I OZ 1036/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 855/14 odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącej M. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że M.C. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z 21-letnią córką. Rodzina mieszka w domu o powierzchni [...] m2. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie skarżącej w wysokości [...] zł brutto. Skarżąca jest również właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowych wraz z zabudowaniami rolno-siedliskowymi), z których [...] ha wydzierżawiła. Z tego tytułu otrzymuje dopłaty bezpośrednie, które w przeliczeniu na 1 miesiąc wynoszą około [...] zł. Na miesięczne wydatki rodziny składają się ogrzewanie domu – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, gaz – [...] zł, woda [...] zł, rata kredytu hipotecznego (zaciągniętego na budowę domu w wysokości [...]zł) – [...] zł, koszty związane ze studiami córki – [...] zł, telefony – [...] zł, utrzymanie samochodu – [...] zł, wyżywienie i środki chemiczne [...] zł, co w sumie stanowi kwotę [...] zł. Z uwagi na fakt, że wydatki przekraczają jej dochody korzysta również z pomocy rodziców. Z wyciągów z konta skarżącej wynika ponadto, że osiąga także dochody ze sprzedaży mleka – w czerwcu 2014 r. była to kwota [...]zł, w lipcu – [...]zł, a w sierpniu [...]zł. Dodatkowo z pisma skarżącej z dnia 8 września 2014 r. wynika, że ponosi ona jeszcze wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego, a mianowicie ubezpieczenie budynków [...] zł rocznie (miesięcznie - [...]zł), woda – [...]zł na dwa miesiące (miesięcznie [...] zł), podatek rolny – [...] zł na kwartał (miesięcznie [...] zł), energia elektryczna [...]zł na dwa miesiące (miesięcznie [...]zł), co w sumie stanowi kwotę [...]zł. Skarżąca sprzedała również dwie działki – w marcu 2012 r. uzyskała z tego tytułu kwotę [...] zł, a w marcu 2014 r. – kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia 12 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W dniu 17 września 2014 r. wpłynęło do sądu pismo skarżącej z dnia 15 września 2014 r., w którym powołując się na zawartą umowę dzierżawy uważa, że jej dochód powinien zostać obniżony o kwotę [...] zł, ponieważ nie uprawia wydzierżawionej ziemi. Do pisma załączyła zaświadczenie, z którego wynika, że jest podatniczką podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, z którego dochód za 2012 r. wynosi [...] zł. W skład powyższego gospodarstwa wchodzi działka o nr ewid. [...], o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, z której dochód za rok 2012 wynosi [...] zł. W dniu 25 września 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 12 września 2014 r., podnosząc zarzut, że sąd odmawiając jej udzielenia prawa pomocy ogranicza przysługujące jej prawo do obrony, co narusza przepisy Konstytucji RP. Jej zdaniem sąd nie wziął po uwagę nowego zaświadczenia, które przesłała do sądu w dniu 15 września 2014 r. informując o potrzebie pomniejszenia jej dochodu o około [...] zł w związku z umową dzierżawy. Zauważyła także, że posiadała dochody uzyskane ze sprzedaży działek, jednak w momencie sprzedaży nie wiedziała o konieczności zapłacenia opłaty adiacenckiej i dochody te przeznaczyła na spłatę wcześniejszych zobowiązań. Podniosła, że nie posiada zdolności kredytowej. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd wskazał, że skarżąca nie wykazała dostatecznie, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącej prowadzi do wniosku, że skarżąca utrzymuje się ze stałego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł brutto. Prowadzi także gospodarstwo rolne, z którego ogólny dochód za 2012 r. wyniósł [...] zł. W dniu 15 marca 2013 r. strona wydzierżawiła działkę nr ewid. [...] o powierzchni [...] ha, ustalając w treści umowy, że dzierżawca nie będzie płacił czynszu, a w zamian tego pożytki przysługujące z płatności obszarowych pobierać będzie wydzierżawiający. Z tego tytułu czerpie korzyści z dopłat do gospodarstwa w wysokości [...] zł miesięcznie (dopłaty za 2013 r. - [...]zł + [...]zł = [...] zł / 12 miesięcy = [...] zł). Dodatkowo, co wynika z wyciągów z rachunku bankowego, a czego skarżąca nie wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, osiąga ona dochody ze sprzedaży mleka na poziomie od [...] zł do około [...]zł miesięcznie. Miesięczne wydatki skarżącej związane z utrzymaniem domu i gospodarstwa rolnego wynoszą łącznie [...] zł. Zestawienie kwot osiąganych przez skarżącą dochodów nawet gdyby - jak żąda tego skarżąca pomniejszyć dochód z gospodarstwa rolnego o kwotę [...] zł - w kontekście ponoszonych wydatków miesięcznych prowadzi do dość jasnego wniosku, że skarżąca nie ujawniła wszystkich źródeł dochodów, co jest dostateczną podstawą do odmowy przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu kolejną kwestią, która zadecydowała o nieuwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jest fakt, że skarżąca ze sprzedaży należących do niej działek budowlanych w marcu 2012 r. i marcu 2014 r. uzyskała łącznie kwotę [...] zł. Nadto z aktu notarialnego z 21 marca 2012 r. wynika, że skarżąca jest jeszcze właścicielem nieruchomości gruntowej oznaczonej nr [...], podzielonej na dziesięć działek, oraz nr [...], również podzielonej na 10 działek. Dla działki nr [...] wydana została decyzja o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 8 budynków mieszkalnych jednorodzinnych wraz infrastrukturą techniczną. W ocenie Sądu wobec powyższych okoliczności można uznać, że sytuacja materialna skarżącej pozwala jej na wygospodarowanie środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz bez konieczności obciążania tymi kosztami ogółu podatników. Sąd podkreślił, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła M. C., wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a jeśli nie będzie to możliwe, to w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca nie zgodziła się z oceną jej sytuacji materialnej dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, bez stałego źródła dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Przy czym stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna nie pozwala zaliczyć jej wraz z rodziną do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela rozważania Sądu pierwszej instancji (poprzedzone wnikliwą i szczegółową analizą przedstawionych dokumentów), które w konkluzji prowadzą do wniosku, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Posiadanie przez skarżącą stałego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę, dochodu z gospodarstwa rolnego, środków ze sprzedaży mleka i działek budowlanych oraz własność nieruchomości gruntowych uzasadniania przyjęcie stanowiska, że skarżąca może samodzielnie partycypować w kosztach postępowania zarówno w zakresie kosztów sądowych, jak i kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy nie ma natomiast wpływu okoliczność spłaty kredytu hipotecznego z uwagi na ukształtowany już w orzecznictwie pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Ustaleń tych nie podważają argumenty podnoszone w zażaleniu. Stanowią one bowiem w istocie polemikę z prawidłowo dokonaną przez Sąd oceną sytuacji materialnej skarżącej w kontekście spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z podanych wyżej przyczyn, wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.