II OZ 421/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 657/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 18 marca 2014 r., nr ... w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi. W uzasadnieniu postanowienie Sąd wskazał, że skarżący podał we wniosku, iż jego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.300 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni 4,20 ha położone w B., nie posiada on zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Rubryka 6 formularza "Stan rodzinny", w której należało wpisać osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, została przekreślona. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: - oświadczenia, czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo rolne, czy też wspólnie z innymi osobami (np. rodzice) – w drugim przypadku należało wykazać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym podając ich stan majątkowy, źródło oraz wysokość uzyskiwanych w miesiącu dochodów, - potwierdzenie wysokości uzyskiwanych w miesiącu dochodów (zaświadczenie od pracodawcy lub wyciąg z rachunku bankowego, na który wpływa wynagrodzenie za pracę), - przesłanie kopii zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych w roku 2013, - oświadczenia w jaki sposób wykorzystywana jest posiadana przez skarżącego nieruchomość rolna – czy przynosi ona jakiekolwiek pożytki, jeśli tak, jaka jest ich wartość, - oświadczenia, czy strona otrzymuje unijne dopłaty do gruntów – jeśli tak należało podać wysokość dopłat oraz przesłać kopię ostatniej decyzji o przyznaniu płatności, - wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, - udokumentowanie aktualnymi rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, podatki, wywóz ścieków, ubezpieczenie itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, dojazd do pracy, - oświadczenia, czy skarżący jest właścicielem pojazdów mechanicznych – a jeśli tak, należało podać ich markę i rok produkcji. W odpowiedzi na wezwanie A. K. oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.300 zł netto. Zeznania podatkowego za 2013 rok nie posiada. Nieruchomość rolna wykorzystywana jest na cele rolnicze. Dopłaty unijne wynoszą 3.500 zł rocznie, a decyzja o ich przyznaniu uległa zniszczeniu. Skarżący podał ponadto, iż jest właścicielem samochodu osobowego marki Skoda Felicia z 1997 roku. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. referendarz WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. A. K. wniósł sprzeciw od tego postanowienia i domagał się zwolnienia go w całości od kosztów sądowych. Podał, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uwzględniając treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Sąd uznał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, by skarżący był w sytuacji na tyle trudnej, że można odstąpić w jego przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Sąd podkreślił, że mimo wyraźnego wezwania skarżący nie nadesłał kompleksowej informacji o ciążących na nim opłatach i innych obciążeniach finansowych. Skarżący nie odniósł się także w żaden sposób do wezwania o przesłanie wykazów wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Tym samym skarżący nie wykazał, że spełnia warunki do przyznania mu prawa pomocy. Natomiast Sąd uznał, że biorąc pod uwagę dochód skarżącego, a także fakt, iż na gospodarstwo rolne otrzymuje dopłaty unijne, a co z tego wynika gospodarstwo musi przynosić jakieś określone dochody trudno uznać, że sytuacja ta powinna przemawiać za zwolnieniem go od ponoszenia kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. K. podniósł, że Sąd niewłaściwie ocenił jego sytuacje finansową, która w obecnym stanie jest bardzo trudna. Wskazał, iż obniżono mu wynagrodzenie za pracę, na dowód czego przedłożył odcinek listy płac wskazujący, iż jego wynagrodzenie wynosi 1193,80 zł netto. Ponadto, jak zaznaczył, ponosi znaczne koszty związane z dojazdem do pracy, ubezpieczeniem, podatkiem, uprawą gruntu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jest to jedyna przesłanka. Niewykazanie powyższego skutkuje odmową przyznania prawa pomocy, niezależnie od innych okoliczności podnoszonych przez stronę. Jak podkreślił już Sąd I instancji, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Zaś ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niepełne bądź nierzetelne informacje w tym zakresie mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie podzielić należy pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że przedstawione przez skarżącego informacje oraz oświadczenia nie pozwalają w sposób niebudzący wątpliwości ustalić jego rzeczywistej sytuacji finansowej, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rację ma bowiem Sąd, że skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący sytuacji finansowej poprzez wskazanie posiadanych przez niego rachunków bankowych oraz nie przedstawił wysokości uzyskiwanych przychodów związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym, choć oświadczył, że uzyskuje z tego tytułu dopłaty z funduszy unijnych. Wreszcie skarżący nie nadesłał, pomimo wezwania, stosownych wyjaśnień co do obciążeń finansowych, jakie ponosi. Powyższe uniemożliwiało Sądowi dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej pod kątem przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zatem mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zasadne są wątpliwości Sądu I instancji co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, co nie pozwalało ocenić, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W tej sytuacji zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.