II GSK 111/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Janusz Zajda sędziowie NSA Małgorzata Rysz (spr.) Lidia Ciechomska- Florek Protokolant asystent sędziego Milena Dąbkowska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 września 2014 r.; sygn. akt II SA/Sz 105/14 w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] grudnia 2013 r.; nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. B. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w S. 900 (dziewięćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 10 września 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 105/14 oddalił skargę H.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] grudnia 2013 r., w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Naczelnik Urzędu Celnego w S. nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 8.000 zł., za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Dyrektor Izby Celnej w S., po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia 5 grudnia 2013 r., wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej k.p.a.), art. 87 ust. 1, art. 92a ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1265, dalej jako u.t.d.), art. 1, art. 2, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 i ust. 3 umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP), sporządzonej w Genewie dnia 1 września 1970 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 49, poz. 254 zwanej dalej: "Umową ATP") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] sierpnia 2013 r. Organ podał, że z niekwestionowanych podczas kontroli ustaleń, które zostały udokumentowane w protokole wynika, że H.B., prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą: H.B. "C.", dokonywała w dniu 30 stycznia 2013 r. przewozu towaru między firmą norweską a firmą polską, co oznacza, że w dniu kontroli był wykonywany przez nią międzynarodowy transport drogowy, na wykonywanie którego posiadała licencję. Zdaniem organu, przewóz ten podlegał Umowie ATP, a obowiązek przestrzegania postanowień art. 4 ust. 1, czyli zachowania na całej trasie przewozu ściśle określonej temperatury, zgodnie z treścią art. 4 ust. 3 Umowy ATP, spoczywał na przewoźniku, tj. H.B. Materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdza, że kontrolowany przewóz wykonywany był naczepą ciężarową typu chłodnia udostępnioną przewoźnikowi, który podjął się zapewnienia utrzymania jej w stanie zgodnym z uregulowaniami prawnymi, przez co należy rozumieć również odpowiedzialność za wykonywanie tą naczepą przewozów artykułów szybko psujących się zgodnie z normami Umowy ATP. Skarżąca nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu, który wskazywałby, że to organizator transportu (Ecotrans Kontinent AB) przejął na siebie na czas wykonywania ww. przewozu obowiązki wynikające z umowy ATP. Organ podał, że z akt sprawy wynika również, że kierowca wykonujący przewóz nie okazał ważnego świadectwa ATP (okazane świadectwo ATP było ważne do grudnia 2012 r.), a na naczepie brak było tabliczki potwierdzającej wykonanie odpowiednich badań zgodności naczepy z odpowiednimi normami, w związku z tym nie można było stwierdzić, czy naczepa jest utrzymana w stanie technicznym gwarantującym bezpieczny transport łososia w odpowiedniej temperaturze. Organ odwoławczy mając na uwadze, że w protokole kontroli podano treść naruszenia z lp.3.3 nr 3 Załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, według brzmienia poprzednio obowiązującego, zaś w postanowieniu o wszczęciu postępowania wskazano na wykonywanie przewozu bez ważnego świadectwa ATP, z kolei w decyzji organu I instancji podano jako naruszenie wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy, umową międzynarodową lub warunkami określonymi w zezwoleniu, uznał, że nie doszło do zmiany kwalifikacji naruszenia. Organ I instancji bowiem prawidłowo uznał, że w dniu kontroli był wykonywany międzynarodowy przewóz drogowy niezgodnie z przepisami ustawy, umową międzynarodową lub warunkami określonymi w zezwoleniu, a w definicji tej mieści się wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez aktualnego świadectwa ATP. Organ II instancji wyjaśnił, że wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 1 zd. 1 Umowy ATP ma związek jedynie z warunkami atmosferycznymi, które gwarantują odpowiednio niską temperaturę na czas przewozu. Natomiast nie ma żadnego znaczenia, jaka rzeczywiście temperatura panowała podczas przewozu wewnątrz naczepy. Z wpisu funkcjonariusza celnego zawartego w załączniku do protokołu kontroli wynika, iż w trakcie kontroli faktyczna temperatura otoczenia wynosiła plus 6 stopni Celsjusza (co nie zostało zakwestionowane ani przez kierowcę, ani przez skarżącą). Poza tym na dzień kontroli oraz w dniu ją poprzedzającym prognozowane były dla Polski temperatury maksymalne znacznie przekraczające dopuszczalną, tj. nawet 9 stopni Celsjusza, co potwierdza wydruk z internetowej strony portalu www.tvnmeteo.tvn24.pl. Powyższe dowody, zdaniem organu przeczą, że właściwa temperatura została zachowana. Poza tym strona nie nadesłała żadnych dowodów, które uzasadniłyby konieczność zastosowania tego przepisu. Organ wskazał także, że w sprawie nie zaistniała możliwość zwolnienia przedsiębiorcy z odpowiedzialności w trybie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., albowiem strona nie wykazała, że naruszenie powstało wskutek zdarzeń i okoliczności, których nie mogła przewidzieć. Poza tym miała wpływ na stwierdzone podczas kontroli drogowej naruszenia, gdyż wykonywała przewóz naczepą pomimo upływu ważności świadectwa ATP oraz pomimo tego, że temperatury przewidywane na czas przewozu nie pozwalały na odejście od tego obowiązku. W tym wypadku mogła zatem przewidzieć, że podjęcie się przewozu towarów bez ważnego świadectwa ATP jest naruszeniem, które w przypadku kontroli, skutkować będzie nałożeniem kary pieniężnej. Powoływany przez stronę fakt niepoinformowania przedsiębiorcy przez pracownika o kontroli nie jest okolicznością wyłączającą odpowiedzialność, lecz świadczy o niewłaściwym nadzorze nad swoim pracownikiem. Organ II instancji podkreślił, że przedsiębiorca powinien dochować należytej staranności przy doborze pracowników i powinien znać i stosować przepisy dotyczące przewozów drogowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając skargę stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Sąd I instancji stwierdził, że ustalenia organu co do faktu popełnienia naruszenia przez skarżącą jak i co do wysokości kary pieniężnej nie budzą wątpliwości. Nie podzielił stanowiska skarżącej, że z punktu widzenia przepisów Umowy ATP z odpowiedzialności za brak ważnego na datę przewozu świadectwa ATP może zwolnić przewoźnika przeświadczenie, że ze względu na przewidywaną temperaturę otoczenia zastosowanie środka transportu wymienionego w art. 1 Umowy ATP, posiadającego ważne świadectwo ATP, było zbędne. Wskazał, że z przepisów Umowy ATP wynika, że zasadą przy wykonywaniu międzynarodowych przewozów szybko psujących się artykułów żywnościowych izotermicznymi środkami transportu, lodowniami, chłodniami i ogrzewanymi, środkami transportu mogą być nazwane tylko takie, które odpowiadają określeniom i normom podanym w załączniku 1 do umowy (art. 1), a zatem takie środki transportu, które posiadają ważne świadectwa ATP. Z art. 3 i art. 4 umowy ATP wynika jednoznacznie, że za pojazd określony w umowie ATP może być uznany tylko taki pojazd, który posiada stosowne świadectwo. Nie mieści się zatem w zakresie uprawnień funkcjonariuszy służby celnej ustalenie, czy pojazd który takiego świadectwa nie posiada, spełnia wymogi określone w umowie ATP. Zatem brak stosownego świadectwa wyklucza możliwość uznania, że przewóz jest dokonywany środkiem transportu określonym w umowie ATP, a tym samym, że jest wykonywany zgodnie z wymogami tej umowy. Brak świadectwa wymaga od przewoźnika wykazania (udowodnienia), że przewóz ww. artykułów odbywał się w temperaturze, która - zgodnie z art. 4 ust. 1 Umowy ATP- nie wymagała stosowania środka transportu określonego w art. 1. Organ nie ma obowiązku przeprowadzenia takiego dowodu z urzędu. Zdaniem Sądu I instancji skarżąca nie wykazała żadnym dostępnym w procedurze administracyjnej środkiem dowodowym, że decydując się na przewóz ryb świeżych środkiem transportu niewyposażonym w ważne świadectwo ATP, dokonała jakiekolwiek ustalenia co do przewidywanej temperatury w dniu 30 stycznia 2013 r. Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie, wbrew twierdzeniu skargi, nie ma znaczenia ukrycie faktu kontroli przed pracodawcą przez kierowcę, gdyż to pracodawca ponosi odpowiedzialność za wyposażenie pracownika w kompletne, odpowiednie i ważne dla danego przewozu dokumenty. Ta okoliczność, może stanowić jedynie o niewłaściwej organizacji pracy w przedsiębiorstwie transportowym, czy braku właściwego nadzoru nad pracownikami. Sąd ponadto wskazał, że organ prowadził postępowanie w celu ustalenia, czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d., wyłączającego odpowiedzialność przedsiębiorcy, czyli wystąpienie zdarzenia lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewóz nie mógł przewidzieć. Jednakże dla zwolnienia się z odpowiedzialności to przedsiębiorca musi wykazać, że dołożył należytej staranności czyli uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać organizując przewóz, a jedynie wskutek jakichś nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych okoliczności lub zdarzeń doszło do naruszenia przepisów prawa. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie została przez skarżącą wykazana. Skarżąca, co podkreślił Sąd I instancji, jest profesjonalnym przewoźnikiem, którego obowiązuje znajomość przepisów prawa i który winien organizować pracę swojego przedsiębiorstwa transportowego tak, aby przestrzegać przepisów mających zastosowanie w przypadku danego rodzaju transportu. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że skoro skarżąca wykonywała usługę przewozu pojazdem nieposiadającym ważnego świadectwa ATP, jak też nie wykazała, iż spełniła przewidziane w Umowie ATP wymogi zwalniające ją z legitymowania się w dniu kontroli tym świadectwem, to nałożenie kary za wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego niezgodnie z umową międzynarodową było uzasadnione. Wysokość kary wynikała z Załącznika nr 3, lp. 3.3 do ustawy o transporcie drogowym. H.B. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] grudnia 2013r. oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 4 ust. 1 zd. 1 umowy ATP poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przy braku świadectwa, przepis ten nakłada na przewoźnika obowiązek udowodnienia, że przewóz artykułów odbywał się w temperaturze, która zgodnie z art. 4 ust. 1 umowy ATP – nie wymagała stosowania środka transportu określonego w art. 1, 2. art. 92a ust. 7 u.t.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca miała wpływ lub godziła się na powstanie naruszenia, 3. art. 92a ust. 6 u.t.d. w zw. z Załącznikiem nr 3, lp. 3.3. do tejże ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nałożenie na skarżącą kary za naruszenie nieprzewidziane w ustawie w chwili jego popełnienia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w S. wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego rzeczywiście zaistniały. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy zostały naruszone. Skarga kasacyjna została oparta na jednej podstawie z art. 174 p.p.s.a. – a mianowicie naruszeniu prawa materialnego i zawiera zarzuty, które strona podnosiła już w toku postępowania i do których odnosił się zarówno organ, jak i Sąd I instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko zajęte przez organy i zaakceptowane przez WSA jest prawidłowe, a skarga kasacyjna nie zawiera żadnych nowych argumentów, które mogłyby je podważyć. Prawidłowo, w okolicznościach niniejszej sprawy uznano, że skarżąca nie wykazała, że dokonywała przewozu artykułów (ryb świeżych) w temperaturze, która zgodnie z art. 4 ust. 1 Umowy ATP, nie wymagała stosowania środka transportu określonego w art. 1. Z niezakwestionowanego stanu faktycznego wynika, że H.B. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą "C.", wykonywała w dniu 30.01.2013r, międzynarodowy transport drogowy, dokonując przewozu towarów – artykułów spożywczych szybko psujących się, przewóz ten podlegał Umowie ATP, a pojazd, którym dokonywano przewozu nie posiadał ważnego świadectwa ATP. Stosownie do art. 4 ust. 1 Umowy ATP "Do przewozu szybko psujących się artykułów żywnościowych, wymienionych w załączniku 2 i 3 do umowy, powinny być stosowane środki transportu wymienione w artykule 1 umowy, z wyjątkiem wypadków, gdy w związku z temperaturą przewidywaną podczas całego przewozu obowiązek ten wydaje się całkowicie zbędny do utrzymywania temperatur ustalonych w załącznikach 2 i 3 umowy.(...)". Z kolei zgodnie z art. 1 Umowy "Przy wykonywaniu międzynarodowych przewozów szybko psujących się artykułów żywnościowych izotermicznymi środkami transportu, lodowniami, chłodniami i ogrzewanymi środkami transportu mogą być nazwane tylko takie środki transportu, które odpowiadają określeniom i normom podanym w załączniku 1 do umowy." Zgodność izotermicznego środka transportu z normami, stosownie do załącznika 1 do Umowy, poświadcza ważne świadectwo ATP. Niesporne w sprawie jest, że przewóz towarów którego dokonywała H.B. winien być dokonany przy pomocy środka transportu spełniającego warunki wymagane umową, których spełnienie poświadczyć mogło tylko ważne świadectwo ATP, a którego skarżąca nie posiadała. W takiej sytuacji okolicznością zwalniającą ją z obowiązku stosowania środka transportu określonego w art. 1 Umowy ATP mogła być okoliczność – wynikająca z treści art. 4 ust. 1 Umowy, gdy w związku z przewidywaną temperaturą podczas całego przewozu obowiązek ten wydaję się zbędny do utrzymania temperatur ustalonych w załącznikach (odnośnie ryb świeżych jest to + 2 ° C). Z brzmienia wymienionych przepisów wynika więc, że to wykonujący przewóz drogowy zdając sobie sprawę, że nie posiada środka transportu zgodnego z Umową (wyposażonego w ważne świadectwo ATP) winien dokonać ustaleń, czy przewidywana podczas całego transportu temperatura powoduje, że obowiązek dokonania przewozu certyfikowanym pojazdem jest zbędny. Na przewoźniku w takiej sytuacji spoczywa również ciężar wykazania tej okoliczności, co słusznie podnosił organ II Instancji oraz Sąd. Skarżąca jej nie wykazała, ograniczając się do gołosłownego kwestionowania sprawdzeń w tym zakresie, jakich dokonał organ w oparciu o portal internetowy www.tvnmeteo.tvn24.pl, zgodnie z którymi na dzień kontroli oraz w dniu poprzedzającym prognozowane były temperatury znacznie przekraczające dopuszczalną dla przewozu ryb świeżych tj. nawet do 9°C. Skarżąca nie zakwestionowała również skutecznie, że w dniu kontroli temperatura wynosiła + 6°C, co wynika z wpisu funkcjonariusza do protokołu kontroli. Poddawanie w wątpliwość tych okoliczności – w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego - bez zgłoszenia stosownych zarzutów co do ustaleń stanu faktycznego, nie mogło być wystarczające dla osiągnięcia oczekiwanego przez skarżącą rezultatu. Słusznie zatem Sąd I instancji zaakceptował jako prawidłowe stanowisko organów administracyjnych, że brak jest w sprawie okoliczności, które mogłyby przemawiać za tym, że skarżąca dochowała warunków przewozu towarów - artykułów żywnościowych szybko psujących się. Nie można również uznać, że w sprawie doszło do naruszenia art. 92a ust. 7 u.t.d. w sposób opisany w skardze kasacyjnej. Zgodnie z tym przepisem, w mającym w sprawie zastosowanie brzmieniu: "Przepisy ust. 1, ust. 3 pkt 5 i ust. 5 i 6 stosuje się do podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym, w szczególności do: spedytora, nadawcy, odbiorcy, załadowcy, organizatora wycieczki, organizatora transportu, operatora publicznego transportu drogowego – jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia." Zatem art. 92 a ust. 7 wskazuje na jakich zasadach odpowiadają podmioty (wykonujące czynności związane z przewozem drogowym, tacy jak: spedytorzy, załadowcy itd.) inne, niż podmiot wykonujący przewóz drogowy - za naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Odpowiadają oni tylko wówczas - gdy okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia. Inne są natomiast zasady odpowiedzialności dla podmiotów wykonujących przewóz drogowy, jakim była w czasie stwierdzonego naruszenia skarżąca. Podstawa odpowiedzialności skarżącej wynikała z ust. 1 art. 92 a ( w zw. z ust. 6 tego artykułu) i została prawidłowo wskazana w obu decyzjach. Natomiast okoliczności umożliwiające zwolnienie się z odpowiedzialności przez podmiot wykonujący przewóz drogowy zostały wskazane w art. 92 c u.t.d. i – jak wynika z obu decyzji – przeanalizowane w sprawie. Bezzasadny wreszcie jest ostatni zarzut skargi kasacyjnej – przez naruszenie art. 92a ust. 6 u.t.d. w zw. z Załącznikiem nr 3 (lp. 3.3.) i nałożenie na skarżącą kary za naruszenie nieprzewidziane w ustawie w chwili jej popełnienia. Słusznie w tym zakresie wskazał Sąd I instancji, że w dniu 30 stycznia 2013r.w Lp.3.3. Załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym ustawodawca przewidział karę 8.000zł za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy, umową międzynarodową lub warunkami określonymi w zezwoleniu. Za takie też naruszenie została na skarżącą nałożona kara pieniężna. Wywiedziona przez autora skargi kasacyjnej teza o ukaraniu za naruszenie nieprzewidziane w ustawie w chwili popełnienia - z faktu, że w protokole kontroli wpisano nieaktualne brzmienie pkt 3.3. Załącznika nr 3 ["wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganego świadectwa zgodnie z umową o międzynarodowych przewozach artykułów szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP)"], zresztą zwierające w sobie naruszenie opisane inaczej w aktualnej wersji Załącznika nr 3, nie zasługuje na podzielenie. Z tych też względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.