I FZ 455/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2054/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 8 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do sierpnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 16 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2054/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, okoliczności przedstawione przez J. K. (dalej jako "skarżący") we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z nadesłanych dokumentów pozwalały uznać, że jego sytuacja nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wyjaśnił, że skarżący posiada miesięczny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę, które wynosi 420 zł brutto. Ponadto nie posiada oszczędności, nieruchomości, ani żadnego majątku oprócz rzeczy osobistych znikomej wartości. Wobec skarżącego dochodzone są wierzytelności na sumę około 2.100.000 zł. Jego matka oraz znajomi wspomagają go kupując mu produkty żywnościowe i sanitarne. Skarżący wskazał, iż zamieszkuje w niezamieszkanym domu przy ulicy R. w W., do którego nie posiada tytułu prawnego. Tym samym nie ponosi żadnych kosztów na jego utrzymanie. Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał na jakiej podstawie zamieszkuje w powyższej nieruchomości, ani kogo obciążają koszty jego utrzymania w postaci chociażby opłat za gaz, energię elektryczną itp. Z informacji udzielonych przez skarżącego nie wynika ponadto jakie konkretnie wydatki finansuje ze swojego dochodu wynoszącego nieco ponad 362 zł miesięcznie. Zestawienie takie, zdaniem Sądu, dałoby obraz rozmiarów jakie przybiera pomoc świadczona przez matkę i znajomych. Sąd zwrócił uwagę, że co prawda do sprzeciwu załączone zostało oświadczenie matki skarżącego o przekazywanych produktach żywnościowych w kwocie 200-300 zł miesięcznie, jednak za niezrozumiałe Sąd uznał stwierdzenie skarżącego o niemożności żądania takich oświadczeń od znajomych. W ocenie Sądu uwiarygodniłyby one twierdzenia skarżącego w sytuacji, gdy pomoc ta udzielana jest mu od dłuższego czasu. Odnosząc się natomiast do stwierdzenia skarżącego jakoby przez pomyłkę nie wskazał rachunku bankowego prowadzonego dla nieistniejącej już firmy za zasadne Sąd uznał konieczność udokumentowania braku środków na nim zgromadzonych, czego skarżący nie poczynił. Udzielił on jedynie informacji, iż w najbliższym czasie zamknie prowadzony nadal rachunek bankowy. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący wskazując, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania i nie jest to jego subiektywne przekonanie. Skarżący stwierdził, że nie może w żaden sposób w swoim budżecie wygospodarować pieniędzy na koszty postępowania nie wspominając o jakiejkolwiek pomocy prawnej. Jego dochody nie osiągają granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie wskazane powyżej unormowania, należy podzielić pogląd wyrażony przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, że okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z nadesłanych dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak podnosi Sąd I instancji skarżący jakoby przez pomyłkę nie wskazał rachunku bankowego prowadzonego dla nieistniejącej już firmy. Sąd za zasadne uznał konieczność udokumentowania braku środków na nim zgromadzonych, czego skarżący nie poczynił. Udzielił on jedynie informacji, iż w najbliższym czasie zamknie prowadzony nadal rachunek bankowy. Skarżący co prawda na etapie postępowania zażaleniowego dołączył do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla C. M. J. K., na którym na dzień 20 października 2014 r. widnieje kwota 19,91 zł. Jednak w wezwaniu do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego skarżącego oraz jego dochodów z dnia 8 sierpnia 2014 r., został on zobowiązany do nadesłania kopii wyciągów z rachunków za ostatnie trzy miesiące. Wobec powyższego należy stwierdzić, że co prawda na dzień 20 października 2014 r. na wyżej wskazanym kocie rzeczywiście znajdowała się kwota 19,91 zł, to jednak niemożliwym jest zweryfikowanie, jak sytuacja na rzeczonym rachunku kształtowała się na przestrzeni ostatnich miesięcy, co było intencją Sądu. Istotnym również jest, że Sąd I instancji w ustalonym stanie faktycznym wskazuje, czego strona nie kwestionowała, że skarżący zamieszkuje w niezamieszkałym domu przy ulicy R. w W. W zażaleniu wyjaśniono, że jest to pustostan bez podłączeń, a zatem skarżący nie ponosi kosztów związanych z zamieszkiwaniem w tym miejscu. Wątpliwości budzi jednak fakt, że adres ten jest zbieżny z adresem, pod którym skarżący prowadził działalność gospodarczą. Trudno zatem przyjąć, że skarżący prowadził działalność gospodarczą na nieruchomości, do której nie posiadał tytułu prawnego, a nadto aby nie posiadała ona żadnych mediów. Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje faktu, że z wyjaśnień składanych przez skarżącego wyłania się obraz osoby mającej trudności finansowe. Jednak wskazane wyżej wątpliwości pojawiające się na gruncie niniejszej sprawy nie pozwalają jednoznacznie ocenić, czy skarżący rzeczywiście jest osobą, dla której zdobycie środków na prowadzenie postepowania sądowego, w tym na uiszczenie kwoty stanowiącej wpis od skargi, jest obiektywnie niemożliwe, czy tylko przedstawia Sądowi okoliczności i fakty świadczące o braku środków finansowych. Należy bowiem przypomnieć, że to na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy leży obowiązek wykazania wszelkich okoliczności oraz przestawienie stosownych dokumentów, przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przy czym realizacja tego obowiązku winna odbywać się z uwzględnieniem zakresu informacji wymaganych przez Sąd rozpatrujący wniosek. W tej sprawie warunek ten nie został spełniony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.