II FSK 3808/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Katarzyna Wolna-Kubicka, Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 417/14 w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 5 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (sygn. akt I SA/Ol 417/14) oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 5 marca 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku podał, że decyzją z dnia 30 grudnia 2013 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w O. określił stronie zobowiązanie podatkowe w podatku od czynności cywilnoprawnych za 2011 r. W decyzji zawarto pouczenie o przysługującym podatnikowi prawie do wniesienia odwołania, w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 marca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 i § ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej: O.p. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzja została skutecznie doręczona w trybie art. 149 O.p. pełnoletniemu domownikowi - córce podatnika w dniu 30 grudnia 2013 r. - która podjęła się oddania pisma adresatowi. W związku z tym, ustawowy 14-dniowy termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 13 stycznia 2014 r. W dniu 14 stycznia 2014 r. podatnik nadał w urzędzie pocztowym odwołanie od ww. decyzji organu I instancji. Z kolei pismem z dnia 7 lutego 2014 r. podatnik wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odnosząc się do powyższego organ stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania i pozostawił sprawę bez merytorycznego rozpatrzenia. Jednocześnie zaznaczył, że postanowieniem z dnia 5 marca 2014 r. odmówił stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 122 O.p., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i tym samym przyjęcie, że otrzymał decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w dniu 30 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu skargi, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że termin do wniesienia odwołania powinien rozpocząć bieg od dnia 30 grudnia 2013 r. Jego zdaniem, fakt, że córka pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowy nie przesądza o tym, że przekazanie pisma córce jest równoznaczne z doręczeniem skarżącemu. Córka przekazała decyzję dopiero dnia następnego, tj. 31 grudnia 2013 r., i od tej daty powinien być liczony termin do wniesienia odwołania. Skarżący stwierdził, że nie może ponosić negatywnych następstw zaniedbania po stronie jego córki. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w uzasadnieniu skargi, skarżący wyraził chybiony pogląd, że o dacie doręczenia pisma stronie, na podstawie art. 149 O.p., decyduje data jego otrzymania przez stronę, a nie domownika. Sąd wskazał, że istota doręczenia zastępczego we wskazanym trybie przejawia się tym, że doręczenie dokonuje się domownikowi, ale ze skutkiem dla strony. W samej konstrukcji doręczenia do rąk domownika pisma przeznaczonego dla strony tkwi założenie, że w sytuacji objętej hipotezą powołanego przepisu dopuszczalne jest pozostawienie korespondencji zamiast bezpośrednio adresatowi innej osobie będącej domownikiem gotowym do dalszego przekazania pisma podmiotowi nieobecnemu w mieszkaniu. Przechodząc do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że możliwość obalenia domniemania doręczenia pisma rozumiana tak, jak przedstawił to skarżący, nie mogła dotyczyć przypadku, jaki wystąpił w niniejszej sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej przy formułowaniu oceny prawnej nie miał bowiem żadnych wątpliwości, że doręczenie ww. decyzji domownikowi odpowiadało wszelkim wymogom zawartym w art. 149 O.p. Córka skarżącego jest bowiem dorosłym domownikiem i zobowiązała się oddać przesyłkę adresatowi, co potwierdziła własnym podpisem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W związku z tym słusznie organ uznał, że skutek doręczenia nastąpił w dniu 30 grudnia 2013 r. W niniejszej sprawie, doręczenie decyzji nastąpiło w dniu 30 grudnia 2013 r., a w związku z tym, termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 13 stycznia 2014 r. Skarżący wniósł natomiast odwołanie w dniu 14 stycznia 2014 r. (data nadania pisma), a więc po upływie terminu do jego wniesienia. W konsekwencji, zasadnie zdaniem Wojewódzkiego Sądu, organ odwoławczy wydał postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Podatnik wywiódł skargę kasacyjną i zaskarżył w całości opisany powyżej wyrok. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 151 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż istnieją podstawy do uchylenia uprzednio wydanego postanowienia przez organ podatkowy, albowiem organ ten dokonał wadliwych ustaleń faktycznych mających wpływ na treść rozstrzygnięć administracyjnych, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) w sprawie tj. nieuwzględnienie skargi pomimo podstaw do stwierdzenia innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegającego na tym, iż Sąd pierwszej instancji dokonał wadliwej kontroli działalności administracji publicznej z uwagi na niewzięcie pod uwagę naruszenia przez organ podatkowy przepisów prawa podatkowego, które zobowiązywały ten organ do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a następnie jego oceny czy podnoszona przez skarżącego okoliczność dochowania terminu do wniesienia odwołania została udowodniona, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 122 i 149 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) w sprawie tj. nieuwzględnienie skargi pomimo podstaw do stwierdzenia innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegającego na tym, iż Sąd pominął okoliczność, iż organ podatkowy co najmniej przedwcześnie uznał, iż w sprawie doszło do tzw. zastępczego doręczenia decyzji podatkowej, w sytuacji, gdy z wyjaśnień skarżącego wynikało, iż do odbioru przesyłki doszło w innych okolicznościach faktycznych, niż ustalił organ podatkowy. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, wnoszę o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych jednocześnie pełnomocnik oświadczył, iż opłaty, o których mowa, nie zostały zapłacone w całości lub w części. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna polega oddaleniu, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się niezasadne, a w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, które Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod rozwagę z urzędu (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a.). Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie doszło do naruszenia przez WSA wskazanych w niej przepisów. Słusznie Sąd I instancji uznał, że organ podatkowy podjął wszelkie działania aby wyjaśnić stan faktyczny, zebrał i wszechstronnie rozpatrzył cały materiał dowodowy i na tej podstawie doszedł do wniosku, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu do złożenia odwołania. Rozpatrując kwestię przywrócenia terminu, organ uprzednio z urzędu ustalił prawidłowość doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej. Z treści art. 162 § 1 O.p. wynika, że organ powinien przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Uchybienie terminowi stanowi zatem kluczową przesłankę do przywrócenia terminu. Organ ustalił, że do zastępczego doręczenia decyzji podatkowej doszło w dniu 30 grudnia 2013 r. dorosłemu domownikowi córce skarżącego M. S. Odwołanie wniesiono natomiast 14 stycznia 2014 r., a więc po terminie do jego wniesienia, który upłynął w dniu 13 stycznia 2014 r. Wobec powyższego, organ prawidłowo rozpatrzył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania uznając jednak, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu tego terminu. Należy zgodzić się z twierdzeniem organu i Sądu I instancji, że subiektywne przekonanie skarżącego o doręczeniu decyzji w dniu 31 grudnia 2013 r., nie stanowi przyczyny uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu. Zasadniczym celem zarzutów skargi kasacyjnej kierowanych pod adresem przeprowadzonego postępowania dowodowego przez organ, zaaprobowanego w zaskarżonym wyroku, był brak akceptacji nieprzeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków: córki, żony i pracowników organu na okoliczność spornego doręczenia. Jednakże, mimo że nie wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, organ przeprowadził postępowanie na okoliczność kiedy doszło do doręczenia zastępczego decyzji, co znajduje odzwierciedlenie w aktach podatkowych. Organ odwoławczy zwrócił się do Dyrektora UKS i zapoznał się z kopiami poleceń wyjazdów służbowych dla pracowników, którzy dokonali doręczenia decyzji wydanych skarżącemu oraz kopią wniosku o odbycie wyjazdu służbowego w dniu 30 grudnia 2013 r. Po dokonaniu tych ustaleń Dyrektor Izby Skarbowej miał prawo uznać, że pracownicy skutecznie doręczyli skarżącemu decyzję w dniu 30 grudnia 2013 r. bowiem odebrał ją w tym dniu dorosły domownik - córka skarżącego, co potwierdziła własnym podpisem na zwrotnym poświadczeniu odbioru. W tym miejscu należy przyznać rację skarżącemu, że Sąd w sposób dowolny stwierdził, że "bezspornie" do doręczenia decyzji córce skarżącego doszło w dniu 30 grudnia 2013 r. bo właśnie ta okoliczność była sporna między stronami ale uchybienie to nie ma wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 122 i 149 O.p. Należy powtórzyć za Sądem I instancji, iż w samej konstrukcji doręczenia do rąk domownika pisma przeznaczonego dla strony tkwi założenie, że w sytuacji objętej hipotezą powołanego przepisu dopuszczalne jest pozostawienie korespondencji zamiast bezpośrednio adresatowi innej osobie będącej domownikiem gotowym do dalszego przekazania pisma podmiotowi nieobecnemu w mieszkaniu. Przy czym, co należy podkreślić, zobowiązanie to następuje już z momentem przyjęcia pisma przez dorosłego domownika i złożenia czytelnego podpisu na potwierdzeniu odbioru. W świetle treści art. 149 O.p. brak jest podstaw, aby twierdzić, że odbierający pismo domownik musi złożyć oświadczenie, że zobowiązuje się oddać pismo adresatowi. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, jeżeli dorosły domownik nie odmawia przyjęcia przesyłki, to oznacza, że podjął się on doręczenia tej przesyłki adresatowi. Wbrew twierdzeniu skarżącego należy też zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że skarżący nie dochował terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Zgodnie bowiem z art. 162 § 2 O.p., podanie o przywrócenie terminu należy wnieść, w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie wraz z wnioskiem, należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Skarżący odwołanie od decyzji organu I instancji nadał w placówce pocztowej w dniu 14 stycznia 2014 r., zaś wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania nadał dopiero w dniu 7 lutego 2014 r. Zdaniem NSA taka kolejność jest możliwa ale w przypadku skarżącego nie wykazał on dlaczego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania złożył dopiero po upływie 24 dni od złożenia odwołania ani też nie uprawdopodobnił, że nie dalej niż przed 7 dniami przed złożeniem wniosku ustała przyczyna uchybienia terminowi do złożenia odwołania. Przepis art. 162 § 1 i 2 O.p. wskazuje cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu: uchybienie terminowi, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia), uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej oraz dokonanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie, czego jak wyżej wykazano, skarżący nie wypełnił. Merytoryczna ocena podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie może prowadzić do zakwestionowania prawidłowości wyniku kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej w niniejszej sprawie przez WSA w Olsztynie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zaprezentowaną w wyroku Sądu pierwszej instancji ocenę, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu. Z przedstawionych wyżej względów uznając, że skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.