VIII SA/Wa 509/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2014 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu jest skarga D.P. (dalej jako "wnioskodawca" lub "skarżący") na decyzję Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] (dalej także jako "organ") z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Zaskarżona decyzja została wydana przez organ w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco: Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. kierowanym do Wojewody [...] skarżący złożył wniosek o udostępnienie w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej z dnia 6 września 2001 r. (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm., dalej: "u.d.i.p.") następujących informacji: 1) pozostałej części wnioskowanych dokumentów występujących w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] w sprawie Z.W. K. - byłego dyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. oraz J.U.W. - byłego wicedyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R.; 2) imion i nazwisk osób występujących w dokumentach postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] w sprawie Z.W. K. - byłego dyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. oraz J.U.W. - byłego wicedyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. wskazując, że osoby te są funkcjonariuszami publicznymi. W ww. piśmie wnioskodawca stwierdził, że w przekazanych mu pismem z dnia [...] lutego 2014 r. dokumentach bezprawnie zostały zanonimizowane imiona i nazwiska osób oraz domagał się udostępnienia pozostałej części wnioskowanych dokumentów, tj. orzeczeń dyscyplinarnych w sprawach ww. osób. Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] na podstawie art. 16 oraz art. 5 ust. 2 u.d.i.p. w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...] lutego 2014 r. wydała decyzję odmawiającą udostępnienia informacji publicznej, tj. wnioskowanej pozostałej części dokumentów oraz imion i nazwisk osób występujących w dokumentach postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] w sprawie Z.W.K. - byłego dyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. oraz J. U.W. - byłego wicedyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R.. W uzasadnieniu ww. decyzji Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] odnosząc się do wniosku skarżącego z dnia [...] lutego 2014 r. o udostępnienie pozostałej części dokumentów, tj. orzeczeń dyscyplinarnych w ww. sprawach stwierdziła, że żądane dokumenty w postaci orzeczeń dyscyplinarnych nie mogą być udostępnione zgodnie z przepisem § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 stycznia 1998 roku w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego (Dz. U. Nr 15, poz. 64 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że orzeczeń komisji nie podaje się do wiadomości publicznej. Również orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdza, że informacja o ukaraniu nauczyciela karą dyscyplinarną przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli (art. 76 ustawy Karta Nauczyciela) w rozumieniu przepisu art. 27 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 ze zm., dalej jako "ustawa o ochronie danych osobowych") jest informacją podlegającą ochronie, którą mogą przetwarzać jedynie organy związane z oświatą i w związku z zatrudnieniem ukaranego nauczyciela (wyrok WSA w Warszawie, II SA/Wa 2141/06). Zdaniem organu również wniosek skarżącego o ujawnienie imion i nazwisk osób występujących w dokumentach postępowania dyscyplinarnego, prowadzonego przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] w sprawie Z.W.K. - byłego dyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. oraz J.U.W. - byłego wicedyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. nie był zasadny. Zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. 2014r., poz. 191) nauczyciel, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Korzystanie przez nauczyciela z powyższej ochrony nie jest równoznaczne z tym, że nauczyciel jest funkcjonariuszem publicznym i w niniejszej sprawie nie ma zastosowania wyłączenie ochrony prywatności osób fizycznych, o których mowa w art. 5 u.d.i.p. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. skarżący wniósł do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po zbadaniu materiału dowodowego i analizie stanu faktycznego i prawnego w przedmiotowym zakresie Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] wskazała, że zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483) każdy obywatel ma prawo uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osobach pełniących funkcje publiczne. Prawo do uzyskania informacji publicznej realizowane jest na zasadach i w trybie określonym w u.d.i.p. Stosownie do art. 4 ust. 1 ww. ustawy obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Prawo dostępu do informacji publicznej ma charakter powszechny, bowiem powołana ustawa w art. 2 ust. 1 przyznaje je każdemu, nie wymagając równocześnie w ust. 2 tego przepisu od osoby wykonującej to prawo, wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Organ podniósł, że przepisy art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. wskazują na ograniczenia w udostępnianiu informacji publicznej w związku z ochroną informacji niejawnych oraz innych tajemnic ustawowo chronionych oraz ze względu na prywatność osoby fizycznej i na tajemnicę przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej stanowi, że ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Spośród ograniczeń w dostępie do informacji publicznej wskazanym w art. 5 u.d.i.p. za zgodne ze wzorcem art. 31 ust. 3 Konstytucji RP należy uznać ochronę prywatności osób fizycznych oraz informacji niejawnej, które mieszczą się odpowiednio w kategoriach ochrony praw i wolności innych osób oraz ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego (Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 marca 2006 r., sygn. K 17/05, Lex 182494). Orzecznictwo sądowe w swoich rozstrzygnięciach podkreśla, że uznanie dokumentów urzędowych zawartych w aktach administracyjnych za informację publiczną nie przesądza jeszcze automatycznie o dostępie do nich, gdyż dostęp do akt sprawy (dokumentów) podlega ograniczeniu ze względu na szczególny rodzaj chronionych przez różnego rodzaju przepisy szczególne dóbr, w tym ze względu na prywatność osoby fizycznej. Za jeden z aspektów prywatności uznaje się zaś dane osobowe. Następnie organ wskazał, że w aktach postępowania dyscyplinarnego prowadzonego w sprawie dyscyplinarnej nauczycieli, tak jak w innych postępowaniach prowadzonych przez organy administracji publicznej, znajdują się dane osobowe, należące do sfery prywatności osób fizycznych, tak osób, których postępowanie dotyczy, jak i innych osób. Bezsprzecznie informacje znajdujące się w aktach postępowań dyscyplinarnych, w postaci imion, nazwisk osób spełniają kryteria danych osobowych w rozumieniu art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Jak wynika z powyższego, żądanie przez skarżącego udostępnienia imion i nazwisk osób występujących w postępowaniach dyscyplinarnych w sprawie Z.W. K. - byłego dyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. oraz J.U.W. - byłego wicedyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. nie mogło zostać spełnione. Wgląd w ww. akta spraw dyscyplinarnych poprzez ich udostępnienie bez wykonania anonimizacji byłby naruszeniem ochrony prywatności osób w nim występujących. Organ uznał słuszność swojej decyzji z dnia [...] marca 2014 r. w kwestii nie udostępnienia pozostałych dokumentów postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] w sprawie Z.W.K. - byłego dyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. oraz J. U.W. - byłego wicedyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R., tj. orzeczeń dyscyplinarnych. Podtrzymał bowiem w tym zakresie argumentację zawartą w uzasadnieniu pierwszej swojej decyzji wskazując, że informacja o ukaraniu nauczyciela karą dyscyplinarną przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli w rozumieniu art. 27 ustawy o ochronie danych osobowych jest informacją podlegającą ochronie, którą mogą przetwarzać jedynie organy bezpośrednio związane z oświatą i w związku z zatrudnieniem nauczyciela. Organ podtrzymał również swoje stanowisko w kwestii zasadności odmowy ujawnienia imion i nazwisk osób występujących w dokumentach postępowania dyscyplinarnego. Podniósł, że zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2014 r., poz. 191) nauczyciel, podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, korzysta z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Zatem korzystanie przez nauczyciela z powyższej ochrony nie jest równoznaczne z tym, że nauczyciel jest funkcjonariuszem publicznym i w niniejszej sprawie nie ma zastosowania wyłączenie ochrony prywatności osób fizycznych, o których mowa w art. 5 u.d.i.p. Skargę do sądu administracyjnego na powołane wyżej rozstrzygnięcie organu złożył skarżący. W uzasadnieniu skargi wskazał, że otrzymał od organu dużą część żądanych zanonimizowanych kopii akt dyscyplinarnych. Stwierdził, że zanonimizowanie imion i nazwisk świadków - nauczycieli Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. jest niezgodne z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Osoby te są nadal funkcjonariuszami publicznymi lub były nimi w momencie popełnienia przestępstwa. Przekazana skarżącemu dokumentacja dotyczyła związanych z pełnieniem przez te osoby swoich funkcji, a nie osób i spraw prywatnych, dlatego też ich imiona i nazwiska nie mogą być ukrywane. Postępowanie przeciwko Z.K. i J. W. toczyło się z oskarżenia publicznego i nie było nawet w części utajnione. Organ nie miał więc prawa anonimizować tych danych. Według skarżącego należało zanonimizować jedynie imiona i nazwiska świadków - uczniów ww. szkoły. Skoro orzeczenia dyscyplinarne nie są utajnione to muszą być one udostępniane na podstawie u.d.i.p. Organ w żaden sposób nie poinformował go też o miejscu i terminie ogłoszenia orzeczeń komisji dyscyplinarnych w ww. sprawie. Skarżący podniósł, że ochrona danych osobowych może obejmować takie dane jak adres zamieszkania, data urodzenia, nr dowodu osobistego itp., ale nie obejmuje imion, nazwisk i funkcji funkcjonariuszy publicznych. Do funkcjonariuszy publicznych niewątpliwie stosuje się art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Prywatność takich osób jest ograniczona wyłącznie do ich spraw prywatnych, a nie może być ograniczana co do spraw publicznych związanych z pełnieniem przez nich swoich funkcji. Anonimizacja w już przekazanej skarżącemu części akt dyscyplinarnych nie została więc przeprowadzona zgodnie z przepisami. Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli nie może traktować nauczycieli i innych urzędników jako osoby prywatne. Skoro nauczyciele korzystają z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych, to powinni też odpowiadać za swoje czyny tak jak funkcjonariusze publiczni i nie mają oni prawa do całkowitej anonimowości. Osobami prywatnymi w tej sprawie byli wyłącznie uczniowie Publicznego Gimnazjum nr [...] i tylko im przysługuje pełna ochrona. Odpowiadając na skargę Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] podtrzymała argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosła o jej oddalenie. Dodała, że anonimizacja danych osobowych osób w udostępnionej skarżącemu informacji publicznej została dokonana w celu ochrony danych i prywatności osób objętych postępowaniem dyscyplinarnym. W dniu [...] września 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącego w którym wniósł on o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ w żadnej mierze nie zostały uiszczone. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że organ uznał, iż należy udostępnić akta dyscyplinarne, ale nie udostępnił jednak kompletnych informacji. Co do zasady organ uznał więc wniosek skarżącego o udostępnienie akt jako zasadny i zgodny z przepisami. Następnie jednak organ stwierdził, że nie ma obowiązku udzielenia informacji, ponieważ nauczyciel nie jest funkcjonariuszem publicznym. Zdaniem pełnomocnika stwierdzić jednak należy, że nauczyciel jest osobą pełniącą funkcję publiczną. W związku tym należałoby uznać za właściwe udostępnienie wnioskowanych akt bez ich anonimizacji na zasadach określonych w u.d.i.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W pierwszej kolejności wymaga wskazania, iż zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Ta konstytucyjna zasada znalazła swoje odzwierciedlenie w przepisach art. 1 i art. 2 u.d.i.p. stwierdzających m.in., że każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną i podlega udostępnieniu, a każdy jest uprawniony do uzyskania takiej informacji bez potrzeby wykazywania interesu prawnego lub faktycznego. Przemawia to za szerokim rozumieniem informacji publicznej jako informacji o każdym przejawie działania organów władzy publicznej. Tylko wyraźne ograniczenie ustawowe może prowadzić do naruszenia prawa do informacji publicznej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Obowiązek informacyjny nie musi być przy tym adekwatny do ustalonego zakresu działania danego podmiotu, obowiązuje tutaj ogólna, wynikająca z art. 4 ust. 3 u.d.i.p. zasada, że do udzielenia informacji zobowiązane są podmioty będące w posiadaniu takiej informacji. W art. 6 u.d.i.p. zawarto katalog informacji publicznej podlegającej ujawnieniu. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że organ udostępnił skarżącemu zanonimizowaną część wnioskowanych dokumentów występujących w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym w sprawie byłego dyrektora oraz byłego wicedyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R.. Sporne w niniejszej sprawie jest zaś czy organ zasadnie odmówił skarżącemu udostępnienia pozostałej części wnioskowanych dokumentów występujących w ww. postępowaniu dyscyplinarnym (tj. orzeczeń dyscyplinarnych) oraz imion i nazwisk osób występujących w dokumentach ww. postępowania dyscyplinarnego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych. Na podstawie zaś art. 5 ust. 2 ww. ustawy prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa. Słusznie więc wskazał organ w swojej decyzji, że z ww. przepisów wynikają ograniczenia w udostępnianiu informacji publicznej w związku z ochroną informacji niejawnych oraz innych tajemnic ustawowo chronionych oraz ze względu na prywatność osoby fizycznej. Uznanie dokumentów urzędowych zawartych w aktach administracyjnych za informację publiczną nie przesądza jeszcze automatycznie o dostępie do nich, gdyż dostęp do akt sprawy (dokumentów) podlega ograniczeniu ze względu na szczególny rodzaj chronionych przez różnego rodzaju przepisy szczególne dóbr, w tym ze względu na prywatność osoby fizycznej. Za jeden z aspektów prywatności uznaje się dane osobowe. Zgodzić się należy z organem, że niewątpliwie w aktach postępowania dyscyplinarnego prowadzonego w sprawie dyscyplinarnej nauczycieli, tak jak w innych postępowaniach prowadzonych przez organy administracji publicznej, znajdują się dane osobowe, należące do sfery prywatności osób fizycznych, tak osób, których postępowanie dotyczy, jak i innych osób. Bezsprzecznie zaś informacje znajdujące się w aktach postępowań dyscyplinarnych, w postaci imion, nazwisk osób, spełniają kryteria danych osobowych w rozumieniu art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych. W związku z powyższym, żądanie przez skarżącego udostępnienia imion i nazwisk świadków, nawet jeśli są nimi (lub byli) nauczyciele Publicznego Gimnazjum nr [...] w R., występujący w postępowaniach dyscyplinarnych w sprawie byłego dyrektora oraz byłego wicedyrektora Publicznego Gimnazjum nr [...] w R. nie mogło zostać spełnione. Wgląd w ww. akta spraw dyscyplinarnych poprzez ich udostępnienie bez wykonania stosownej anonimizacji stanowiłby bowiem naruszenie ochrony prywatności osób występujących w tych sprawach. Tak więc, słusznie organ w celu ochrony danych i prywatności osób objętych postępowaniem dyscyplinarnym dokonał anonimizacji danych osobowych w udostępnionej skarżącemu informacji publicznej. Tym samym prawidłowo organ odmówił ujawnienia imion i nazwisk osób występujących w dokumentach postępowania dyscyplinarnego. Trafnie przy tym wskazał, że korzystanie przez nauczyciela z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) nie jest równoznaczne z tym, że nauczyciel jest funkcjonariuszem publicznym. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela również pogląd tutejszego Sądu zawarty w wyroku z dnia 13 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 2141/06, że informacja o ukaraniu nauczyciela karą dyscyplinarną przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli (art. 76 ustawy Karta Nauczyciela) w rozumieniu przepisu art. 27 ustawy o ochronie danych osobowych jest informacją podlegającą ochronie, którą mogą przetwarzać jedynie organy bezpośrednio związane z oświatą i w związku z zatrudnieniem nauczyciela. Zatem słusznie organ wskazał, że udostępnienie orzeczeń postępowań dyscyplinarnych prowadzonych przez Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] w ww. sprawie nie jest możliwe do spełnienia. W związku z zarzutem skarżącego zawartym w skardze wyjaśnić również należy, że organ nie ma obowiązku powiadamiania o terminach posiedzeń dyscyplinarnych osób, które nie są stronami postępowania dyscyplinarnego. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).