II SA/Rz 1099/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości - postanawia - I. przyznać skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. J. D. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. W skardze zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów związanych ze złożeniem skargi, których nie jest w stanie ponieść ze względu na utrzymanie konieczne oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego Tożsame żądanie ponowiła we wniosku złożonym na urzędowym formularzu (PPF). Wskazała w nim, że jest osobą w podeszłym wieku (81 lat) z orzeczonym na stałe znacznym stopniem niepełnosprawności. Podała, że jest właścicielką domu o powierzchni ok. 73 m. kw., położonego na działce o pow. 0,22 ha, budynków gospodarczych oraz nieruchomości rolnej (1,02 ha). Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1322,87 zł. Miesięczne wydatki strony to: 450 zł – żywność, 50 zł – środki czystości, 65 zł – prąd, 51 zł – gaz, 51,60 zł – telefon, 60 zł – ubranie, 200 zł – lekarstwa oraz koszty dojazdu do lekarzy, 13 zł – śmieci, 36 zł – woda i kanalizacja, 200 zł – bieżące remonty domu, 18,58 zł (ubezpieczenie domu i budynków gospodarczych), 296,66 zł (ogrzewanie domu). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: J. D. domaga się zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia profesjonalnego zastępcy prawnego, co wchodzi w zakres tzw. całkowitego prawa pomocy, zgodnie z treścią art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a.". Przesłanką udzielenia stronie wsparcia w powyższych granicach jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Spełniają ją osoby, które po ograniczeniu wszystkich zwykle ponoszonych wydatków do granic niezbędnego utrzymania nie są już w stanie wygospodarować jakiejkolwiek kwoty na poczet wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Chodzi tutaj zatem o osoby rzeczywiście ubogie, którym niewystarczająca ilość posiadanych środków finansowych uniemożliwia dostęp do sądu. W tym miejscu należy zaznaczyć, że zasadniczo obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego obciąża wszystkie strony tego postępowania, co wynika z brzmienia art. 199 P.p.s.a. Natomiast instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wyrażonej w powołanym przepisie zasady, a zatem jej zastosowanie, zwłaszcza w najszerszych dopuszczonych przez ustawodawcę granicach, musi być ograniczone do przypadków faktycznie wskazujących na potrzebę udzielenia żądanego wsparcia. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek J. D. może zostać uwzględniony, lecz jedynie w części. Takie częściowe dofinansowanie strony z budżetu Państwa uwarunkowane jest sytuacją niemożności poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna świadczy, zdaniem rozpoznającej niniejszy wniosek, o zasadności zwolnienia strony od obowiązku uiszczenia tylko wpisu od skargi. Przede wszystkim bowiem, fakt posiadania przez składającą wniosek stałego dochodu, domu, nieruchomości rolnej i braku jakichkolwiek osób na utrzymaniu wyklucza wymienioną z kręgu osób ubogich, którzy mogą liczyć na pełne wsparcie od Państwa tj. uzyskanie całkowitego prawa pomocy. Jednocześnie uwzględniono także podeszły wiek skarżącej oraz zaliczenie jej do znacznego stopnia niepełnosprawności, z czym związana jest konieczność ponoszenia wydatków na wizyty lekarskie oraz lekarstwa. Dlatego też uznano, że brak konieczności opłacenia złożonej przez stronę skargi umożliwi jej obronę swoich praw na drodze postępowania sądowego i zwolniono ją od wpisu od tejże skargi. Przyznanie prawa pomocy w szerszym zakresie tj. w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika uznano natomiast za bezzasadne. W powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. mowa jest bowiem o uszczerbku w tzw. koniecznym utrzymaniu. Oznacza to, że tylko konieczność poniesienia wydatków związanych z utrzymaniem na minimalnym poziomie egzystencji może wskazywać na potrzebę udzielenia stronie wsparcia w zakresie kosztów postępowania sądowego. Do tego rodzaju wydatków z pewnością jednak nie można zaliczyć tych ponoszonych przez skarżącą na telefon, ubranie, czy bieżące remonty domu. Nie mają one bowiem decydującego znaczenia dla utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ich czasowe wyeliminowanie pozwoli natomiast na zgromadzenie środków potrzebnych do pokrycia dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, o ile oczywiście zaistnieje taka konieczność (obecnie na skarżącej spoczywa bowiem jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi, od którego to obowiązku zostaje ona zwolniona na mocy niniejszego postanowienia) oraz kosztów wynagrodzenia adwokata lub też radcy prawnego. Należy w tym miejscu wskazać, że udział tego ostatniego podmiotu na aktualnym etapie postępowania nie jest konieczny, zaś z mocy art. 6 P.p.s.a. sąd udziela stronie działającej w sprawie bez adwokata czy radcy prawnego wszelkich potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i poucza ją o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach ich zaniedbań. Natomiast z mocy art. 134 P.p.s.a. sąd, nie będąc związany argumentacją skargi, uwzględnia z urzędu wszelkie uchybienia organów administracji. Z powyższych względów przyznano J. D. prawo pomocy w częściowym zakresie tj. zwolniono ją od wpisu od złożonej skargi, odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Podstawę niniejszego rozstrzygnięcia stanowi art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.