I GZ 51/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 759/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Pismem z dnia 4 sierpnia 2014 r. A. Z. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku "PPF". Postanowieniem z dnia 24 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na skutek wniesienia sprzeciwu od powyższego postanowienia, postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z niej stałe dochody. W formularzu wniosku wykazał dochód w wysokości 2.300 zł. Działalność gospodarcza skarżącego prowadzona jest na szeroką skalę, o czym świadczy wysokość uzyskiwanych przychodów z tego tytułu. Z przekazanych kopii zeznań podatkowych wynika, że w 2013 roku uzyskał on przychód w wysokości [...] zł. Potwierdzają to również dane wynikające z deklaracji od podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do września 2014 r. W kwietniu 2014 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł, w maju – [...] zł, w czerwcu – [...] zł, w lipcu – [...] zł, w sierpniu – [...] zł zaś we wrześniu – [...] zł. Sąd I instancji zwrócił również uwagę na bardzo wysokie obroty na posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych. Wnioskodawca posiada dwa kredyty obrotowe w kwocie 400.000 i 200.000 zł. Odnosząc się do podnoszonej okoliczności ujemnego salda na rachunku Sąd wskazał, że wynika ono z faktu zaciągnięcia, wymienionych, kredytów bankowych. Nie można zatem skutecznie twierdzić, iż rachunki bankowe skarżącego wykazują debet, albowiem uzyskane środki pieniężne zostały przez skarżącego spożytkowane na określone cele. Sąd I instancji wskazał również na kwestię posiadanych przez skarżącego nieruchomości, których jest właścicielem lub współwłaścicielem. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów, w szczególności z umowy darowizny na podstawie, której stał się współwłaścicielem w ½ części nieruchomości w [...] i [...] gmina [...] ,wraz z matką R. Z., wynikało, że poza wskazanymi nieruchomościami, na jednej z których posadowiona jest prowadzona przez skarżącego stacja paliw, posiada on również inną niewskazaną wcześniej zabudowaną nieruchomość. Sąd zwrócił również uwagę na nierzetelne wskazanie przez stronę, dochodów uzyskiwanych przez rodziców R. Z. i M. Z., z którymi jak oświadczył prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Złożone w zakresie pobierania przez ojca skarżącego renty, której wysokość miała wynosić 760 złotych miesięcznie, oświadczenie nie zostało poparte jakimikolwiek dokumentami. Przedstawione informacje na tema uzyskiwanych przez matkę skarżącego dochodów z tytułu najmu za okres 2012 – 2013 r. w kwocie [...] zł. były w ocenie Sądu I instancji nie wystarczając do stwierdzenia, że jest to jej jedyne źródło dochodu. Ponadto skarżący nie udokumentował kosztów, jakie ponosi w związku ze swoim utrzymaniem. Analiza powyższych informacji przemawia, zdaniem tego Sądu, za tym, iż wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony, albowiem w ocenie Sądu sytuacja skarżącego nie świadczyła o spełnieniu przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), a ponadto skarżący nie wykazał w sposób pełny i rzetelny swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych pomimo, że w toku postępowania był wyzwany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych. A. Z. zażaleniem zaskarżył w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek dokonania błędnej oceny stanu materiału dowodowego oraz przyjęcie, że wnioskodawca jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Wnioskodawca ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego oraz okoliczności przedstawionych przez Sąd I instancji znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy, należy uznać, że Sąd ten prawidłowo odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę całą zgromadzoną dokumentację w sprawie można stwierdzić, iż skarżący nie należy do grona osób kwalifikujących się do zwolnienia z kosztów sądowych. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z niej stałe dochody. W formularzu wniosku wykazał dochód w wysokości 2.300 zł. Działalność gospodarcza skarżącego prowadzona jest na szeroką skalę, o czym świadczy wysokość uzyskiwanych przychodów z tego tytułu. Z przekazanych kopii zeznań podatkowych wynika, że w 2013 roku uzyskał on przychód w wysokości [...] zł. Potwierdzają to również dane wynikające z bieżących deklaracji VAT za okres od kwietnia do września 2014 r. Sąd I instancji prawidłowo również zwrócił uwagę na bardzo wysokie obroty na posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych. Wnioskodawca posiada dwa kredyty obrotowe w kwocie 400.000 i 200.000 zł. Miesięcznie koszty ich obsługi kształtują się na poziomie 5.000 zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą wynika, że skarżący posiada także rachunek prywatny o numerze [...], na który w dniu samy tylko okresie od 30 września do 31 października 2014 r. przelewał kwot od 2.700 do 14.000 zł z rachunku firmowego w banku [...], z czego większość tych kwot oscylowała w granicach 8.000 do 10.000 złotych. Z przedstawionych powyżej informacji wyraźnie wynika, że skarżący posiada stałe dochody, kształtujące się na takim poziomie, który pozwala na wywiązywanie się regularnie ze zobowiązań zarówno publicznoprawnych (podatki) jak i prywatnoprawnych (kredyty). Tym samym Sąd I instancji słusznie wskazał, że skarżący nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Spłacane przez skarżącego comiesięczne raty, czyli wydatki ponoszone przez skarżącego na jego zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym wynoszą ok. 4.500 zł miesięcznie. Już sam fakt zaciągnięcia tak wysokich kredytów wskazuje na korzystną sytuację finansowa przedsiębiorstwa skarżącego, albowiem niewątpliwie w procedurze poprzedzającej udzielenie kredytu, banki jego sytuację majątkową badały, uznając ją za na tyle stabilną, iż udzieliły wskazanych kredytów. Wbrew podniesionym w zażaleniu zarzutom, Sąd nie pominął kwestii sumy kosztów sądowych we wszystkich sprawach skarżącego. Sąd ten, jak wskazał w uzasadnieniu postanowienia, miał na względzie łączny koszt postępowań, jednakże przy osiąganych obrotach prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa - niemalże 4.000.000 zł – słusznie uznał, iż może on wymagane koszty jednak pokryć. W świetle powyższego za niezasadną należy uznać argumentację zawartą uzasadnieniu zażalenia, że Sąd I instancji nie wziął po uwagę rzeczywistego dochodu skarżącego i ujemnego salda na rachunkach bankowych. Jak wynika bowiem z analizy dowodów przedstawionych w związku z wnioskiem oraz motywów postanowienia Sądu I instancji, podstawę oceny możliwości partycypowania przez skarżącego w kosztach wywołanej jego skargą sprawy stanowiły wszelkie okoliczności ujawnione przez stronę tak we wniosku jak i w związku z wykonaniem zarządzenia o złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu materialnego i sytuacji rodzinnej. Prawidłowo również Sąd I instancji stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na niepełne i nierzetelne przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji finansowej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Istotnie bowiem z nadesłanych dokumentów, w tym z wypisu aktu notarialnego nr [...], nie wynikało wprost, czy R. Z. uzyskuje wyłącznie dochody z tytułu prowadzonej na własne nazwisko działalności gospodarczej oraz z tytułu najmu, podnajmu i dzierżawy. Nie została potwierdzona wysokość pobieranej przez M. Z. renty. Skarżący nie wykazał w jakikolwiek sposób, że istotnie ponosi wydatki związane z własnym utrzymaniem w wysokości określonej we wniosku. Ponadto trafnie Sąd I instancji zauważył, że skarżący w sposób budzący wątpliwości przedstawił ilość nieruchomości, których jest właścicielem i współwłaścicielem. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.