I SA/Wa 137/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Włodzimierz Kowalczyk WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2014 r. sprawy ze skargi Zakładów [...] Spółka z o. o. w likwidacji na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz Zakładów [...] Spółka z o. o. w likwidacji kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] (dalej "zaskarżonym postanowieniem") Minister Gospodarki (dalej "Minister") umorzył - na podstawie art.138 § 1 pkt 3 w związku z art.124, art.127 § 3 i art.144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz.267), dalej "k.p.a." - postępowanie z wniosku Zakładów [...] sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w S. (dalej "Spółki w likwidacji"), reprezentowanej przez likwidatora J. P., o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]. II. Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący: 1. Wnioskiem z dnia 4 grudnia 2009 r. (dalej "wnioskiem z 2009 r.") ówczesny kurator spółki Zakłady [...] Sp. z o. o. w S. (dalej "Spółki") – J. P. (dalej "kurator" albo "kurator Spółki"), zastępowany przez adwokata [...], wystąpił w imieniu Spółki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr [...] z dnia [...] października 1949 r. w części dotyczącej Zakładów [...] Sp. z o. o. w S. (dalej "orzeczenia nacjonalizacyjnego"). 2. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...] Minister odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w części objętej wnioskiem Spółki. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że udzielając adwokatowi [...] pełnomocnictwa do reprezentowania Spółki kurator przekroczył granice umocowania wyznaczonego postanowieniem Sądu Rejonowego Sądu Gospodarczego w R. [...] Wydział Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] kwietnia 2007 r. W konsekwencji powyższego Minister uznał, że wniosek z 2009 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego nie został złożony przez Spółkę ani w jej imieniu. 3. Dwa odrębne wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra z dnia [...] maja 2010 r. złożyli: 1) Spółka reprezentowana przez kuratora, 2) adwokat [...] występujący w imieniu Spółki, reprezentowanej przez Kuratora. 4. Rozpoznawszy decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] wniosek Spółki reprezentowanej przez kuratora, Minister umorzył postępowanie odwoławcze. 5. Rozpoznawszy decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] wniosek adwokata [...], występującego w imieniu Spółki, reprezentowanej przez Kuratora, Minister utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2010 r., odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego 6. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2252/10, wydanym w następstwie rozpoznania skargi Spółki na decyzję Ministra z dnia [...] października 2010 r. nr [...], tut. Sąd uchylił tę decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazano, co następuje: 6.1. Kontrolowana decyzja jest powiązana jest ze sprawą rozstrzygniętą przez WSA pod sygn. akt. IV SA/Wa 2216/10. 6.2 Złożenie dwóch wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam podmiot powinno skutkować rozpatrzeniem przez organ obydwu pism jako jednego wniosku, jednakże wydanie dwóch rozstrzygnięć przez organ orzekający nie jest na tyle wadliwe, aby skutkowało stwierdzeniem ich nieważności. 6.3. Nietrafnie uznano w kontrolowanej decyzji, iż Spółka nie posiadała interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji wydanej w pierwszej instancji. Umorzenie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pozbawiło bowiem ww. spółkę uprawnienia do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. 6.4. Rozpatrując ponownie sprawę o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, organ będzie prowadził jedno postępowanie administracyjne z wniosku przedmiotowej spółki, reprezentowanej przez kuratora, który udzielił pełnomocnictwa procesowego adwokatowi. 7. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt. IV SA/Wa 2216/10, wydanym po rozpatrzeniu skargi Spółki, reprezentowanej przez kuratora, zastępowanego przez adwokata [...], tut. Sąd uchylił decyzję Ministra z dnia [...] października 2010 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...]. W uzasadnieniu wyroku wskazano, co następuje: 7.1. Wbrew twierdzeniu organu, z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wystąpiła Spółka, a nie jej kurator, a tym bardziej nie adwokat ustanowiony przez kuratora. Organ został zobowiązany do rozpatrzenia wniosku Spółki, jako osoby prawnej, o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, zgodnie z intencją wyrażoną we wniosku, a także do wzięcia pod uwagę, że uprawnienie kuratora do działania w imieniu spółki wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w R. [...] Wydział KRS z dnia [...] kwietnia 2007 r. ustanawiającego dla przedmiotowej spółki kuratora w osobie J. P. 7.2. W ocenie Sądu zakres upoważnienia wskazany w ww. postanowieniu narusza art. 42 § 2 k.c., w związku z czym istnieją wątpliwości co do zgodności tego orzeczenia z przepisami prawa. W konsekwencji w ocenie Sądu zakres umocowania kuratora do reprezentowania spółki powinien być wyjaśniony przez podjęcie stosownych działań, tj. uzyskanie wykładni ww. postanowienia lub podjęcie działań w celu zbadania zgodności z prawem takiego wątpliwego rozstrzygnięcia. Z tych względów rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności złożonego przez spółkę winno zostać poprzedzone działaniami wstępnymi zmierzającymi do wyjaśnienia istoty umocowania kuratora do reprezentowania spółki, wynikającego z przytaczanego postanowienia. Sąd wskazał, że jeżeli tak określony zakres uprawnień J. P. znajduje uzasadnienie w normie art. 42 § 2 k.c., będzie on uprawniony do udzielenia pełnomocnictwa adwokatowi do reprezentowania spółki w przedmiotowym postępowaniu. W innym wypadku wniosek o stwierdzenie nieważności złożony przez spółkę będzie dotknięty brakami formalnymi. 8. W wykonaniu zaleceń sformułowanych w przywołanych wyrokach Sądu Minister wystąpił do Sądu Rejonowego w R. [...] Wydział KRS, pismem z dnia 7 lutego 2013 r., o rozważenie przez Sąd Rejonowy podjęcia z urzędu stosownych czynności w celu uchylenia lub zmiany postanowienia o ustanowieniu kuratora, co mogłoby doprowadzić do ścisłego określenia zakresu kurateli. W przypadku stwierdzenia przez Sąd braku możliwości zmiany lub uchylenia ww. postanowienia zawnioskowano o dokonanie z urzędu wykładni tego postanowienia i rozstrzygnięcie wątpliwości wynikających z jego treści poprzez wyjaśnienie, czy ustanowiony tym postanowieniem kurator może wykonywać czynności przekraczające zakres wynikający z art. 42 § 2 k.c., w tym podejmować czynności prawne zmierzające do wystąpienia w imieniu ww. spółki z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia nacjonalizacyjnego, w części dotyczącej przedsiębiorstwa stanowiącego własność tej Spółki. 9. W dniu 29 kwietnia 2013 r. do Ministra wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w R. [...] Wydział Gospodarczy KRS z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt [...], odwołujące J. P. z funkcji kuratora Spółki. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2011 (Rep. A [...]) odbyło się Zgromadzenie Wspólników Spółki. Kuratorowi udzielono absolutorium z wykonywanych obowiązków, uchwałą nr 2 rozwiązano spółkę, zaś uchwałą nr 3 powołano likwidatora spółki w osobie dotychczasowego kuratora J. P. Powyższe oznaczało w ocenie Sądu Rejonowego, że w sytuacji powołania likwidatora spółki, odpadła potrzeba dalszego działania kuratora. Dodatkowo Sąd w ww. piśmie wyjaśnił, że biorąc pod uwagę treść postanowienia z dnia [...] kwietnia 2007 r. o ustanowieniu kuratora, nie widzi potrzeby dokonywania z urzędu wykładni co do treści tego postanowienia. 10. Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., wydanym na podstawie art.61a §1 k.p.a., Minister odmówił wszczęcia na wniosek Spółki reprezentowanej przez kuratora postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w części objętej wnioskiem. W ocenie Ministra występujący w imieniu Spółki kurator nie posiadał umocowania do wniesienia w imieniu Spółki wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Kwestię istnienia takiego umocowania organ zobowiązany był zbadać w wykonaniu zaleceń Sądu, zawartych w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2216/10. Umocowanie kuratora przez Sąd Rejonowy Sąd Gospodarczy w R. ww. postanowieniem do prowadzenia postępowań reprywatyzacyjnych oraz podjęcia czynności mających na celu dokonanie wyboru statutowych władz spółki nie może wykraczać poza zakres art. 42 k.c. Przesłanki wynikające z ww. przepisu wskazują, że kurator nie jest uprawniony do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego w imieniu Spółki. W związku z powyższym organ stwierdził, że w niniejszej sprawie zaszły przesłanki, wywołujące niedopuszczalność rozpatrzenia wniosku kuratora J. P. z dnia 4 grudnia 2009 r., co stanowiło podstawę do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. 11. Wnioskiem z dnia 4 czerwca 2013 r. likwidator J. P. wystąpił do Ministra, działając w imieniu Spółki w likwidacji, o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. III. Rozpatrzywszy sprawę zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r., Minister umorzył postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2013 r. Uzasadniając zaskarżone postanowienie, Minister wskazał w szczególności, co następuje: 1. Podtrzymać należy stanowisko w kwestii braku umocowania kuratora J. P. do złożenia w imieniu Spółki wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w części dotyczącej przedsiębiorstwa będącego własnością Spółki. Kurator osoby prawnej, powołany na podstawie art. 42 k.c., umocowany jest bowiem wyłącznie do podjęcia działań wskazanych w art.42 § k.c., natomiast poza zakresem jego kompetencji pozostaje zastępowanie organów osoby prawnej, czy też prowadzenie jej bieżącej działalności. Wystąpienie przez kuratora w imieniu osoby prawnej o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie mieści w zakresie czynności, o których mowa w art.42 § k.c. (niezwłoczne podjęcie starań o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację). W tym świetle należało ocenić zakres skutków prawnych, wynikających z wydanego w niniejszej sprawie postanowienia sądu powszechnego o ustanowieniu kuratora Spółki. Z tej racji stwierdzić należy brak upoważnienia kuratora Spółki do skutecznego złożenia wniosku z dnia 4 grudnia 2009 r. 2. Nie odnosząc się do kwestii możliwości reprezentowania przedmiotowej spółki przez likwidatora stwierdzić należy, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, likwidator spółki nie może skutecznie potwierdzić czynności dokonanych przez kuratora, który nie posiadał umocowania do ich dokonania. W następstwie powyższego w sytuacji, w której wniosek z dnia 4 grudnia 2009 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego został złożony w imieniu Spółki przez kuratora J. P. z przekroczeniem kompetencji wynikających z art. 42 k.c., a zatem podmiot nieposiadający prawidłowego umocowania do dokonania takiej czynności, to nie istnieje możliwości konwalidowania tej czynności kuratora przez likwidatora J. P., występującego z wnioskiem z dnia 4 czerwca 2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem odmawiającym wszczęcia przedmiotowego postępowania. Powyższe stanowi o bezprzedmiotowości postępowania z wniosku likwidatora Spółki w likwidacji o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra z dnia [...] maja 2013 r., co obligowało organ do umorzenia wszczętego postępowania na podstawie art.138 § 1 pkt 3 w związku z art.124, art.127 § 3 i art.144 k.p.a. IV. Spółka w likwidacji wniosła do Sądu skargę na postanowienie Ministra z dnia [...] listopada 2013 r., podnosząc: rażące naruszenie przez organ art.138 1 pkt 3 w związku z art.124, art.127 § 3 i art.144 k.p.a., naruszenie art.42 k.c., art.28 k.p.a. w związku z art.32 k.p.a. oraz w związku z art.138 § 1 pkt 3 k.p.a., art.10 § 1 k.p.a. V. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Gospodarki z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art.138 art.138 § 1 pkt 3 w związku z art.127 § 3 i art.144 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wystąpienie powyższego uchybienia obligowało Sąd do wyeliminowania zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego. VII. Kontrola legalności zaskarżonego orzeczenia Ministra prowadzi do następujących wniosków: Przepis art.138 § 1 pkt 3 k.p.a. upoważnia organ odwoławczy do wydania orzeczenia o umorzeniu postępowania odwoławczego. Stosownie do art.127 § 3 i art.144 k.p.a. przepis ten znajdzie zastosowanie również w odniesieniu do postępowania wszczętego z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem organu administracji, posiadającego status ministra. W piśmiennictwie prawniczym, dotyczącym stosowania przez organy art.138 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. Andrzej Wróbel "Komentarz aktualizowany do art.138 Kodeksu postępowania administracyjnego" Stan prawny: 22 października 2012, wyd. LEX oraz podane tam orzecznictwo), podnosi się, że przywołany przepis nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a. Zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. Minister umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem Zakładów [...] Sp. z o.o. w likwidacji w S. (Spółki w likwidacji), złożonym w imieniu tego podmiotu przez likwidatora Spółki J. P. o ponowne rozpatrzenie przez Ministra sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. Postanowieniem tym odmówiono z kolei wszczęcia na wniosek Spółki, reprezentowanej w dacie składania tego wniosku również przez J. P., działającego jednakże jako jej kurator, postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. W ocenie Ministra bezprzedmiotowość postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy jest konsekwencją niedopuszczalności konwalidowania nieskutecznej prawnie czynności ówczesnego kuratora Spółki, polegającej na złożeniu przez niego w 2009 r. wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, późniejszymi czynnościami likwidatora Spółki. Stanowiska tego zaakceptować nie można. Wbrew ocenie organu postępowanie wszczęte z wniosku Spółki w likwidacji, reprezentowanej przez likwidatora (tj. postępowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie nosi znamion bezprzedmiotowości. Jak wskazano powyżej, postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. Minister, powołując się na art.61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia na wniosek Spółki, tj. Zakładów [...] Sp. z o.o. w S., nadzwyczajnego postępowania administracyjnego (wniosek z dnia 4 grudnia 2009 r.). Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, Minister stwierdził brak umocowania działającego w imieniu Spółki kuratora do reprezentowania Spółki w sprawie objętej wnioskiem. W myśl art.61a § 2 k.p.a. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest zaskarżalne zażaleniem. Nie ulega zatem wątpliwości, że na podstawie tego przepisu w związku z art.127 § 3 i art.144 k.p.a. od postanowienia Ministra z dnia [...] maja 2013 r. przysługiwał środek w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek taki został złożony przez Spółkę, która w toku postępowania przed Ministrem została postanowiona w stan likwidacji. W imieniu Spółki w likwidacji czynności wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał likwidator. W świetle powyższych faktów procesowych stwierdzić należy, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony przez adresata postanowienia z dnia z dnia [...] maja 2013 r., tj. przez Spółkę. W oczywisty sposób o braku tożsamości działającego w sprawie podmiotu nie może świadczyć ani fakt różnej jego reprezentacji na obu etapach postępowania (najpierw wykonywanej poprzez kuratora Spółki, a następnie przez jej likwidatora), jak też późniejsze uzupełnienie firmy Spółki o dopisek "w likwidacji". Stwierdzić zatem należy, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra z dnia [...] maja 2013 r. wniosła strona postępowania, zakończonego tym postanowieniem. Występowanie w sprawie interesu prawnego Spółki (Spółki w likwidacji), upoważniającego ten podmiot do żądania ponownego rozpatrzenia sprawy nie może zatem budzić wątpliwości. W konsekwencji istnienia zasady dwuinstancyjności, uregulowanej w art.15 k.p.a., Spółka ma zatem prawo żądać przeprowadzenia przez Ministra ponownej oceny, czy złożony w jej imieniu wniosek z 2009 r. skutecznie wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, czy też nie, a zatem czy zastosowanie w sprawie art.61 a § 1 k.p.a. było zasadne. Powyższe przesądza o istnieniu przedmiotu postępowania wszczętego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Okoliczności, którymi organ uzasadnił bezprzedmiotowość postępowania, nie dowodzą wystąpienia takiej bezprzedmiotowości. Z całą mocą podkreślić należy, że ocena spełnienia się w niniejszej sprawie przesłanek formalnych, upoważniających do wszczęcia na wniosek Spółki z 2009 r. postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w kontekście czynności podjętych przez kuratora Spółki, a następnie likwidatora Spółki stanowi zagadnienie merytoryczne, które winno być szczegółowo rozpatrzone i rozstrzygnięte w ramach ponownego rozpatrywania przez organ co do meritum sprawy zakończonej decyzją Ministra z dnia [...] maja 2013 r. Dokonywanie tego rodzaju oceny już na etapie formalnym, tj. na etapie oceny przedmiotowości postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy nie znajduje uzasadnienia i w efekcie pozbawiło Spółkę uprawnienia do żądania ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister rozpozna co meritum wniosek Spółki o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 1lit.c, art.152 oraz art.200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.