mocy art. 40 kpa. Organ ustalił także, na podstawie informacji otrzymanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, że w okresie od października 2013 r. do marca 2014 r. M. C. nie dokonał żadnej wpłaty na poczet swego zadłużenia. Tym samym organ stwierdził, że dłużnik w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (łączna miesięczna kwota zasądzonych alimentów na rzecz syna to 600 zł). Powyższe, zdaniem organu, świadczy o braku istnienia negatywnej przesłanki uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, określonej w art. 5 ust. 3 pkt 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, M. C. złożył odwołanie, wyjaśniając, że nie uchyla się celowo od zobowiązań finansowych wobec syna. Jego sytuacja wynika z trudnego położenia osoby o jego kompetencjach zawodowych na rynku pracy w T. Swoją przyszłość zawodową związał z obroną rozprawy doktorskiej, co umożliwia mu znalezienie pracy i spłatę zadłużenia. W T. podejmował i wciąż podejmuje próby znalezienia pracy, jednak nawet gdy pojawiają się oferty zgodne z jego kompetencjami, to pracodawcy nie są zainteresowani współpracą z nim. Zaznaczył, że jego niestawiennictwo celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego wyniknęło z konieczności nagłych podróży związanych z pracą naukową i pracą nad książką. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanęło na stanowisku, że nie może ono być uwzględnione. W uzasadnieniu organ II instancji przywołał treść art. 5 ust. 3 oraz art. 5 ust. 3 pkt 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wyjaśnił, że w piśmie Prezydenta Miasta z dnia 16 stycznia 2014 r. M. C. wezwany został do osobistego stawiennictwa celem przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego i odebrania od niego oświadczenia majątkowego. Wezwanie to odebrał osobiście dnia 31 stycznia 2014 r., jednakże nie zgłosił się w celu dokonania wymienionych czynności, jak też nie usprawiedliwił swojej nieobecności. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że skoro dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odebranie oświadczenia majątkowego poprzez niezgłoszenie się na stosowne wezwanie, jak też nie usprawiedliwił swojej nieobecności oraz nie wywiązywał się w każdym z 6 miesięcy z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, zasadnym było wydanie wobec niego decyzji uznającej go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podnoszone zaś w odwołaniu argumenty dotyczące braku pracy, jak też przygotowywanie się do obrony pracy doktorskiej nie usprawiedliwiają, w ocenie organu odwoławczego, braku wpłaty ciążących na dłużniku alimentów. Poinformowania natomiast organu w odwołaniu o konieczności wyjazdu w związku z pracą, nie potwierdzonego żadnym dokumentem, nie można uznać za chęć wywiązania się z ciążących na odwołującym się zobowiązań. M. C. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 138 § 2, w związku z art. 10 § 1 kpa przez ich niezastosowanie, oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez niewłaściwe zastosowanie. Skarżący zwrócił uwagę, że Prezydent wydał decyzję w dniu [...] kwietnia 2014 r., opierając się m.in. na informacji z dnia 23 kwietnia 2014 r. uzyskanej od Komornika Sądowego, bez poinformowania go o zakończeniu postępowania dowodowego i prawie zapoznania się z całym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do niego. Przez powyższe pozbawiony został możliwości obrony swoich praw. Zaznaczył, że w odwołaniu przedstawił przyczyny niełożenia na utrzymanie syna, jednak organ II instancji nie chciał wyjaśnić tych okoliczności, tylko wydał decyzję merytoryczną. W ocenie skarżącego organy obu instancji miały możliwość odebrania od niego oświadczenia o stanie majątkowym. Skarżący zarzucił też, że organy nie sprawdziły, czy jest on zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i czy poszukuje pracy. Tym samym nie wyjaśniły wszystkich okoliczności, jakie ustawodawca określił w art. 5 ust. 3 z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślił, że szybkość postępowania administracyjnego nie może być realizowana kosztem zasady prawdy materialnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreśliło, że podnoszony w skardze zarzut braku możliwości obrony praw nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarżący mimo możliwości udziału w toczącym się postępowaniu nie zgłaszał się na wezwania, ani nie przedkładał dokumentów usprawiedliwiających nieobecność. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 998/14 oddalił skargę i wyjaśnił, że kontroli Sądu poddana została legalność decyzji uznającej skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd przywołał treść art. 2 pkt 2 i 3 oraz art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 1228, ze zm.) i wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie, z którego wynika, że w okresie od 1 października 2013 r. do 31 marca 2014 r. na poczet alimentów egzekwowanych na podstawie wskazanych w tym piśmie tytułów wykonawczych od dłużnika M. C. nie wyegzekwowano żadnej kwoty. W aktach znajduje się również zaświadczenie Komornika Sądowego z dnia 20 września 2013 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych w stosunku do dłużnika M. C. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, że na dzień wydania decyzji skarżący był dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 3 powołane wyżej ustawy. Sąd podkreślił, że przepis art. 3 ust. 3 omawianej ustawy nakłada na właściwy organ dłużnika obowiązek wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań administracyjnych między innymi wówczas, kiedy uniemożliwia on przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny potwierdza, że dłużnik alimentacyjny M. C. przeprowadzenie takiego wywiadu uniemożliwiał, ponieważ nie stawił się na pisemne wezwanie organu w wyznaczonym terminie celem przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego. Takie ustalenie pozwala na aprobatę stanowiska organów obu instancji, że skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Sąd wyjaśnił, że podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące braku możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, faktu zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako bezrobotnego, nie mają dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenia. Organy bowiem nie wskazały, by tymi przesłankami kierowały się rozstrzygając sprawę i na konieczność ich badania nie wskazuje również brzmienie przepisu art. 5 ust. 3 powołanej ustawy. Ponieważ ustalenia organów, potwierdzone zebranym materiałem dowodowym wskazują, że M. C. jest dłużnikiem alimentacyjnym (w rozumieniu art. 2 pkt. 3 omawianej ustawy) oraz że uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego przy jednoczesnym niewywiązywaniu się przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd wyjaśnił, że prawdą jest, że w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa. Jednakże zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, ONSA WSA 2006, nr 6, poz. 157; OSP 2007, z. 3, poz. 26), na przykład, że niewydanie i niedoręczenie jej zawiadomienia, o którym mowa przed wydaniem decyzji, uniemożliwiło jej zgłoszenie wniosków dowodowych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 431/12, LEX nr 1145527). Dowody wskazywane przez stronę muszą mieć jednak wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie sytuacji takiej nie ma. Nawet w skardze M. C. nie wskazuje na dowody, które miałyby znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Na marginesie Sąd wskazał, że z zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wynika, iż dłużnik nie pracuje, nie pobiera stałych świadczeń, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. W takim stanie faktycznym Sąd uznał, że aczkolwiek w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa, jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 998/14 do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył M. C. Strona skarżąca zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu: - naruszenie przepisów postępowania, w postaci art. 4 § 1 i 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez niewłaściwe zastosowanie i odebranie skarżącemu możliwości złożenia wyjaśnień co do zebranych dowodów i materiałów we wszczętym wywiadzie alimentacyjnym, dotyczącym jego osoby, zarówno na etapie postępowania przed Prezydentem, jak i przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym, - naruszenie art. 10 § 1 kpa w związku z 138 § 2 kpa poprzez niezastosowanie, polegające na tym, że strona - skarżący został pozbawiony możności obrony swoich praw na skutek niezawiadomienia go o zakończeniu zbierania dowodów przez Prezydenta. Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go decyzji administracyjnych i przekazanie sprawy Prezydentowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. Przede wszystkim nieuzasadniony jest postawiony w skardze zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 4 ust. 1 i 2 (w skardze błędnie określono te jednostki redakcyjne jako art. 4 § 1 i 2) oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 859, ze zm.), który to zarzut jest z punktu widzenia postępowania kasacyjnego zarzutem naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) a nie, jak błędnie twierdzi skarżący kasacyjnie, procesowego (art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie z treścią tych przepisów, po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 powołanej ustawy, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy. Dłużnik alimentacyjny składa oświadczenie, o którym mowa, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, o czym należy składającego pouczyć przed złożeniem oświadczenia. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wynika z akt sprawy, skarżący kasacyjnie nie wywiązuje się z ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych wobec syna. Bezspornym w sprawie jest również fakt, że skarżący kasacyjnie prawidłowo został wezwany do osobistego stawienia się w organie I instancji, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, celem przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. W wezwaniu tym skarżący kasacyjnie został pouczony o skutkach prawnych uniemożliwienia organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Wezwanie to skarżący kasacyjnie odebrał osobiście, mimo tego nie stawił się w wyznaczonym terminie w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odebrania oświadczenia majątkowego. Nie podjął również próby usprawiedliwienia faktu swojej nieobecności. Nie zwrócił się przy tym z wnioskiem o wyznaczenie nowego terminu wezwania. Nie uczynił nic, by organ miał możliwość przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Skarżący nie podjął również żadnych działań nawet po osobistym odbiorze zawiadomienia o wszczęciu kwestionowanego postępowania. W tej sytuacji zasadnie organy orzekające oraz Sąd I instancji uznały, że w rozpatrywanej sprawie skarżący swoim postępowaniem uniemożliwił organowi przeprowadzenie z nim wywiadu alimentacyjnego i odebranie oświadczenia majątkowego. Ani zatem Sąd I instancji, ani organy orzekające w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, który nie jest przez skarżącego kasacyjnie kwestionowany, nie naruszyły art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skoro skarżący kasacyjnie zignorował wezwanie organu do stawienia się, by przeprowadzić z nim wywiad środowiskowy i odebrać od niego oświadczenie majątkowe, to zasadnie Sąd I instancji uznał, że organy wydając zaskarżone decyzje, postępowały zgodnie z powołanymi w wydanych decyzjach przepisami prawa. Nie jest zatem uprawniony postawiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wobec nieuzyskania wymaganych powołaną ustawą wyjaśnień ze strony skarżącego. W sytuacji, gdy skarżący według własnego wyboru nie bierze udziału w postępowaniu, kwestionowanie czynności organu w powyższym zakresie jest niczym nieuzasadnione. W tej sytuacji nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 10 kpa. Wprawdzie, jak wynika z akt sprawy, organy obu instancji nie zastosowały się do dyspozycji tego przepisu, jednakże uchybienie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Jak prawidłowo wyjaśnił Sąd I instancji, w sytuacji postawienia organowi administracji publicznej zarzutu naruszenia art. 10 kpa koniecznym jest wykazanie przez stronę, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero bowiem wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 kpa. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w rozpatrywanej sprawie. Skarżący kasacyjnie ani w trakcie postępowania administracyjnego, ani w trakcie postępowania sądowego nie wskazał, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mógł dokonać, jakiego konkretnie dowodu w sprawie nie mógł przedstawić, a przede wszystkim nie wykazał, jaki wpływ na wynik sprawy mogłoby to mieć. Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w pełni odpowiada prawu. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.