II FZ 53/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz, , , po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Łd 808/14 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 30 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości stawki karty podatkowej na 2014 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 808/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił J. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2017 r. (zgodnie z orzeczeniem ZUS z dnia 25 czerwca 2014 r.). Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Pobiera emeryturę w wysokości 1.259,50 zł, a jej mąż otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 826,89 zł. Majątek rodziny stanowią zaś nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego o powierzchni 130,62 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,1135 ha przeliczeniowego (oddana w użyczenie) oraz nieruchomości położonej przy ul. B. 11 o powierzchni 3311 m2. Ponadto na posiadanym rachunku mąż skarżącej zgromadził kwotę 200.000 zł, stanowiącą pozostałość z przyznanego odszkodowania. Sąd pierwszej instancji zauważył, że powoływana przez skarżącą okoliczność niepodlegania tej kwoty opodatkowaniu nie może być oceniana jako przesłanka przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Pozwala przyjąć, że małżonkowie mogą dysponować wykazaną kwotą w całości, bez ograniczeń związanych z opodatkowaniem. Podobnie wskazana okoliczność przedłużenia postępowania odwoławczego w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w Łodzi przy Pl. Wolności 2 nie może przemawiać za przyznaniem skarżącej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, gdyż pozostaje ona bez wpływu na przedstawione zdolności płatnicze skarżącej i jej męża. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. Sąd wskazał, że wobec faktu posiadania przez jej męża na rachunku bankowym kwoty 200.000 zł, nie sposób bowiem uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, fakt dysponowania powyższą kwotą wobec kwoty wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł), nawet przy uwzględnieniu niewątpliwej konieczności ponoszenia kosztów utrzymania własnego i pozostałych wydatków, dowodzi niezbicie, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na poniesie kosztów związanych ze sporządzeniem skargi kasacyjnej inicjującej postępowanie przed sądem odwoławczym i reprezentacją przez profesjonalnego pełnomocnika w tym postępowaniu. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca "nadal podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu do złożonego w dniu 08 grudnia 2014 r., sprzeciwu, iż referendarz sądowy nie odniósł się do rzeczywistego materiału dowodowego jaki został załączony i przedstawiony w przedmiotowej sprawie". 3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. Należy podnieść, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (na co wskazuje skarżąca we wniosku) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki pieniężne. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, dostępne na stronie http://orzezcenia.nsa.gov.pl). Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.