VI SA/Wa 995/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot (spr.) Sędzia WSA Justyna Mazur Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2014 r. sprawy ze skargi J. J. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [..] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego J. J. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Zaskarżoną uchwałą z [...] grudnia 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania J.J. (dalej: "skarżący"), Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej: "Prezydium NRA" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w B. (dalej: "ORA" lub "organ I instancji") z [...] października 2013 r. Przedmiotem tych uchwał była odmowa wpisu na listę adwokatów. Jako podstawę materialnoprawną decyzji organy wskazały przepisy art. 71a ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.; dalej: "Pr. adw." lub "upoa"). 2. Stan faktyczny. 2.1. Pismem z [...] grudnia 2012 r. skarżący zawiadomił ORA w B. o przeniesieniu siedziby zawodowej do S. Jako datę rozpoczęcia działalności wskazał 11 lipca 2020 r. Wystąpił o wpisanie go na listę adwokatów, którzy nie wykonują zawodu. Dotychczasową siedzibą adwokata J.J. jest W. ORA w B. uchwałą z [...] marca 2013 r. odmówiła wpisania skarżącego na listę adwokatów. Prezydium NRA uchyliło powyższą uchwałę ORA stwierdzając, że ORA nieprawidłowo utożsamiła określenie "siedziby zawodowej" z faktycznym miejscem wykonywania zawodu. Zdaniem organu odwoławczego wystąpiła potrzeba wyjaśnienia związku pomiędzy planowanym przez skarżącego przeniesieniem siedziby a zamiarem faktycznego rozpoczęcia w niej działalności zawodowej. ORA w B. podjęła działania zmierzające do wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności. Ponieważ skarżący nie stawił się celem wyjaśnienia powyższych okoliczności, ORA ponownie odmówiła wpisania skarżącego na listę adwokatów. Zdaniem organu I instancji, określona przez skarżącego data rozpoczęcia działalności zawodowej ([...] lipca 2020 r.) w powiązaniu z deklaracją, że do tego czasu będzie wykonywał zawód radcy prawnego w W., wskazuje na pozorność czynności przeniesienia siedziby, które powinno pozostawać w rzeczywistym związku z prowadzeniem działalności zawodowej. 2.2. W odwołaniu od uchwały ORA w B. skarżący postawił zarzuty naruszenia przepisów art. 12 ust. 1, art. 70 i art. 71a upoa. Wystąpił o zmianę zaskarżonej chwały i wpisanie go na listę adwokatów Izby [...]. Uzasadniając odwołanie wskazał na prawotwórczą działalność organu I instancji. Stwierdził, że rolą ORA było zarejestrowanie w terminie 30 dni jego zawiadomienia o zmianie siedziby. Przedstawił nadto swoje wątpliwości dotyczące zgodności z prawem działań organu I instancji, w tym zasadności wzywania go do osobistego złożenia wyjaśnień w sprawie zmiany siedziby. Powołał się na swoje pismo z [...] sierpnia 2013 r. skierowane do ORA. 2.3. Prezydium NRA utrzymując w mocy uchwałę organu I instancji stwierdziło, że zawiadomienie skarżącego o zmianie siedziby należy traktować z uwagi na odległą datę rozpoczęcia działalności zawodowej jako zawiadomienie o zamiarze przeniesienia siedziby, w dość odległej perspektywie czasowej. Zdaniem organu odwoławczego, literalna wykładnia sformułowań zawartych w przepisach art. 71a ust. 1, 3, 4 i 5 upoa prowadzi do konstatacji, że podstawą faktyczną dla dokonania wpisu o przeniesieniu siedziby zawodowej w oparciu o art. 71a ust. 5 upoa stanowi okoliczność przeniesienia siedziby, a nie zaledwie projektu dokonania tej czynności. W ocenie Prezydium NRA, organ I instancji zasadnie dążył do uzyskania wyjaśnień od skarżącego. Skoro skarżący nie wskazał żadnych okoliczności pozwalających na przyjęcie, że przeniesienie jego siedziby zawodowej do [...] rzeczywiście ma miejsce, to zdaniem organu odwoławczego nie została spełniona przesłanka faktyczna wpisania skarżącego na listę adwokatów w innej siedzibie, na podstawie art. 71a ust. 3 upoa. 3.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który pismem z [...] lutego 2014 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "Sąd") na ostateczną w administracyjnym toku instancji uchwałę Prezydium NRA. Wystąpił o uchylenie w całości zaskarżonej i poprzedzającej ją uchwały i przyznanie od organu zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu postawił zarzuty rażącego naruszenia art. 71a ust. 3, 4 oraz 5 upoa poprzez ich błędną wykładnię polegającą na utożsamianiu przeniesienia siedziby adwokata z rozpoczęciem wykonywania zawodu w tej siedzibie. Zdaniem skarżącego, z art. 71a upoa nie wynika, że chwila rozpoczęcia działalności przez adwokata w nowej siedzibie ma znaczenie dla ewidencjonowania przez okręgowe rady adwokackie zawiadomienia o przeniesieniu siedziby adwokata. Każdy adwokat może dowolnie przenieść swoją siedzibę, także ten, który nie wykonuje zawodu. W uzasadnieniu skargi jej autor dodał, że brak jest podstaw prawnych do nakładania na adwokata obowiązku ujawnienia przyczyn przeniesienia swojej siedziby zawodowej. Przedstawił także swoje uwagi dotyczące niewłaściwych działań organów samorządu adwokackiego. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał zasadnicze elementy swojej dotychczasowej argumentacji i wystąpił o jej oddalenie jako niezasadnej. Powołał się na wykładnię celowościową art. 71a ust. 1 upoa, która uzasadnia wniosek, że wpisywanie na listę adwokatów danej izby następuje w sytuacji, gdy dany adwokat ma zamiar w najbliższym czasie rozpocząć wykonywanie zawodu. Stąd w ust. 4 art. 71a upoa ustawodawca nałożył na adwokata obowiązek wskazania daty rozpoczęcia działalności w izbie, do której przenosi swoją siedzibę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 4.2. Na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. I tak, w pierwszej kolejności organ stosujący prawo powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę odnośnie rozpatrywanej sprawy. Następnie poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, stwierdzić ustalenie, jakich faktów jest konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, tj. przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Rolą Sądu pierwszej instancji jest zaś kontrola prawidłowości tego działania, z uwzględnieniem przepisów art. 134 i art. 145 u.p.p.s.a. 4.3. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy zasadności odmowy dokonania wpisu skarżącego na listę adwokatów Izby [...] w trybie przepisów art. 71a upoa. Zdaniem organów samorządu adwokackiego, z uwagi na odległą datę (2020 r.) rozpoczęcia przez skarżącego działalności zawodowej we wskazanej przez niego siedzibie ([...]), brak było podstaw faktycznych do wpisania go na listę adwokatów Izby [...]. Organ I instancji wskazał na pozorność czynności przeniesienia siedziby. Organ odwoławczy uznał zaś, że skarżący zawiadomił ORA w [...] o zamiarze przeniesienia siedziby, a nie o faktycznym przeniesieniu siedziby. Skarżący nie wskazał bowiem powodów uzasadniających zmianę swojej siedziby zawodowej jako adwokata w tak odległej perspektywie czasowej, pomimo stosownej inicjatywy ze strony ORA. Skarżący jest wpisany na listę adwokatów Izby [...]. Nie wykonuje zawodu adwokata. Wykonuje zawód radcy prawnego z siedzibą w [...]. 4.4. Ramy prawne. Zgodnie z przepisami art. 71a ust. 1 - 6 upoa: Adwokat może przenieść siedzibę zawodową do okręgu innej izby, z zastrzeżeniem ust. 2 (ust. 1). Adwokat nie może przenieść siedziby zawodowej do okręgu innej izby, jeżeli wszczęto przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne (ust. 2). Adwokat o przeniesieniu swojej siedziby zawodowej do okręgu innej izby zawiadamia okręgową radę adwokacką właściwą dla izby adwokackiej, w której obrał siedzibę, oraz okręgową radę adwokacką w okręgu izby adwokackiej, w której dotychczas był wpisany na listę adwokatów (ust. 3). Zawiadomienia o przeniesieniu siedziby zawodowej do okręgu innej izby adwokat dokonuje w formie pisemnej, nie później niż w terminie 30 dni przed dniem rozpoczęcia działalności zawodowej w nowej siedzibie na terenie okręgu innej izby adwokackiej. W zawiadomieniu tym adwokat podaje miejsce nowej siedziby oraz datę rozpoczęcia w niej działalności zawodowej (ust. 4). Okręgowa rada adwokacka właściwa dla izby, do której adwokat przenosi siedzibę zawodową, wpisuje adwokata na listę adwokatów w terminie 30 dni od dnia złożenia zawiadomienia o przeniesieniu siedziby zawodowej do okręgu innej izby oraz zawiadamia w terminie 14 dni od dnia dokonania wpisu okręgową radę adwokacką izby, w której okręgu adwokat poprzednio miał siedzibę zawodową, o dokonanym wpisie na listę adwokatów (ust. 5). Okręgowa rada adwokacka po otrzymaniu zawiadomienia o wpisie na listę adwokatów, o którym mowa w ust. 5, skreśla adwokata z listy adwokatów oraz przekazuje jego akta osobowe i dyscyplinarne okręgowej radzie adwokackiej właściwej ze względu na wpis na listę adwokatów (ust. 6). 5. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją uchwała, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 71a ust. 1, ust. 2 i ust. 5 upoa, w stopniu mającym wpływ na wynik niniejszej sprawy. Organy samorządu adwokackiego bezpodstawnie uznały bowiem, że wskazanie przez skarżącego odległej daty (11 lipca 2020 r.) rozpoczęcia działalności w przeniesionej siedzibie ([...]) stanowi wystarczającą podstawę do odmowy wpisania go na listę adwokatów Izby [...]. Wykładnia językowa, uzupełniona wykładnią celowościową i systemową wewnętrzną przepisów art. 71a upoa nie uzasadnia bowiem stanowiska organów samorządu adwokackiego. Z omawianych przepisów wynika, że adwokat nie może przenieść siedziby zawodowej do okręgu innej izby tylko wówczas, gdy wszczęto przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne. Wskazanie przez adwokata odległej daty rozpoczęcia działalności zawodowej w przeniesionej siedzibie nie stanowi podstawy faktycznej do odmowy wpisania adwokata na listę izby, do której adwokat przenosi siedzibę zawodową. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, że przeciwko skarżącemu wszczęto postępowanie dyscyplinarne. Na marginesie zauważyć należy, że stanowisko ORA w B. o pozornej czynności przeniesienia siedziby przez skarżącego, nie zostało należycie uzasadnione. W ocenie Sądu, z przepisów art. 71a upoa nie wynika nadto, że adwokat ma obowiązek wyjaśniania powodów zmiany swojej siedziby zawodowej. Ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie uzasadnia także wniosku, że intencją skarżącego było zawiadomienie ORA o zamiarze przeniesienia siedziby. 6. Zarzuty skargi Sąd uznał za trafne w części, o której mowa wyżej. Brak jest wystarczających podstaw do wniosku, że organy samorządu adwokackiego naruszyły w sposób rażący przepisy art. 71a ust. 3, 4 i 5 upoa poprzez ich błędną wykładnię. Skarżący nie uzasadnił zarzutów rażącego naruszenia powołanych wyżej przepisów prawa materialnego. Sąd uznał zatem, że brak jest podstaw do dokonywania pogłębionej analizy pojęcia "rażące naruszenie prawa" w realiach niniejszej sprawy. 7. Ponownie rozpoznając sprawę ORA w B. obowiązana będzie uwzględnić powyższe rozważania Sądu. Obowiązkiem okręgowej rady adwokackiej właściwej dla izby, do której adwokat przenosi siedzibę zawodową, jest dokonanie wpisu adwokata na listę w terminie, o którym mowa w art. 71a ust. 5 upoa, jeżeli nie wystąpi przesłanka przewidziana w art. 71a ust. 2 upoa. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Zakres, w jakim uchylony akt nie może być wykonany, Sąd określił zgodnie z art. 152 u.p.p.s.a. (pkt 2). O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł zaś zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 i § 4 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 461), gdyż skarżący był reprezentowany przed Sądem przez adwokata. Do zwróconych kosztów Sąd zaliczył 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu stałego od skargi, 240 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa (razem 457 zł, jak w punkcie trzecim sentencji wyroku).