II FZ 40/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 410/14 w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 26 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I Sa/Lu 410/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił R. M. (dalej jako "podatnik", "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że podatnik nie spełnił ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący starał się wskazać, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Nadmienił, że wykonuje pracę "na próbę" za wynagrodzeniem 600 zł brutto. Nie posiada, jako osoba bezrobotna, prawa do zasiłku, a mieszkanie, w którym zamieszkuje należy do jego siostry, która wraz z matką, również je zamieszkującą ponosi koszty jego utrzymania. Podatnik oświadczył, że nie posiada samochodu oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Sąd zauważył, że skarżący nie przedstawił w całości dokumentów pozwalających na kompleksową ocenę jego możliwości płatniczych. Złożone wraz ze sprzeciwem oświadczenie członków jego rodziny, w których matka i siostra oświadczyły, że tworzą odrębne gospodarstwa domowe, zamieszkując jednocześnie ten sam lokal co podatnik, zdają się przeczyć logice i doświadczeniu życiowemu. Zdaniem Sądu materiał przedstawiony przez skarżącego pozostawiał wątpliwości co do kwestii związanej z jego możliwościami finansowymi. Z jednej strony podatnik utrzymywał konsekwentnie, ze jest bezrobotny, z drugiej jednak informował, że pracował na "próbę" i w związku z charakterem zatrudnienia nie mógł dostarczyć zaświadczeń o wynagrodzeniu za wcześniejsze okresy. Sąd uznał, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej i poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący. Informacje wydały się być, w ocenie Sądu, fragmentaryczne i ukierunkowane na wyeksponowanie okoliczności mających świadczyć o tym, że jego sytuacja jest trudna. Na powyższe orzeczenie skarżący wniósł zażalenie, w którym domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia podatnika z kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania. Wyjątkiem od tej zasady jest możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1.) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2.) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Należy mieć na uwadze, że to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący i kompleksowy swojej sytuacji majątkowej tak aby organ orzekający o ewentualnym zwolnieniu od kosztów postępowania nie miał wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej w jakiej znajduje się wnioskodawca. Jeżeli zatem skarżący w sposób wybiórczy i fragmentaryczny dokumentuje swoją sytuację majątkową, musi liczyć się z faktem, że organ nie oceni jako wiarygodnych informacji, czy oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się i w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji zajęte w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi powinien się kierować przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Szczególnego podkreślenia wymaga kwestia, że to rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej i materialnej, która realizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga, co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Dopiero zestawienie przedstawionych we wskazanym zakresie informacji stanowi podstawę do prawidłowej oceny czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy zgodzić się również ze stanowiskiem zawartym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, w którym podniesiono, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze przedłożone przez skarżącego oświadczenia, doszedł do przekonania, że podatnik nie wykazał w pełni swojej sytuacji materialnej. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy. Jest to w istocie pomoc państwa, skierowana do osób, które znajdują się w na tyle trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla zasobów i środków, jakimi dysponują na bieżące utrzymanie. Mając powyższe na uwadze, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.